Vụ án sầu riêng: 'Hộ chiếu' tỷ USD và những khoảng trống quản lý

TPO - Ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho biết những dấu hiệu bất thường về vấn đề gian lận mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói đã xuất hiện ngay từ khi sầu riêng bắt đầu xuất khẩu chính ngạch.

Khuất tất trong quản lý mã số vùng trồng

Theo thông tin Bộ Công an công bố ngày 28/7, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) đã khởi tố, bắt tạm giam Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cùng nhiều cán bộ, doanh nghiệp để điều tra các hành vi nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Cơ quan điều tra đồng thời xác định các bị can có dấu hiệu ban hành chính sách trái pháp luật, tạo "giấy phép con", can thiệp việc cấp khống giấy kiểm nghiệm, mã số vùng trồng và mua bán trái phép mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.

Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho biết những dấu hiệu bất thường về vấn đề gian lận mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói đã xuất hiện ngay từ khi sầu riêng bắt đầu xuất khẩu chính ngạch.

Năm 2022, diện tích sầu riêng được phía Trung Quốc phê duyệt mới khoảng 3.000 ha, tương ứng sản lượng khoảng 68.000 tấn/năm, trong khi lượng hàng doanh nghiệp đăng ký xuất khẩu có thời điểm lên tới 1,3 triệu tấn. Khoảng cách quá lớn giữa năng lực vùng trồng được cấp mã và lượng hàng đăng ký xuất khẩu đã làm dấy lên nghi vấn sử dụng mã số không đúng nguồn gốc.

Theo ông Nguyên, ngay trong giai đoạn 2022-2023, khi xuất khẩu sầu riêng tăng trưởng nóng, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã nhiều lần nhận được phản ánh của doanh nghiệp về tình trạng thuê, mượn hoặc mua bán mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói.

Hiện tượng này xuất hiện khi một số doanh nghiệp có sản lượng nhưng chưa được cấp mã, trong khi nơi khác có mã số nhưng không sử dụng hết.

"Có nơi dư mã số nhưng thiếu hàng, có nơi có hàng lại thiếu mã số. Khi đó xuất hiện đủ các hình thức thuê, mượn hoặc chuyển quyền sử dụng mã số để hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu", ông Nguyên cho biết.

gia-sau-rieng-hom-nay-080248-768-121137.jpg
Tình trạng mua bán, gian lận mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói từng diễn ra rất nhức nhối trên thị trường xuất khẩu sầu riêng.

Theo phản ánh từ doanh nghiệp mà PV Tiền Phong từng nhận được, có thời điểm chi phí để hoàn thiện một bộ hồ sơ xuất khẩu lên tới hàng trăm triệu đồng/container, gồm mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và giấy kiểm nghiệm. Trong đó, mỗi mã số vùng trồng hoặc mã số cơ sở đóng gói từng được giao dịch khoảng 120 triệu đồng; giấy kiểm nghiệm cũng ở mức tương tự, khiến tổng chi phí ngoài luồng có thể lên tới 300-360 triệu đồng/container.

Không chỉ phát sinh giao dịch mua bán mã số, quy trình xử lý hồ sơ cấp mã cũng bộc lộ nhiều bất cập. Trước đây, sau khi được cơ quan chuyên môn địa phương kiểm tra, hồ sơ đều tập trung về Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật để thẩm định trước khi chuyển sang Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) xem xét phê duyệt. Trong khi đó, doanh nghiệp hầu như không thể theo dõi hồ sơ đang được xử lý đến đâu, thời điểm chuyển sang phía Trung Quốc hay lý do hồ sơ của đơn vị này được giải quyết trước đơn vị khác.

"Nếu toàn bộ tiến độ xử lý không được công khai thì rất dễ hình thành sự khan hiếm giả tạo của mã số và phát sinh cơ chế xin - cho", ông Nguyên nhận định.

Không chỉ khâu cấp mã, công tác hậu kiểm sau khi được phê duyệt cũng bộc lộ nhiều khoảng trống. Trong khi việc thẩm định chủ yếu diễn ra ở thời điểm cấp mã, điều quan trọng hơn là vùng trồng và cơ sở đóng gói phải duy trì đầy đủ các điều kiện trong suốt quá trình sản xuất, thu mua và xuất khẩu.

Đến tháng 5/2025, Việt Nam có 1.396 mã số vùng trồng và 188 mã số cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc phê duyệt. Tuy nhiên, chỉ từ năm 2025 đến tháng 5/2026 đã có 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói bị phía Trung Quốc cảnh báo không tuân thủ quy định.

Khi dữ liệu giữa vùng trồng, cơ sở đóng gói, phòng thử nghiệm và cơ quan quản lý chưa được kết nối, việc phát hiện một mã số xuất lượng hàng vượt quá năng lực thực tế, cơ sở đóng gói thu mua ngoài vùng đăng ký hay một mã số được sử dụng cho nhiều lô hàng vẫn chủ yếu dựa vào kiểm tra thủ công hoặc cảnh báo từ phía nước nhập khẩu.

