Phân cấp, phân quyền tăng mạnh
Ngày 14/5, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị tổ chức hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến điểm cầu các xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh.
Sau khi được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị cũ, Quảng Trị hiện có 78 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 8 phường, 69 xã và đặc khu Cồn Cỏ; dân số hơn 1,87 triệu người, diện tích gần 12.700 km².
Theo báo cáo sơ kết, ngay từ ngày 1/7/2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị nhanh chóng ổn định tổ chức, bố trí cán bộ để không gián đoạn công việc, không tạo “khoảng trống” trong quản lý. Sau 4 tháng vận hành, tỉnh tổ chức hội nghị đánh giá, nhận diện 26 nhóm khó khăn, vướng mắc và phân công cơ quan xử lý.
Đến nay, mô hình 2 cấp cơ bản vận hành ổn định. Cấp tỉnh còn 14 cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh, giảm 13 cơ quan; tổ chức bên trong các cơ quan chuyên môn, hành chính cấp tỉnh giảm 116 tổ chức. Cấp xã hình thành 233 cơ quan chuyên môn và 77 trung tâm phục vụ hành chính công.
Điểm đáng chú ý là khối lượng nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền tăng mạnh. Đến 30/4/2026, toàn tỉnh đã tiếp nhận, thực hiện 1.967 nhiệm vụ phân cấp, phân quyền, trong đó cấp xã đảm nhận 421 nhiệm vụ.
Tham luận của Ban Tổ chức Tỉnh ủy nhìn nhận, mô hình mới giúp “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”, nhưng cũng đặt cán bộ cơ sở trước yêu cầu “đa nhiệm vụ”, phải có tư duy đổi mới, kỹ năng quản trị và khả năng ứng dụng công nghệ số.
Xã thành “điểm chạm” gần dân
Một trong những chuyển động rõ nhất sau sắp xếp là cải cách thủ tục hành chính. Từ 1/7/2025 đến 26/4/2026, toàn tỉnh tiếp nhận 574.296 hồ sơ thủ tục hành chính; số hồ sơ giải quyết trước hạn và đúng hạn đạt 97,81%. Riêng cấp xã tiếp nhận hơn 380.000 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết trước và đúng hạn đạt 99,27%.
Tỷ lệ hài lòng trong tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính đạt 98,04%; khảo sát xã hội học cho thấy chỉ số hài lòng trung bình tại 78 xã, phường, đặc khu đạt 86,13%, tất cả địa phương đều trên 81%.
Từ thực tiễn cơ sở, xã Cam Lộ là một ví dụ đáng chú ý. Sau một năm vận hành, xã hoàn thành 21/21 chỉ tiêu năm 2025, trong đó 8 chỉ tiêu vượt; Trung tâm Phục vụ hành chính công xã tiếp nhận 9.486 hồ sơ, trả trước hạn 9.466 hồ sơ, đạt 99,8%; tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả đạt 100%, mức độ hài lòng của người dân trên 98%.
Ở phường Đông Hà, đơn vị được thành lập trên cơ sở sắp xếp 5 phường cũ với hơn 50.700 dân, chính quyền phường tập trung tối ưu quy trình giải quyết thủ tục hành chính, chuyển đổi số và duy trì ổn định đời sống Nhân dân trong bối cảnh vừa kiện toàn bộ máy, vừa điều hành phát triển kinh tế - xã hội.
Áp lực dồn về cấp xã
Dù đạt nhiều kết quả, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những “điểm nghẽn” sau một năm vận hành. Cấp xã là nơi chịu áp lực lớn nhất khi địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, nhiệm vụ nhiều hơn, nhưng nhân lực chưa đồng đều.
Theo rà soát, tổng số cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị toàn tỉnh là 43.112 người. Riêng cấp xã có 32.654 người. Tuy vậy, tình trạng thừa - thiếu cục bộ còn rõ: 45/78 địa phương thừa công chức so với định mức, trong khi 29/78 địa phương thiếu. Nhiều xã vùng sâu, vùng xa thiếu cán bộ có chuyên môn về đất đai, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin.
Sở Nội vụ trong tham luận nêu rõ, mỗi công chức cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, trong khi nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện cũ chuyển xuống; một số lĩnh vực đặc thù vẫn thiếu nhân lực chuyên môn. Ngành Nội vụ đề xuất tập trung vào ba nền tảng: “Bộ máy tinh gọn - Nhân lực đủ, có năng lực - Chức năng, nhiệm vụ rõ ràng”.
Cơ sở vật chất cũng là bài toán lớn. Toàn tỉnh đã phê duyệt phương án xử lý 2.171 cơ sở nhà, đất, trong đó có 436 cơ sở dôi dư. Năm 2025, tỉnh bố trí 143,5 tỷ đồng sửa chữa, cải tạo trụ sở, nhưng nhu cầu thực tế vẫn rất lớn, nhất là tại các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Báo cáo xác định giai đoạn 2026 - 2030 phải tiếp tục hoàn thiện bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực, đầu tư hạ tầng số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Năm 2026 được tỉnh xác định là “Năm cán bộ cơ sở”.
Toàn tỉnh hiện có 1.854 Tổ công nghệ số cộng đồng và Đề án 06 với hơn 13.800 thành viên; 100% trung tâm xã, phường, đặc khu có mạng cáp quang; phủ sóng 4G đạt 99,5%, 5G đạt 74,2%.
Tuy vậy, hạ tầng số ở một số vùng sâu, vùng xa vẫn chưa đồng đều, cán bộ phải đăng nhập nhiều hệ thống khi xử lý thủ tục, dữ liệu giữa hệ thống của bộ, ngành và địa phương chưa kết nối đầy đủ.
Từ kết quả một năm đầu, Quảng Trị kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng hỗ trợ cải tạo trụ sở cấp xã, bổ sung biên chế cho các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã, thống nhất phần mềm quản lý cán bộ, công chức, viên chức và đồng bộ dữ liệu thủ tục hành chính.
