Trong tháng 4, các chuyên gia của Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển (CCD) phối hợp với Vườn quốc gia Xuân Liên tổ chức giám sát đa dạng sinh học tại Vườn thông qua hoạt động bẫy ảnh, điều tra theo điểm nghe và tuyến.
Bên cạnh các loài thú lớn như Mang, Vượn đen má trắng, bẫy ảnh cũng ghi nhận sự lộ diện của hai loài sóc quý hiếm là Sóc bay trâu và Sóc bay sao.
Sóc bay trâu là một trong những loài động vật hoang dã vô cùng độc đáo và ấn tượng của đại ngàn. Chúng sống chủ yếu trong những cánh rừng già, nơi có nhiều cây gỗ lớn và có quả, làm tổ trong các bọng cây to, cao giữa tán lá cành rậm rạp.
Đúng như tên gọi "trâu", chúng sở hữu kích thước vượt trội hơn hẳn so với các loài sóc thông thường. Một cá thể trưởng thành có thể dài tới 40–50 cm (chưa tính chiếc đuôi dài, rậm rạp) và nặng từ 1-2 kg. Đây cũng được xem là loài sóc bay lớn nhất trong họ sóc bay.
Loài động vật này tạo ấn tượng mạnh bởi đôi mắt rất lớn thích nghi với đời sống về đêm, đuôi dài gần bằng thân và lớp lông dày màu nâu đỏ hoặc nâu sẫm.
Dù được gọi là “sóc bay”, loài này thực tế không thể bay chủ động như chim hay dơi. Khả năng đặc biệt của chúng đến từ lớp màng da nối giữa chân trước và chân sau, hoạt động như một chiếc dù lượn tự nhiên.
Sóc bay trâu thường kiếm ăn vào ban đêm, thức ăn chủ yếu gồm quả rừng, hạt, lá non, chồi cây và đôi khi cả côn trùng nhỏ. Ban ngày, chúng ẩn mình trong các hốc cây lớn hoặc những tổ kín trên tán rừng cao để tránh kẻ săn mồi.
Với khả năng bay đặc biệt và hoạt động chủ yếu vào ban đêm, Sóc bay trâu được mệnh danh là “phi công bóng tối”. Sự tồn tại của loài này có ý nghĩa quan trọng đối với hệ sinh thái bởi chúng góp phần phát tán hạt giống, hỗ trợ quá trình tái sinh rừng tự nhiên.
Theo các nhà bảo tồn, do sinh cảnh sống bị thu hẹp và tình trạng săn bắt động vật hoang dã, quần thể Sóc bay trâu tại Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung đang đối mặt với áp lực suy giảm nghiêm trọng.
Cùng với Sóc bay trâu, đợt bẫy ảnh tại Vườn quốc gia Xuân Liên cũng ghi nhận được hình ảnh hiếm hoi về loài Sóc bay sao.
Kích thước nhỏ hơn Sóc bay trâu, Sóc bay sao nổi bật bởi bộ lông màu nâu hung hoặc nâu đỏ với những đốm sáng lốm đốm trên lưng và màng da, tạo nên hình dạng như những ngôi sao nhỏ rải rác, cũng là nguồn gốc cho tên gọi của loài.
Sóc bay sao thường sống trong các khu rừng già có cây gỗ lớn ở độ cao trên 500m, nơi có tán rừng dày và môi trường tương đối nguyên vẹn. Tại Việt Nam, Sóc bay sao đã được ghi nhận ở một số khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, trong đó có Vườn quốc gia Xuân Liên.
Giống các loài sóc bay khác, Sóc bay sao không bay bằng cách vỗ cánh mà sử dụng lớp màng da nối giữa các chi để lượn qua các khoảng không giữa những tán cây. Chúng hoạt động chủ yếu về đêm, ban ngày thường trú ẩn trong hốc cây lớn hoặc các tổ trên cao.
Thức ăn chủ yếu là các loại quả rừng, hạt, chồi non và một số bộ phận thực vật khác. Việc phát tán hạt giống trong quá trình kiếm ăn giúp loài này góp phần duy trì khả năng tái sinh tự nhiên của rừng.
Tuy nhiên, Sóc bay sao đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do mất sinh cảnh sống bị thu hẹp và nạn săn bắt, buôn bán trái phép.
Theo các chuyên gia của Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên và Phát triển, sự xuất hiện của loài Sóc bay trâu và Sóc bay sao, cùng nhiều loài động vật quý hiếm khác cho thấy sự đa dạng sinh học của Vườn Quốc gia Xuân Liên, đồng thời đặt ra bài toán bảo tồn các loài quý hiếm này.
