Gieo lại những luống dâu bên sông Trà
Ở xã Nghĩa Giang (tỉnh Quảng Ngãi), nghề trồng dâu, nuôi tằm từng gắn bó với nhiều thế hệ người dân nhưng có thời điểm gần như bị lãng quên. Những bãi bồi ven sông Trà Khúc từng xanh mướt màu dâu nay được người trẻ tìm cách hồi sinh.
Anh Tôn Long Quý (35 tuổi, xã Nghĩa Giang) là một trong những người đi đầu. Thấy nhiều diện tích đất ven sông bỏ hoang, trong khi thanh niên phải rời quê tìm việc, anh quyết định khôi phục nghề mà gia đình từng thất bại.
“Tôi từng thử trồng dâu nuôi tằm từ năm 2002 nhưng thất bại vì thiếu vốn, thiếu kỹ thuật. Nhìn đất đai bỏ không, tôi nghĩ tại sao những nơi khác làm được mà quê mình lại không”, anh Quý chia sẻ.
Năm 2022, anh tìm đến các vùng trồng dâu, nuôi tằm phát triển ở Tây Nguyên để học hỏi. Trở về, anh mạnh dạn thay đổi cách làm truyền thống. Thay vì nuôi tằm trên giàn tre, anh chuyển sang nuôi trực tiếp trên nền nhà, sử dụng né gỗ thay né tre.
Theo anh Quý, phương pháp này giúp giảm khoảng 50% công lao động, hạn chế dịch bệnh, đồng thời giúp tằm nhả kén đều và nâng chất lượng kén.
Mỗi lứa tằm khoảng 15 ngày. Một hộ nuôi 1-2 hộp giống có thể thu lãi khoảng 10 triệu đồng/lứa. Nếu duy trì 10 lứa mỗi năm, thu nhập có thể đạt khoảng 100 triệu đồng.
Từ một hộ gia đình, mô hình của anh Quý đã liên kết được 12 hộ dân, trong đó có 5 hộ thanh niên. Điều anh hướng đến không chỉ là bán kén mà còn xây dựng vùng nguyên liệu và phát triển du lịch trải nghiệm.
“Tôi muốn du khách, nhất là trẻ em, được tận mắt nhìn thấy con tằm, được cho tằm ăn và chứng kiến quá trình nhả kén. Khi đó, nghề truyền thống không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn trở thành một bài học sống động về văn hóa quê hương”, anh Quý nói.
Ðưa vị ngọt quê nhà ra thị trường
Cũng với khát vọng giữ nghề, chị Trịnh Thị Kim Oanh (33 tuổi) trở về xã Bình Sơn sau khi tốt nghiệp ngành Quản trị kinh doanh tại TPHCM để tiếp quản lò đường truyền thống của gia đình ở thôn Tiên Đồ.
Nghề làm đường muỗng, mật mía từng rất phát triển ở Bình Sơn vào những năm 1980-1990. Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh của đường công nghiệp, những lò đường thủ công lần lượt thu hẹp, thậm chí đóng cửa.
Có thời điểm gia đình chị Oanh tính bỏ nghề, chuyển sang nấu mật mía thô bán cho các hộ nuôi tôm. Nhưng chị quyết định giữ lại lò đường. “Tôi muốn tạo ra sản phẩm đường sạch, không hóa chất, giữ được hương vị đặc trưng của mía quê nhưng phải đáp ứng yêu cầu về vệ sinh, chất lượng”, chị Oanh chia sẻ.
Vận dụng kiến thức quản trị, chị cải tiến quy trình sản xuất, kéo dài thời gian cô đặc nước mía, đồng thời lọc nhiều lần để mật có màu trong, vị thơm và ổn định hơn. Không dừng ở sản phẩm truyền thống, chị nghiên cứu, phát triển đường cát hoa mơ và đường mía thô, hướng đến thay thế đường tinh luyện trong sử dụng hằng ngày.
Những sản phẩm này sau đó được công nhận OCOP 3 sao, mở rộng thị trường thông qua các kênh bán hàng trực tuyến. Từ một lò đường đứng trước nguy cơ mai một, gia đình chị Oanh đang từng bước tạo dựng thương hiệu riêng.
“Nhiều người nói tôi dại khi bỏ phố về quê làm nghề vất vả. Nhưng với tôi, khởi nghiệp từ nghề truyền thống cũng là cách tìm về nguồn cội. Khi sản phẩm quê mình đến được với khách hàng cả nước, đó là niềm tự hào”, chị Oanh bày tỏ.
Sự trở lại của nghề dâu tằm và mật mía cho thấy người trẻ đang tìm một cách mới để giữ những giá trị cũ. Họ không bảo tồn nghề truyền thống bằng cách giữ nguyên mọi thứ, mà lựa chọn đổi mới kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, ứng dụng công nghệ số và mở rộng thị trường.
Chị Hồ Thị Thu Thanh - Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Quảng Ngãi cho rằng, điểm mạnh của thanh niên hiện nay không chỉ nằm ở sức trẻ mà còn ở khả năng tiếp cận công nghệ, thị trường và những phương thức kinh doanh mới. Đây chính là “chìa khóa” để nghề truyền thống không chỉ được giữ lại mà còn có thể tạo ra giá trị mới.
“Giữ nghề truyền thống không có nghĩa là giữ nguyên cách làm cũ. Người trẻ cần biết chắt lọc tinh hoa của cha ông, đồng thời mạnh dạn đổi mới, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm lên các nền tảng số. Khi nghề truyền thống tạo ra thu nhập, có thị trường và hấp dẫn được thế hệ trẻ, đó mới là cách giữ nghề bền vững”, chị Thanh nói.
Theo chị Thanh, thời gian tới, Tỉnh Đoàn sẽ tiếp tục đồng hành cùng thanh niên trong khởi nghiệp, nhất là hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, quảng bá thương hiệu, kết nối thị trường và tiếp cận các chính sách. Mục tiêu không chỉ giúp thanh niên làm giàu trên quê hương mà còn để mỗi sản phẩm truyền thống trở thành một câu chuyện văn hóa, góp phần quảng bá hình ảnh Quảng Ngãi ra bên ngoài.
