Nhà khoa học trẻ Việt Nam lọt Top 2% ảnh hưởng nhất thế giới

TS. Phạm Anh Tuấn hiện là thành viên Ban biên tập của tạp chí quốc tế danh giá Geosynthetics International (Q1). Đặc biệt, trong năm 2025, anh cùng lúc giành hai giải thưởng lớn: Giải thưởng quốc tế “Ngôi sao đang lên” - Rising Star in Geotechnical Engineering, trong lĩnh vực địa kỹ thuật và Giải thưởng Khoa học Công nghệ Quả Cầu Vàng do T.Ư Đoàn trao tặng.

Những con số biết nói đó khẳng định vị thế của một trí thức Việt trên trường quốc tế, nhưng với anh, đó chỉ là những "dấu mốc trên hành trình học hỏi không ngừng". Đó là hành trình bền bỉ của một chàng trai trẻ đi lên từ điểm xuất phát thấp, vượt lên giới hạn bản thân bằng khát khao mãnh liệt chinh phục đỉnh cao tri thức.

TS. Phạm Anh Tuấn đang công tác tại Trường Đại học Công nghệ Hoàng gia KTH, Thụy Điển, ngôi trường đứng đầu về đào tạo kỹ thuật, khoa học, kiến trúc, và hợp tác chặt chẽ với các doanh nghiệp, xếp hạng top đầu tại Bắc Âu và thế giới.

Anh là con thứ 6 trong một gia đình nghèo ở vùng quê miền Trung đầy nắng gió, thiên tai khắc nghiệt - tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị). Tuổi thơ của anh gắn với những tháng ngày cha mẹ nhọc nhằn mưu sinh, chắt chiu từng đồng để con cái được đến trường. Những khó khăn ấy sớm hình thành trong chàng trai trẻ ý chí, quyết tâm, con đường học tập chính là cơ hội lớn nhất để thay đổi cuộc đời.

“Suốt 2 năm đó, tôi gần như ăn, ngủ với những ý tưởng của bài báo này. Thậm chí, nhiều hôm ngồi trong lớp học nhưng đầu óc tôi vẫn mãi suy nghĩ về những vấn đề tồn đọng trong bài báo ấy, và chỉ muốn kết thúc buổi học thật nhanh để về phòng nghiên cứu giải quyết những ý tưởng ấy”, anh kể.

Thời sinh viên, Tuấn luôn bận rộn trong guồng quay, ngày đi học và nghiên cứu, buổi tối đi dạy thêm để trang trải cuộc sống. Bên cạnh đó, anh miệt mài tìm kiếm các học bổng nhằm giảm gánh nặng cho gia đình và nuôi dưỡng giấc mơ học tập ở môi trường quốc tế.

Năm 2016, anh nhận được nhiều suất học bổng du học hấp dẫn và quyết định chọn nước Pháp là điểm đến. Từ đó, anh bước vào con đường học tập, nghiên cứu qua nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới và tỏa sáng với những thành tựu đáng ngưỡng mộ.

Anh chia sẻ, trong môi trường học thuật quốc tế, tiêu chuẩn về tính mới, phương pháp nghiên cứu và khả năng truyền đạt ý tưởng khoa học được đặt ra rất khắt khe. “Ban đầu tôi khá bỡ ngỡ, đặc biệt là việc viết bài báo khoa học bằng tiếng Anh và thuyết phục cộng đồng học thuật quốc tế về giá trị của nghiên cứu”, anh chia sẻ.

Công trình khoa học quốc tế đầu tiên của anh là một nghiên cứu trong lĩnh vực địa kỹ thuật liên quan đến cơ học tương tác giữa đất và vật liệu geosynthetics. Để bài báo được chấp nhận đăng tải, anh mất gần 2 năm để chỉnh sửa, hoàn thiện.

Những lần bài báo bị từ chối, những giai đoạn bế tắc về ý tưởng từng khiến anh hoài nghi bản thân. Nhưng chính những trải nghiệm đó giúp chàng trai trẻ hiểu rằng, khoa học là hành trình của sự kiên trì, kỷ luật và niềm tin vào con đường mình đã chọn.

Thời kỳ đầu làm nghiên cứu khoa học, anh luôn đau đáu với nỗi sợ “thiếu tính mới”. Theo anh, trong khoa học, để được đăng tải trên các tạp chí hàng đầu, công trình phải có tính độc đáo, phải mở ra điều gì đó mới cho tri thức nhân loại. Nhưng, chính điều đó đôi khi lại khiến người trẻ hoang mang. “Tôi đã nhiều lần tự hỏi: liệu mình đang đi đúng hướng không, hay chỉ đang lặp lại những gì người khác đã làm?”, anh nhớ lại.

Để vượt qua nỗi sợ ấy, Tuấn chọn cách đặt mình vào tâm thế của một người học. “Tôi tự nhủ rằng dù điều mình làm là cũ hay mới thì hãy cứ thử, cứ khám phá. Chỉ khi bắt tay vào làm, mình mới biết vấn đề đó thực sự ở đâu”, anh chia sẻ.

Và anh nhận ra thực tế, trong khoa học có những câu hỏi đã tồn tại hàng chục năm mà vẫn chưa được giải quyết trọn vẹn. Cái gọi là “cũ” đôi khi chỉ là trên danh nghĩa. Còn thực tiễn vẫn cần những cách tiếp cận mới để tiếp tục phát triển.

