Gần đây, người dân tại khu vực liền kề nhà thờ giáo xứ Chạp Khê, phường Vàng Danh (tỉnh Quảng Ninh) trong quá trình san gạt mặt bằng đã làm phát lộ một quần thể mộ gạch cổ. Bảo tàng Quảng Ninh đã phối hợp nhóm khảo cổ chủ trì khai quật từ 12/2025, bước đầu xác định di tích có niên đại thế I,II sau Công nguyên và có quy mô lớn hơn nhiều so với các mộ gạch từng phát hiện tại Quảng Ninh và nhiều địa phương trên cả nước.
Theo báo cáo sơ bộ của đoàn khai quật, khu mộ gạch phân bố trên một gò đất cao, diện tích khoảng 150m2. Đáy mộ nằm sâu khoảng 2,5m so với mặt bằng gò đất hiện tại. Mộ có hướng Bắc lệch Đông khoảng 20 độ, cấu trúc gồm 2 gian tiền thất, 1 gian trung thất và 3 gian hậu thất, trong đó trung thất và hậu thất đều có nhĩ.
Các thất và nhĩ được xây xếp bằng gạch hình chữ nhật nung già, bề mặt trang trí nhiều loại hoa văn như hoa văn đồng tiền, ô trám, đường tròn đồng tâm, chữ S, phần mái cuốn vòm bằng gạch múi bưởi.
Trong quá trình khai quật, nhóm khảo cổ thu được hệ thống di vật tương đối phong phú, chia thành 3 nhóm chính gồm vật liệu kiến trúc như gạch chữ nhật, gạch múi bưởi, gốm đất nung với các loại mô hình nhà, nồi, cùng gốm men như bình, vò, chân đèn. Đáng chú ý, một số viên gạch in nổi chữ “Hoàng quân” được ghi nhận có hình thức tương đồng với mẫu gạch tại mộ gạch Vũ Xá, hiện trưng bày ở Bảo tàng Hải Phòng. Dựa trên cấu trúc mộ và hệ hoa văn, hiện vật, các nhà nghiên cứu nhận định di tích thuộc giai đoạn thế I,II sau Công nguyên, tức cách nay gần 2.000 năm.
Giới nghiên cứu cho biết loại hình mộ táng này được phát hiện khá phổ biến ở lưu vực sông Bạch Đằng, thuộc địa bàn các huyện thị cũ của Quảng Ninh như Quảng Yên, Uông Bí, Đông Triều, cùng các huyện thị cũ của Hải Phòng, Hải Dương như Thủy Nguyên, Kinh Môn. Việc mộ gạch Chạp Khê xuất lộ với quy mô lớn và cấu trúc nhiều gian được xem là thêm một bằng chứng quan trọng cho thấy vai trò của lưu vực sông Bạch Đằng như một trung tâm văn hóa, trị sở, vùng quần cư trù mật ven sông trong buổi đầu Công nguyên.
Trên cơ sở kết quả khai quật bước đầu, các nhà nghiên cứu khảo cổ, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh, cùng chính quyền địa phương thống nhất định hướng tiếp tục nghiên cứu để làm rõ hơn cấu trúc, quy mô, niên đại di tích, đồng thời lập hồ sơ khoa học đề xuất xếp hạng.
Theo kế hoạch, phương án ưu tiên là bảo tồn tại chỗ, giữ nguyên trạng phần di tích đã xuất lộ, từng bước quy hoạch khu vực thành công viên khảo cổ nhằm phục vụ bảo tồn văn hóa, giáo dục di sản, gắn với phát triển văn hóa, du lịch của địa phương.
