TPO - Quần thể kiến trúc đền thờ Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi (ở Thanh Hóa) đã tồn tại hơn 400 năm đang chứa đựng những bí ẩn đặc biệt, mà ngành khảo cổ đang chuẩn bị khai quật tìm câu trả lời.
Clip: Cận cảnh khu đền thờ cổ sắp được khai quật khảo cổ. Đền thờ Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi tọa lạc trên diện tích khoảng 38.000 m2, nằm biệt lập giữa cánh đồng rộng lớn ở phường Đông Tiến (tỉnh Thanh Hóa). Theo sử liệu, công trình được xây dựng năm 1617 để tưởng nhớ công lao của Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi, một danh thần nổi tiếng thời Hậu Lê. Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật, năm 1990 đền thờ đã được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Với bề dày lịch sử, văn hóa, mới đây, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt dự án khai quật khảo cổ tổng thể di tích này để làm rõ quy mô, cấu trúc và các giá trị còn ẩn chứa dưới lòng đất.Dự án sẽ tiến hành khai quật khảo cổ tổng thể khu vực bảo vệ cấp I của di tích với diện tích khoảng 1.800 m2. Thời gian thực hiện từ năm 2025 đến năm 2027. Trong hình là di tích với thiết kế theo kiểu “nội công ngoại quốc”, bao quanh bởi hai vòng thành khép kín. Thành ngoài đắp bằng đất, trong khi thành trong được xây bằng những khối đá lớn tương tự kỹ thuật xây dựng tại Thành nhà Hồ. Chính vì vậy, nhiều người vẫn ví nơi đây như “Thành nhà Hồ thu nhỏ”. Hệ thống tường thành đá cổ cùng cổng đền hình mái vòm đồ sộ. Cổng đền chỉ có một cửa, kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật xếp đá phía dưới và xây gạch nung phía trên tạo thành mái vòm cong mềm mại nhưng vững chắc.
Hai bên lối đi vào là những pho tượng voi, ngựa, chó đá cùng tượng lính canh vẫn đứng uy nghiêm.
Theo các tài liệu lịch sử và những dấu tích nền móng còn sót lại, khu đền thờ từng là công trình quy mô lớn với nhiều hạng mục kiến trúc bề thế. Sử liệu cho biết trung tâm khu đền trước đây có tới 24 dãy nhà lớn nhỏ. Hiện nay, bên trong khu thành chỉ còn lại gian nhà thờ tự rộng chưa đầy 100 m2. Công trình được xây dựng theo kiểu mái vẩy, lợp ngói mũi hài nung thủ công. Tuy nhiên, hệ thống cột kèo, xà ngang đã xuống cấp nghiêm trọng. Phần mái bị võng xuống theo thời gian và đang đối mặt nguy cơ đổ sập.
Tại đền, có những tấm bia lớn được chế tác từ đá nguyên khối, mỗi tấm nặng từ 5 đến 7 tấn. Trên bề mặt bia, những dòng chữ Hán được khắc chạm công phu, ghi lại công trạng, tài năng và đức độ của Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi.
Nhiều hạng mục quan trọng khác như bái đường, sân lễ, tiền điện, hậu điện cùng các công trình phụ trợ nay chỉ còn dấu tích nền móng hoặc đã biến mất.
Cuộc khai quật quy mô lớn lần này được đánh giá giúp làm sáng tỏ nhiều bí ẩn còn nằm dưới lòng đất, góp phần phục dựng bức tranh toàn cảnh về một quần thể kiến trúc từng được xem là biểu tượng quyền uy và trí tuệ ở vùng đất xứ Thanh.
Phúc Khê tướng công Nguyễn Văn Nghi, sinh năm 1515 trong một gia đình tại làng Ngọc Bội xưa, nay thuộc phường Đông Tiến. Năm 1554, khi 39 tuổi, ông đỗ Nhất giáp Chế khoa dưới triều vua Lê Trung Tông.
Với tài năng và đức độ, ông được giao đảm nhận nhiều chức vụ quan trọng dưới 3 triều vua Lê Trung Tông, Lê Anh Tông và Lê Thế Tông như Hiệu lý Hàn lâm viện, Đông các hiệu thư, Tham chính Nghệ An, Tả thị lang Bộ Lại, nhập thị Kinh diễn kiêm Đông các học sĩ. Ông cũng là người trực tiếp dạy học cho 2 vị vua Lê Anh Tông và Lê Thế Tông khi còn trẻ.