Lá chắn cuối cùng bị xuyên thủng

Nếu mã số vùng trồng được ví như "hộ chiếu" thì kiểm nghiệm là "chốt chặn" cuối cùng trước khi lô sầu riêng được xuất khẩu. Do đó, chỉ kiểm soát ở khâu cuối là chưa đủ bởi một container thường được thu gom từ nhiều nhà vườn, nhiều vùng nguyên liệu khác nhau.

Theo ông Nguyên, việc lấy một số mẫu đại diện chưa chắc phản ánh đúng chất lượng của cả lô hàng. Nếu khâu lấy mẫu, niêm phong và giám sát thiếu chặt chẽ, hàng vẫn có thể vượt qua phòng thử nghiệm trong nước nhưng bị phía Trung Quốc phát hiện vi phạm.

bd383a9a4ad1a38ffac0.jpg
Cơ quan chức năng từng phát hiện không ít trường hợp giả mạo giấy xét nghiệm Cadimi, vàng O trên thị trường.

"Tại Thái Lan, việc kiểm soát được thực hiện ngay từ vùng trồng, các vườn đăng ký xuất khẩu đều được lấy mẫu, đánh giá trước khi thu hoạch. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp Việt Nam thu mua từ nhiều nhà vườn rồi mới lấy mẫu kiểm nghiệm. Khi lô hàng không đạt yêu cầu, doanh nghiệp phải gánh toàn bộ chi phí thu mua, đóng gói, vận chuyển, thậm chí mất luôn thị trường", ông Nguyên cho hay.

Sau khi Trung Quốc siết chặt kiểm soát cadimi và vàng O, các phòng thử nghiệm trong nước cũng thận trọng hơn trong việc trả kết quả. Nếu kết quả của Việt Nam không trùng khớp với kết quả kiểm tra của phía Trung Quốc, phòng thử nghiệm có thể bị đình chỉ hoặc loại khỏi danh sách được công nhận.

Đến cuối tháng 6 năm nay, Việt Nam có 30 phòng thử nghiệm được phía Trung Quốc công nhận xét nghiệm cadimi, 31 phòng xét nghiệm vàng O và 37 cơ sở đủ điều kiện thực hiện một hoặc cả hai chỉ tiêu.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, giải pháp để ngành hàng tỷ USD của Việt Nam khắc phục những bất cập hiện nay là sớm mở rộng năng lực xét nghiệm, đồng thời cần số hóa toàn bộ quy trình từ cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đến lấy mẫu, trả kết quả kiểm nghiệm và kết nối dữ liệu với hải quan. Khi toàn bộ chuỗi được quản lý trên cùng một nền tảng, cơ quan chức năng không chỉ phát hiện sớm các dấu hiệu gian lận mà còn thu hẹp khoảng trống cho cơ chế "xin - cho", tình trạng mua bán mã số hay hợp thức hóa giấy kiểm nghiệm.

Cùng chuyên mục

Người phụng sự trầm hương, bền bỉ chắp cánh tài năng trẻ Việt Nam

Người phụng sự trầm hương, bền bỉ chắp cánh tài năng trẻ Việt Nam

TPO - Từ khát vọng đưa trầm hương Việt Nam trở thành niềm tự hào và thương hiệu quốc gia đến hành trình nhiều năm đồng hành cùng Quỹ Hỗ trợ Tài năng trẻ Việt Nam, ông Nguyễn Văn Tưởng - Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa, lựa chọn một cách đóng góp riêng: Phụng sự những giá trị tinh túy của đất nước và chung tay tạo cơ hội cho thế hệ trẻ vươn lên.

Các cửa hàng phân phối vật liệu xây dựng ở Nghệ An đang chịu sức ép về nguồn cung Ảnh: Thu Hiền

Giá xăng liên tục giảm, giá vật liệu xây dựng vẫn neo cao

TP - Dù giá xăng liên tục giảm, giá nhiều loại vật liệu xây dựng tại các tỉnh Bắc Trung bộ vẫn duy trì ở mức cao. Nguồn cung hạn chế, chi phí vận chuyển và nhân công tăng khiến người dân xây nhà, doanh nghiệp thi công cùng chịu sức ép.

