Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa chủ trì họp với các bộ ngành, địa phương về tình hình quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu. Cuộc họp trực tuyến đến một số địa phương.
Cần áp mã vùng trồng cho cả sản phẩm trong nước
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), đến tháng 5, cả nước có 9.546 mã số vùng trồng, 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu cho các loại quả tươi. Thời gian qua, còn nhiều vùng trồng, cơ sở đóng gói nhận cảnh báo không tuân thủ của nước nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc.
Ông Nguyễn Phước Thiện - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp - cho rằng, thị trường xuất khẩu (đặc biệt Trung Quốc) đã có những thay đổi khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, trong đó có kiểm tra Cadimi (với sầu riêng tươi). Tình trạng hàm lượng Cadimi trong đất vượt mức cho phép do tập quán canh tác truyền thống lâu đời, thiếu quan tâm đến việc quản lý và cải tạo đất. Vừa qua, Đồng Tháp đã triển khai thẩm định 100% vùng trồng và cơ sở đóng gói sầu riêng, tạm dừng hoặc thu hồi mã số với các vùng vi phạm, phân tích hàm lượng Cadimi để đưa ra cảnh báo và giải pháp khắc phục.
Tuy nhiên, ông Thiện thừa nhận, việc duy trì mã số vùng trồng sau khi được cấp thực hiện chưa nghiêm túc, thiếu chế tài đủ mạnh để xử lý hành vi vi phạm, gian lận mã số. Liên kết giữa vùng trồng, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu còn lỏng lẻo. Hệ thống phần mềm chưa đáp ứng yêu cầu quản lý và truy xuất nguồn gốc xuyên suốt.
Ông Thiện đề xuất áp dụng mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc cho cả nông sản tiêu thụ trong nước, để người dân được dùng hàng chất lượng, tạo động lực cho người có mã vùng trồng duy trì tiêu chuẩn. Đi kèm với tăng nặng mức xử phạt các hành vi vi phạm mã số vùng trồng để bảo vệ uy tín ngành nông nghiệp và các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Rà soát việc “mượn” mã số để xuất khẩu, tránh tình trạng quản lý lỏng lẻo hoặc thu mua hàng hóa không rõ nguồn gốc để đóng nhãn.
Lãnh đạo Sở NN&MT Cần Thơ cho biết, hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói chưa được đồng bộ sau sáp nhập tỉnh. Vì vậy, quá trình thực hiện cấp mới mã vùng trồng phát sinh khó khăn trong cập nhật, nhập liệu và quản lý thông tin mã số trên hệ thống...
Đề nghị công an vào cuộc
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, số lượng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và cơ sở kiểm nghiệm hiện còn quá ít so với diện tích và sản lượng nông sản xuất khẩu. Tình trạng môi giới, mua bán, cho mượn hoặc cho thuê mã số vùng trồng diễn biến phức tạp, phát sinh cơ chế “xin - cho”.
Hệ quả không kiểm soát tốt là tình trạng được mùa mất giá, Phó Thủ tướng dẫn ví dụ điển hình như sầu riêng, có lúc giá giảm rất mạnh khi xuất khẩu gặp khó khăn, nông dân chịu thiệt thòi nhất. Vì vậy, các địa phương cần vào cuộc quyết liệt hơn trong công tác quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm nghiệm.
Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT rà soát lại quy định, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, đặc biệt về quy trình, thủ tục cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Bộ này cũng được giao làm việc với phía Trung Quốc để đẩy nhanh tháo gỡ các vấn đề liên quan, đặc biệt về mã vùng trồng, cơ sở đóng gói, xét nghiệm.
Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Công an vào cuộc xử lý nghiêm các hành vi môi giới, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng hoặc làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm. Các cơ quan liên quan tăng cường thanh tra chuyên đề về trách nhiệm của chính quyền địa phương trong thực hiện các quy định liên quan. Các địa phương được yêu cầu mạnh dạn phân cấp xuống cấp cơ sở đối với những nơi đủ năng lực cấp mã số vùng trồng...
Theo Bộ NN&MT, từ năm 2025 đến nay, có 403 mã số vùng trồng và 240 mã số cơ sở đóng gói nhận được cảnh báo không tuân thủ từ phía thị trường Trung Quốc. Tình trạng chạy theo số lượng nhưng chưa quan tâm đúng mức đến việc duy trì điều kiện sau cấp mã còn phổ biến. Việc sử dụng sai, mượn hoặc cho thuê mã số, vi phạm kiểm dịch còn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến uy tín nông sản Việt Nam.
