Thu nhập biến động, đóng thế nào?
Chiều 29/9, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội, trong đó có dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (TPHCM) thống nhất với định hướng bổ sung người làm việc trên nền tảng số (trong đó có tài xế xe công nghệ) vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đồng thời, bà Thúy cũng đề nghị xem xét đưa người làm việc trên nền tảng số là đối tượng điều chỉnh của Bộ Luật Lao động và Luật Việc làm.
Không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Hiện nay, doanh nghiệp nền tảng có quyền quyết định hoặc tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng - phạt và quyền duy trì tài khoản nên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí an sinh”, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy.
Theo bà, đây là nhóm lao động có việc làm và thu nhập thực tế, chịu sự quản lý, điều phối ở mức độ đáng kể của doanh nghiệp nền tảng nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng với tính chất và mức độ rủi ro của công việc.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, quy định của dự thảo hiện mới mang tính nguyên tắc, chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng, phương thức đóng và cơ chế tổ chức thực hiện.
Nếu tiếp tục quy định theo hướng người làm việc trên nền tảng số phải có việc làm, thu nhập "ổn định, thường xuyên" thì có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau, đồng thời bỏ sót nhiều người lao động có hoạt động thực tế nhưng thu nhập biến động theo ngày, tháng hoặc mùa vụ”, bà Thúy nêu.
Vì vậy, nữ đại biểu đề xuất bổ sung định nghĩa khái niệm “người làm việc trên nền tảng số” cũng như xác định chủ thể có trách nhiệm đóng bảo hiểm và mối quan hệ với quy định về quan hệ lao động. Đồng thời bổ sung tiêu chí định lượng của “thu nhập ổn định, thường xuyên” để thuận lợi cho việc thực hiện, tránh sự mơ hồ khi triển khai thực tế cho lực lượng lao động trên nền tảng số.
Tương tự, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cũng nhìn nhận, người làm việc trên nền tảng số là nhóm đối tượng mới, có tính chất đặc thù, nên dự thảo cần làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu phục vụ việc xác định căn cứ đóng bảo hiểm xã hội và phối hợp trong việc thu, nộp bảo hiểm.
Theo ông, trước khi quy định nghĩa vụ tham gia bắt buộc đối với nhóm đối tượng này, cần đánh giá đầy đủ về mức đóng, căn cứ đóng, trách nhiệm đóng của người lao động và của nền tảng, cũng như tương quan giữa mức đóng và chế độ được hưởng.
“Nếu người lao động phải tự gánh toàn bộ chi phí đóng bảo hiểm xã hội như một cá nhân kinh doanh độc lập, trong khi thu nhập thấp và biến động, thì nghĩa vụ đóng bắt buộc có thể trở thành rào cản đối với khả năng tham gia của chính nhóm đối tượng mà chính sách hướng tới”, ông Bình cho hay.
Từ đó, ông đề nghị nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt, đồng thời có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với nhóm có thu nhập thấp; mặt khác, cần có giải pháp tránh tình trạng đóng trùng trong trường hợp một người vừa làm việc trên nền tảng số, vừa tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo một quan hệ lao động khác.
Đánh giá tác động kỹ việc thu, chi, đóng, hưởng
Đại biểu Quốc hội Lâm Văn Đoan, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng băn khoăn khi những người đang làm việc trên nền tảng số là nhóm đối tượng mới, lần đầu tiên xuất hiện trong các đối tượng lao động được pháp luật điều chỉnh.
Thực tế, nhóm lao động này đang trở thành phổ biến trên thị trường lao động và ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, các hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội và nhiều quy định về tiêu chuẩn lao động, an sinh xã hội khác chưa kịp thời điều chỉnh nhóm này, dẫn đến khoảng trống pháp lý trên thực tế.
"Khi xuất hiện một hình thái lao động mới, tất cả quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo lập quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ và hình thành cơ chế pháp lý mới khác với cơ chế truyền thống", ông Đoan nói và đề nghị đánh giá tác động kỹ lưỡng, nghiên cứu kỹ nhóm đối tượng này.
Cùng mối quan tâm, đại biểu Lý Thị Lan (Tuyên Quang) cho rằng khi chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số, luật phải đủ rõ về đối tượng, thời điểm và căn cứ đóng.
Theo bà, nhóm này rất đa dạng khi có người làm thường xuyên, làm thời vụ, làm nhiều nền tảng cùng lúc. Nếu chỉ quy định tiêu chí "có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên" thì khi triển khai vẫn phải giải thích "thế nào là thường xuyên, thu nhập nào làm căn cứ đóng".
Từ đó, đại biểu đề nghị xác định ngay trong luật các tiêu chí có tính nguyên tắc để nhận diện đối tượng; còn mức đóng, phương thức thu và lộ trình thực hiện thì giao cơ quan có thẩm quyền quy định.
