Muôn kiểu trục lợi chính sách NƠXH
Thời gian qua, hàng loạt vụ việc có dấu hiệu trục lợi chính sách NƠXH tại Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên, An Giang... bị cơ quan chức năng phát hiện, xử lý. Các thủ đoạn ngày càng đa dạng, từ thu tiền chênh ngoài hợp đồng, làm giả giấy tờ để hợp thức hóa điều kiện mua nhà đến lợi dụng tâm lý nóng lòng tìm chỗ ở của người dân để lừa đảo bằng những lời hứa về “suất ngoại giao”, “suất nội bộ”.
Một trong những vụ việc đáng chú ý xảy ra tại Dự án Tổ hợp nhà ở xã hội và thương mại AZ Thăng Long (dự án New City). Theo thông tin điều tra, ông Lương Song Hào, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Bánh kẹo Thăng Long, cùng thuộc cấp bị khởi tố để điều tra hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn nhằm thu lợi bất chính. Số tiền chênh lệch thu từ khoảng 300 khách hàng mua, thuê mua nhà tại dự án lên tới 80 tỷ đồng.
Hay giữa tháng 9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Phạm Thị Mai (SN 1974) và Phan Thùy Linh (SN 1983, cùng trú tại xã Thiên Lộc) để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đến dự án NƠXH CT3 Kim Chung.
Theo cơ quan công an, các đối tượng đưa ra thông tin gian dối về việc "chắc chắn mua được" (cam kết trúng 100%) các căn hộ NƠXH và nhà ở thương mại tại dự án để nhận tiền đặt cọc của khách hàng rồi chiếm đoạt và sử dụng vào mục đích cá nhân.
Trong khi đó, tại dự án IEC Residences (xã Thanh Trì), Công ty CP Đầu tư Xây dựng và Cơ điện IEC - chủ đầu tư, từng thông tin qua rà soát việc sử dụng căn hộ đã ghi nhận khoảng 89 trường hợp có dấu hiệu vi phạm quy định về NƠXH, như cho thuê lại, cho ở nhờ hoặc mua bán căn hộ không đúng quy định.
Ở An Giang, cơ quan thanh tra mới đây phát hiện 40 trường hợp kê khai không đúng thực tế về điều kiện mua NƠXH. Trong đó, 13 trường hợp đã có nhà ở, đất ở thuộc sở hữu trên địa bàn; 27 trường hợp thuộc diện phải nộp thuế thu nhập thường xuyên, có thu nhập vượt mức quy định để được hưởng chính sách.
Tại Bắc Ninh, Thái Nguyên... cơ quan chức năng cũng khởi tố nhiều đối tượng liên quan đến hành vi làm giả tài liệu nhằm trục lợi chính sách NƠXH. Với những khách hàng không đủ điều kiện, các đối tượng gợi ý “xử lý” hồ sơ, sau đó làm giả giấy tờ xác nhận đối tượng, điều kiện thu nhập, đơn xác nhận lương... để hợp thức hóa hồ sơ, giúp khách hàng có cơ hội vượt qua quy trình xét duyệt.
Bịt lỗ hổng thế nào?
Theo luật sư Ngô Trọng Nghĩa (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội), những hành vi trục lợi NƠXH hiện nay không còn mang tính đơn lẻ mà đã hình thành những “kịch bản lách luật” khá tinh vi và mang tính quy mô. Những vụ việc bị phanh phui bộc lộ 2 lỗ hổng về chính sách.
Thứ nhất là lỗ hổng về cơ chế xác nhận điều kiện. Việc xác minh thu nhập, tình trạng nhà ở hiện nay vẫn phụ thuộc nhiều vào giấy tờ do địa phương hoặc cơ quan, doanh nghiệp xác nhận, trong khi chưa có hệ thống dữ liệu liên thông, khiến việc làm giả giấy tờ có “đất sống”.
Thứ hai là lỗ hổng trong hậu kiểm và giám sát. Nhiều dự án sau khi hoàn tất, việc bán hàng gần như bị “thả nổi”, thiếu kiểm tra đối tượng mua sử dụng nhà đúng hay không đúng mục đích, dẫn đến tình trạng mua hộ, đầu cơ hoặc chuyển nhượng trái phép.
Luật sư Nghĩa cảnh báo, với hàng loạt ưu đãi về NƠXH cùng "cơn khát" nhà ở của người dân, các đối tượng tung tin về "suất ngoại giao", "suất nội bộ" để thu tiền chênh lệch. Khi cơ quan chức năng khởi tố vụ án, người mua nhà bằng hồ sơ không hợp lệ thì sẽ đối mặt với việc mất trắng tiền chênh mà còn bị thu hồi nhà.
Trong khi đó, luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng, tình trạng trục lợi chính sách NƠXH cần được nhìn nhận nghiêm túc, bởi đây không chỉ là hành vi vi phạm trong giao dịch bất động sản mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến quyền tiếp cận nhà ở của những người thực sự cần được Nhà nước hỗ trợ.
Theo luật sư Hà, khi một căn hộ được phân phối sai đối tượng, đồng nghĩa với việc cơ hội an cư của một người đủ điều kiện có thể bị tước mất.
Để bịt những "lỗ hổng" này, các chuyên gia cho rằng, cần thiết lập cơ chế đối chiếu dữ liệu về nhà ở, đất đai và các thông tin cần thiết để xác minh thu nhập theo đúng thẩm quyền, đồng thời công khai quy trình xét duyệt, giá bán và các khoản tiền người mua phải thanh toán.
Đặc biệt, cần tăng cường kiểm tra, hậu kiểm nhằm phát hiện các giao dịch chuyển nhượng, cho thuê hoặc sử dụng NƠXH trái quy định.
Về phía người dân, việc tìm hiểu thông tin từ cơ quan chức năng và chủ đầu tư, kiểm tra kỹ điều kiện mua nhà, không giao tiền cho cá nhân tự nhận có “suất ngoại giao” hoặc cam kết bảo đảm trúng là những biện pháp cần thiết để tự bảo vệ mình. Mọi khoản tiền phải nộp, điều kiện giao dịch và quyền lợi liên quan cần được xác định rõ ràng, có chứng từ hợp pháp.