Behn Meyer AgriCare Việt Nam lan tỏa yêu thương đến trẻ em vùng cao Chiềng Sại, Sơn La

Behn Meyer AgriCare Việt Nam lan tỏa yêu thương đến trẻ em vùng cao Chiềng Sại, Sơn La

Ngày 11/11/2026, Công ty TNHH Behn Meyer AgriCare Việt Nam tổ chức chuyến thăm và trao tặng những phần quà đến các em học sinh tại xã Chiềng Sại, tỉnh Sơn La. Chương trình có sự phối hợp, đón tiếp của Ủy ban nhân dân xã Chiềng Sại, Ban Giám hiệu Trường Mầm non và Trường Tiểu học xã Chiềng Sại. Đây là hoạt động thể hiện sự quan tâm của doanh nghiệp đối với cộng đồng địa phương, đồng thời gửi gắm lời động viên đến các em nhỏ trên hành trình học tập.

BSR và Trường Đại học Mỏ - Địa chất trao Thỏa thuận hợp tác, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

BSR và Trường Đại học Mỏ - Địa chất trao Thỏa thuận hợp tác, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) và Trường Đại học Mỏ - Địa chất (HUMG) vừa trao Thỏa thuận hợp tác thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, góp phần nâng cao năng lực công nghệ và tạo động lực phát triển bền vững cho BSR trong giai đoạn mới.

Khát vọng đưa giá nông sản Việt lên bản tin thế giới

Khát vọng đưa giá nông sản Việt lên bản tin thế giới

Từ trăn trở về thu nhập người làm nông, ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch Công ty Cổ phần Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam Toàn cầu (VIETCOM) đã dành nhiều năm chuẩn bị cho ý tưởng xây dựng sở giao dịch hàng hóa. Việc Việt Nam thành lập Trung tâm tài chính quốc tế như một cú hích giúp ông và cộng sự có thêm động lực theo đuổi mong muốn nâng tầm vị thế nông sản Việt.

Mặc dù giá điện và xăng đã giảm nhưng giá các mặt hàng thiết yếu tại khu chợ truyền thống vẫn chưa “mềm” hơn so với trước đây Ảnh: Huế Xuân

Sau 2 tuần giảm giá xăng, điện: Bao giờ hàng hóa thiết yếu giảm giá?

TP - Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần qua, giá xăng E5 RON 92 đã giảm tổng cộng 6.630 đồng/lít, về mức 19.390 đồng/lít; xăng E10 RON 95-III giảm 5.890 đồng/lít, chỉ còn 19.840 đồng/lít. Cộng với giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, thế nhưng nhiều mặt hàng tiêu dùng, thực phẩm hoặc dịch vụ thiết yếu ở khu vực TPHCM vẫn “giậm chân tại chỗ”.

Vì sao giá vàng liên tục giảm, bạc rơi xuống đáy?

Vì sao giá vàng liên tục giảm, bạc rơi xuống đáy?

TPO - Giá vàng và bạc đồng loạt suy yếu khi đồng USD mạnh lên và thị trường gia tăng kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục nâng lãi suất. Đáng chú ý, giá bạc giảm sâu xuống dưới 47 USD/ounce, trong khi nhu cầu mua bạc vật chất vẫn ảm đạm dù giá đã điều chỉnh mạnh.

Bức thư 176.000 chữ ký và tương lai của cựu CEO Nvidia

Bức thư 176.000 chữ ký và tương lai của cựu CEO Nvidia

TPO - Nhiều tỷ phú và lãnh đạo công nghệ tại Thung lũng Silicon đã ký thư ngỏ gửi Hội đồng quản trị Nvidia, kêu gọi đưa ông Jensen Huang trở lại vị trí CEO. Tính đến sáng 16/11, bức thư đã thu hút ít nhất 176.000 chữ ký.

Khai trương Trung tâm Xuất sắc về Đổi mới sáng tạo quy mô nhất của Mastercard tại châu Á – Thái Bình Dương

Khai trương Trung tâm Xuất sắc về Đổi mới sáng tạo quy mô nhất của Mastercard tại châu Á – Thái Bình Dương

Với diện tích hơn 7.200 foot vuông (khoảng 670 m²), cơ sở mới nhất tại Singapore quy tụ đội ngũ chuyên gia toàn cầu của Mastercard nhằm biến ý tưởng thành giải pháp, phục vụ hơn 40 thị trường tại châu Á – Thái Bình Dương và thế giới. Đồng thời, trung tâm này dự kiến mở hơn 250 cơ hội việc làm dành cho chuyên gia từ nay đến cuối năm 2029.

BSR giữ vững nhịp vận hành an toàn, hiệu quả và hạt nhân tiên phong về lọc hóa dầu

BSR giữ vững nhịp vận hành an toàn, hiệu quả và hạt nhân tiên phong về lọc hóa dầu

Ngày 02/11/2026, đoàn công tác của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) do ông Trần Hồng Nam - Thành viên Hội đồng Thành viên (HĐTV) Tập đoàn làm Trưởng đoàn, cùng đại diện các ban chuyên môn đã có buổi làm việc với Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) trong khuôn khổ chương trình giám sát năm 2026 của HĐTV PETROVIETNAM.