Bữa cơm đoàn viên cuối cùng
Ngồi trong sân ngôi nhà vừa xây mới khang trang ở xóm Làng Sen (xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An), cựu chiến binh Trần Trọng Thân (sinh năm 1956) nhẹ nhàng mở chiếc túi đựng hồ sơ đã cũ. Từ bên trong, ông lấy ra tờ giấy báo tử được ép nhựa cẩn thận, mép giấy đã sờn theo thời gian nhưng từng dòng chữ vẫn còn nguyên vẹn. Đó là giấy báo tử của anh trai ông – liệt sĩ Trần Trọng Tứ.
Ông Thân vuốt nhẹ lên tờ giấy, ánh mắt xa xăm. “Đã hơn nửa thế kỷ rồi nhưng gia đình vẫn chưa biết anh nằm ở đâu. Chúng tôi chỉ mong tìm được anh để đưa về quê, cha mẹ dưới suối vàng cũng được yên lòng”, ông Thân nghẹn giọng.
Liệt sĩ Trần Trọng Tứ (sinh năm 1951) là người con thứ tư trong gia đình có bảy anh chị em. Năm 1969, vừa tròn 18 tuổi, chàng trai quê hương Bác Hồ khoác ba lô lên đường nhập ngũ, biên chế vào C1, D1, E33, Quân khu 7, chiến đấu trên chiến trường Đông Nam Bộ.
Ký ức về người anh trai trong ông Thân không nhiều, bởi ngày ấy ông vẫn chỉ là một cậu bé. Thế nhưng, có những hình ảnh vẫn in đậm trong tâm trí ông suốt hơn nửa thế kỷ. Đó là lần đơn vị của anh Tứ hành quân về Nghệ An, đóng quân tại doanh trại Xuân Lâm (huyện Nam Đàn cũ). Trong thời gian này, anh được nghỉ phép một tuần và cùng đồng đội đào ao cá Bác Hồ. Tranh thủ ít ngày quý giá, anh trở về nhà.
Đơn vị cấp cho anh một con cá để liên hoan cùng gia đình. Bữa cơm hôm ấy đơn sơ nhưng đầm ấm. Trong căn nhà nghèo, cha mẹ vừa gắp thức ăn cho con, vừa dặn dò đủ điều trước ngày trở lại đơn vị. “Ngày ấy ai cũng tin đánh xong giặc sẽ về. Không ai ngờ đó là lần cuối cùng được ngồi ăn cơm với anh”, ông Thân lặng người nhớ lại.
Ít ngày sau, anh Tứ trở lại chiến trường. Ngày 3/4/1975, anh hy sinh tại Căn cứ 10, Bình Tuy, khi chỉ còn chưa đầy một tháng nữa đất nước hoàn toàn giải phóng. Người lính 24 tuổi mãi mãi nằm lại chiến trường, còn gia đình đến nay vẫn chưa tìm được nơi anh yên nghỉ.
Chờ ngày người lính "trở về"
Chỉ ít lâu sau khi anh trai hy sinh, ông Thân cũng lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện tại Anh Sơn, ông sang nước bạn Lào làm nhiệm vụ, rồi tiếp tục học sĩ quan và phục vụ trong quân đội nhiều năm.
Là người lính từng đi qua chiến tranh, ông hiểu hơn ai hết giá trị của hai chữ "trở về". Có người trở về nguyên vẹn, có người trở về với thương tật, nhưng cũng có biết bao đồng đội mãi mãi nằm lại nơi rừng sâu, chưa một lần được gọi đúng tên trên phần mộ.
Rời quân ngũ, ông Thân bắt đầu hành trình đi tìm anh trai. Hễ nghe ở đâu có thông tin về đơn vị cũ của anh, về địa danh từng diễn ra trận đánh hay một nhân chứng còn sống, ông lại lên đường.
Có chuyến đi kéo dài nhiều ngày vào chiến trường xưa, lội từng cánh rừng, tìm gặp từng cựu binh. Có lần tưởng đã lần ra được manh mối, mang theo bao hy vọng rồi cuối cùng vẫn trở về tay trắng. “Cứ nghe ở đâu có thông tin là tôi tìm đến. Có lúc hy vọng lắm, rồi cuối cùng vẫn không phải. Mỗi lần trở về lại thấy lòng trống trải”, ông Thân nói.
Nửa thế kỷ đã trôi qua, những người từng chiến đấu cùng liệt sĩ Trần Trọng Tứ ngày một ít đi, nhân chứng già yếu, ký ức mờ dần theo năm tháng. Thế nhưng, người em trai ấy chưa bao giờ nghĩ đến chuyện dừng lại.
Cuối tháng 6 vừa qua, khi biết tỉnh Nghệ An triển khai lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, ông Thân vượt hàng chục cây số đến điểm lấy mẫu. Chỉ vài giọt máu được lấy trong ít phút, nhưng đó là tất cả niềm hy vọng mà ông đã gìn giữ suốt hơn 50 năm.
“Tôi chỉ mong khoa học sẽ giúp gia đình tìm được anh. Nếu còn sống đến ngày ấy thì đó là điều hạnh phúc nhất. Nếu tôi không còn nữa, mong con cháu sẽ thay tôi đón bác về”, ông Thân xúc động.
Bà Nguyễn Thị Phương Thúy - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Bí thư Đảng ủy xã Kim Liên, cho biết, địa phương đang quyết liệt triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ do Trung ương phát động, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).
Theo bà Nguyễn Thị Phương Thúy, với Kim Liên, chiến dịch càng mang ý nghĩa đặc biệt bởi đây là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Suốt cuộc đời mình, Người luôn dành tình cảm, sự quan tâm sâu sắc đối với thương binh, liệt sĩ và thân nhân của họ. Chiến dịch vì thế không chỉ góp phần thực hiện chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước mà còn thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tiếp nối tâm nguyện tri ân của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
“Địa phương xác định nhiệm vụ cấp bách nhất là thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ, nhất là những người đã ngoài 80 tuổi. Mỗi ngày trôi qua đều có thể làm mất đi nguồn gen đối chứng quý giá, đồng nghĩa với việc giảm cơ hội xác định danh tính các liệt sĩ. Bên cạnh việc lấy mẫu ADN, Kim Liên cũng phối hợp số hóa hồ sơ, giải quyết các chế độ còn tồn đọng, tu bổ nghĩa trang liệt sĩ và phấn đấu hoàn thành việc tu sửa nhà cho các gia đình chính sách trước dịp 27/7/2027”, bà Nguyễn Thị Phương Thúy chia sẻ.
