Đề xuất xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội: Không phải cứ nghĩ trong đầu là bị xử lý hình sự

Đề xuất xử lý hình sự hành vi chuẩn bị phạm tội với 12 tội danh

Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) vừa có báo cáo về việc tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Đại biểu Quốc hội đối với dự án Luật.

Theo đó, đối với hành vi chuẩn bị phạm tội (Điều 14 dự thảo Luật), Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với dự thảo Bộ luật Hình sự sau khi được tiếp thu, chỉnh lý đã thu hẹp phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội xuống còn 12 tội danh (giảm 1 tội so với dự thảo Bộ luật Hình sự trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất).

Đồng thời đối với một số tội ghép như: Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm; Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm, phụ gia thực phẩm; Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc, dự thảo Bộ luật Hình sự chỉ quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị sản xuất mà không mở rộng sang hành vi chuẩn bị buôn bán.

Đối với Tội làm, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành công cụ chuyển nhượng giả hoặc các giấy tờ có giá giả khác, chỉ quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi “làm công cụ chuyển nhượng giả hoặc các giấy tờ có giá giả khác”.

Tuy nhiên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, một số tội phạm đặc biệt nghiêm trọng như Tội mua bán người, Tội mua bán người dưới 18 tuổi, Tội chiếm đoạt người dưới 16 tuổi lại không quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội.

Do đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát, lựa chọn các tội danh được xử lý từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội đối với các tội có đặc điểm là khoảng thời gian từ khi chuẩn bị phạm tội đến khi thực hiện hành vi phạm tội diễn biến nhanh, tức thì, có mức nguy hiểm, đe dọa cao tới an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe, an toàn của con người,... nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa.

Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục rà soát các điều khoản quy định về chuẩn bị phạm tội đối với những tội danh có cấu thành vật chất hoặc có tình tiết định lượng ở cấu thành cơ bản, bởi vì việc xác định chuẩn bị phạm tội trong những trường hợp này là khó khả thi khi hành vi khách quan chưa được thực hiện.

Về nội dung trên, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, giải trình làm rõ vấn đề như sau: Qua tổng kết công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng về phạm vi các tội cần phải bổ sung trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội.

Đối với các hành vi về mua bán người, cơ quan chủ trì soạn thảo thấy rằng, hành vi cấu thành các tội này là rất rộng, bao gồm một chuỗi hành vi: “tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận người”, như vậy, giai đoạn hoàn thành của các tội về mua bán người là rất sớm, bảo đảm bao quát, đầy đủ tất cả các hành vi nguy hiểm đến mức phải xử lý hình sự, đối với các hành vi ở giai đoạn sớm hơn thì nếu quy định sẽ rất khó chứng minh và không khả thi trong áp dụng.

Đối với tội phạm về chiếm đoạt người dưới 16 tuổi, đặc trưng của tội này là dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực, thường không có tính dự mưu và có sự chuẩn bị về điều kiện, phương tiện, công cụ... để phạm tội, vì vậy, nếu quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội sẽ khó chứng minh trên thực tế.

Do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị không quy định về trách nhiệm hình sự về hành vi chuẩn bị phạm tội đối với các tội này, đồng thời, giữ nguyên phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội như dự thảo Luật.

Bên cạnh đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã rà soát tất cả các điều luật mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự và thấy rằng, có những điều luật mặc dù có cấu thành vật chất, tuy nhiên, tính nguy hiểm của hành vi được thể hiện rõ và gây nguy hiểm ngay từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội nên cần thiết bổ sung trách nhiệm hình sự.

Tập trung vào tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng

Trước đó, trao đổi tại tọa đàm truyền thông chính sách các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XVI, Đại tá Ngô Đức Thắng - Phó cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) đã có những giải đáp về đề xuất mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội tại dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Theo đại tá Thắng, đối với hành vi chuẩn bị phạm tội, mục đích của Bộ luật Hình sự khi quy định hành vi này bị xử lý hình sự là nhằm ngăn chặn từ sớm các hành vi phạm tội, ngay từ khi hậu quả chưa xảy ra. Tập trung vào một số tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng.

“Nếu không ngăn chặn kịp thời mà để khi họ thực hiện hành vi phạm tội thì hậu quả sẽ khôn lường, có thể rất tàn khốc”, đại tá Thắng nhấn mạnh.

Đại tá Ngô Đức Thắng lấy ví dụ về hành vi tụ tập một nhóm dùng dao, kiếm, hung khí, vũ khí nguy hiểm. Nếu không được ngăn chặn kịp thời dẫn đến hành vi giết người thì có thể xảy ra vụ án hậu quả chết người, thậm chí có thể mang tính thảm sát.

Bên cạnh đó, qua quá trình tổng kết thực tiễn và nghiên cứu thời gian vừa qua, cơ quan soạn thảo cũng nhận thấy nhiều hành vi cần phải được ngăn chặn từ sớm và cần được quy định xử lý hình sự. Dự thảo mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội tập trung tại một số nhóm tội như các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng và tội phạm về ma túy…

Theo đại tá Thắng, Bộ luật Hình sự cũng như dự thảo hiện nay không quy định "ngay khi có ý định là bị xử lý hình sự" mà ý định này phải được bộc lộ bằng hành vi khách quan, như có sự chuẩn bị về công cụ, phương tiện phạm tội.

Từ đó, cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan chức năng mới đánh giá, xác định hành vi chứ không phải cứ nghĩ trong đầu là đã bị xem xét, xử lý trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội.

“Việc này nhằm góp phần ngăn chặn tội phạm từ sớm”, Đại tá Thắng cho biết.

Vẫn theo đại tá Thắng, về thắc mắc cho rằng quy định này có dẫn đến tình trạng xử lý trách nhiệm hình sự tràn lan hay không, Đại tá Thắng cho hay khi xem xét trách nhiệm hình sự phải tuân thủ các thẩm quyền, quy trình, trình tự, thủ tục chặt chẽ được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự để đánh giá, xử lý, chứ không phải chỉ nhìn vào hành vi là có thể xem xét trách nhiệm hình sự.