Chính tâm thế ấy giúp anh bước qua những giai đoạn hoài nghi bản thân. Anh cũng nhận ra rằng hành trình khoa học không có một “bước ngoặt” duy nhất. Đó là quá trình tích lũy của rất nhiều thử thách, nỗ lực và sự kiên trì. “Có lẽ bước ngoặt lớn nhất là khi tôi ngừng so sánh mình với người khác và bắt đầu tập trung hoàn toàn vào việc làm khoa học một cách nghiêm túc”, anh nói.

Những nghiên cứu mà anh tâm huyết nhất tập trung vào nền móng năng lượng và các giải pháp hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu. Ý tưởng cốt lõi của hướng nghiên cứu này là tận dụng chính nền móng của công trình - phần nằm sâu dưới lòng đất, không chỉ để chịu tải mà còn để khai thác năng lượng địa nhiệt. Điều đó có nghĩa là cùng một hệ thống móng có thể vừa đảm bảo sự ổn định cho công trình, vừa cung cấp năng lượng cho việc sưởi ấm hoặc làm mát các tòa nhà.

Những nghiên cứu này giúp dự đoán chính xác hơn hiệu quả hoạt động và độ an toàn của các hệ thống móng khi chúng vừa chịu tải trọng công trình vừa trao đổi nhiệt với môi trường đất xung quanh.

“Điều khiến tôi thấy ý nghĩa nhất là hướng nghiên cứu này không chỉ đóng góp cho tri thức khoa học, mà còn có tiềm năng ứng dụng thực tế. Nếu được triển khai rộng rãi, các giải pháp như vậy có thể giúp giảm tiêu thụ năng lượng, giảm phát thải carbon và tăng khả năng thích ứng của hạ tầng trước các điều kiện khí hậu ngày càng cực đoan”, TS. Tuấn chia sẻ.

Để hiện thực hóa ý tưởng đó, anh Tuấn cùng cộng sự tiên phong phát triển hai phần mềm PileNext và EnergyPile – những công cụ hỗ trợ kỹ sư thiết kế nền móng hiệu quả và bền vững hơn.

Trong đó, PileNext giúp phân tích và dự đoán ứng xử tải trọng - biến dạng của các loại cọc trong nhiều điều kiện địa chất khác nhau, từ đó tối ưu thiết kế và giảm vật liệu dư thừa. Còn EnergyPile tập trung vào thiết kế nền móng năng lượng - hệ thống vừa chịu tải cho công trình vừa trao đổi nhiệt với đất để cung cấp năng lượng.

Những công cụ này có thể giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tế, hỗ trợ các kỹ sư, nhà quy hoạch trong việc xây dựng công trình tiết kiệm năng lượng hơn, bền vững hơn và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. “Nếu mỗi công trình được thiết kế tối ưu hơn một chút, thì về lâu dài điều đó sẽ góp phần tạo nên những đô thị xanh và bền vững hơn”, anh nói.

Dù đạt được nhiều thành tựu khoa học, Tuấn cho rằng các con số về công bố hay bảng xếp hạng chỉ là những dấu mốc nhỏ trên hành trình học hỏi. “Mỗi bài báo khoa học đều là kết tinh của những đêm trắng, những trăn trở và rất nhiều lần sửa đi sửa lại. Nhưng điều quan trọng nhất là các nghiên cứu ấy phải thực sự đóng góp cho tri thức và cho xã hội”, anh chia sẻ.

“Đối với thế hệ nghiên cứu trẻ, điều tôi luôn muốn nhắn gửi là hãy giữ sự tò mò, lòng kiên trì, biết ơn và niềm tin vào con đường mình đã chọn. Khoa học không phải là con đường dễ dàng, nhưng nếu chúng ta làm việc nghiêm túc với tri thức và kiên trì theo đuổi những câu hỏi có ý nghĩa, thì mỗi người đều có thể đóng góp một phần vào sự phát triển chung”, TS. Phạm Anh Tuấn.

Trong vai trò thành viên Ban biên tập của một tạp chí quốc tế, Tuấn có cơ hội tiếp xúc với nhiều công trình nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới. Điều đó giúp anh nhận ra rằng các nhà khoa học Việt Nam hoàn toàn có đủ năng lực để đóng góp vào tri thức toàn cầu.

Những năm gần đây, vị thế của trí thức Việt trong cộng đồng khoa học quốc tế đang dần được khẳng định. Tuy vậy, theo anh, tiếng nói của khoa học không chỉ đến từ số lượng bài báo mà còn từ những nghiên cứu mang tính đột phá và giải quyết được các vấn đề lớn của xã hội.

Với mong muốn kết nối khoa học Việt Nam với thế giới, anh Tuấn sáng lập nền tảng Scholarshipidea.net, nhằm chia sẻ cơ hội học tập quốc tế cho sinh viên Việt Nam và các bạn trẻ trên toàn cầu. Song song đó, anh duy trì mạng lưới hợp tác nghiên cứu rộng khắp châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á; đồng thời tham gia nhiều nhóm nghiên cứu tại Việt Nam như nhóm Smart Computing for Civil Engineering tại Đại học Tôn Đức Thắng hay nhóm I-Star của Đại học Đà Nẵng.

“Tôi mong muốn biến đam mê và tri thức thành những giải pháp hữu ích cho đời sống, đồng thời là một cầu nối nhỏ giữa trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng để khoa học không chỉ được trân trọng mà còn đi vào thực tiễn”, anh nói.