Dấu tích trung tâm sản xuất vật liệu của người tiền Champa
Ngày 21/7, TS. Đoàn Ngọc Khôi - Phó Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp Quảng Ngãi, người trực tiếp chủ trì cuộc khai quật - cho biết đoàn khảo cổ đã mở hai hố khai quật với tổng diện tích khoảng 100 m2. Ngoài ba lò nung cổ, các nhà khảo cổ còn phát hiện nhiều mảnh ngói, đồ gốm, than đốt cùng dấu tích cư trú của cư dân xưa.
Theo TS. Khôi, cả ba lò nung đều có hình bầu dục, dài khoảng 3,5 m, rộng khoảng một mét và được xác định có niên đại vào khoảng thế kỷ II-III sau Công nguyên.
Trong lòng các lò cũng như khu vực bãi thải xung quanh, đoàn khảo cổ thu được nhiều mẫu than, gốm và ngói. Những mẫu vật này đang được gửi phân tích bằng các phương pháp khoa học nhằm xác định chính xác niên đại cũng như làm rõ quy trình sản xuất vật liệu xây dựng của cư dân cổ xưa.
Trước đó, Bảo tàng Tổng hợp Quảng Ngãi đã tìm thấy tại đây một lò nung có cấu trúc tương tự.
Theo các nhà nghiên cứu, việc liên tiếp phát hiện nhiều lò nung trong phạm vi thành cổ cho thấy nơi đây nhiều khả năng từng tồn tại cả một quần thể sản xuất ngói quy mô lớn của cư dân tiền Champa, thay vì chỉ là những lò nung riêng lẻ phục vụ nhu cầu cục bộ.
Phát hiện này góp phần bổ sung thêm tư liệu quan trọng về giai đoạn chuyển tiếp từ văn hóa Sa Huỳnh sang quá trình hình thành các đô thị cổ của người Champa ở miền Trung. Đồng thời, những dấu tích khảo cổ cũng phản ánh trình độ kỹ thuật chế tác vật liệu xây dựng khá phát triển của cư dân cách đây gần 2.000 năm.
Mở hướng bảo tồn gắn với phát triển du lịch
Thành cổ Châu Sa nằm bên bờ bắc sông Trà Khúc, trải rộng trên địa bàn xã Tịnh Khê và phường Trương Quang Trọng. Đây được xem là một trong những thành cổ có quy mô lớn và còn khá nguyên vẹn ở miền Trung.
Theo các tài liệu lịch sử, công trình được xây dựng trước thế kỷ X với hai vòng thành gồm thành nội và thành ngoại. Vị trí của thành nằm trên tuyến giao thông thủy quan trọng, kết nối từ sông Trà Khúc ra cửa Đại và Sa Kỳ, vừa phục vụ giao thương vừa giữ vai trò phòng thủ.
Sau khi Đại Việt tiếp quản vùng đất này vào năm 1471, vua Lê Thánh Tông đã chọn thành Châu Sa làm nơi đặt cơ quan Thừa tuyên Quảng Nam để quản lý vùng lãnh thổ rộng lớn từ Quảng Nam đến Phú Yên.
Năm 1994, thành cổ Châu Sa được xếp hạng Di tích quốc gia. Tuy nhiên, phần lớn diện tích bên trong thành hiện vẫn là đất sản xuất nông nghiệp của người dân.
Từ những kết quả mới, TS. Đoàn Ngọc Khôi đề xuất tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu để xác định đầy đủ quy mô hệ thống lò nung cũng như làm rõ không gian sản xuất của cư dân tiền Champa.
Bên cạnh công tác nghiên cứu, ông Khôi cũng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận trong bảo tồn di tích. Thay vì khai quật rồi lấp lại như trước đây, ngành chức năng có thể đầu tư xây dựng mái che, lối đi tham quan và phục dựng một phần các lò nung nhằm phục vụ nghiên cứu, giáo dục lịch sử và phát triển du lịch văn hóa.
