Lễ hội Thành Tuyên năm nay được tổ chức với quy mô lớn, chuỗi hoạt động trải rộng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, cho thấy sự đầu tư ngày càng bài bản, chuyên nghiệp cho một thương hiệu văn hóa - du lịch đặc sắc. Giữa sự phong phú của các hoạt động, đâu là “chất” riêng làm nên sức sống của Lễ hội Thành Tuyên và làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục trở thành nguồn lực cho văn hóa, du lịch và phát triển kinh tế - xã hội?
Để hiểu rõ hơn về những giá trị làm nên sức hút của Lễ hội Thành Tuyên, cũng như định hướng phát triển lễ hội trong giai đoạn mới, báo Tiền Phong có cuộc phỏng vấn bà Nguyễn Thị Hoài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang.
Phóng viên: Thưa bà, năm 2026, Lễ hội Thành Tuyên được tổ chức trong một bối cảnh khá đặc biệt, sau khi Tuyên Quang và Hà Giang hợp nhất, đồng thời thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Lễ hội năm nay cũng được tổ chức với quy mô lớn. Theo bà, đâu là tinh thần và điểm nhấn quan trọng nhất của Lễ hội Thành Tuyên năm nay?
Bà Nguyễn Thị Hoài: Lễ hội Thành Tuyên năm 2026 diễn ra trong một giai đoạn có nhiều thay đổi, mở ra không gian phát triển mới cho tỉnh Tuyên Quang. Tuy nhiên, dù tổ chức ở quy mô nào, đổi mới ra sao thì giá trị cốt lõi của Lễ hội Thành Tuyên vẫn phải được giữ vững, đó là Nhân dân là chủ thể của lễ hội.
Đây cũng là điểm làm nên sự khác biệt của Lễ hội Thành Tuyên so với nhiều lễ hội khác. Lễ hội không phải là một chương trình được xây dựng hoàn toàn từ phía cơ quan quản lý rồi người dân đến tham dự, mà được hình thành từ chính đời sống cộng đồng. Người dân tham gia làm đèn, sáng tạo mô hình, tổ chức rước đèn, tham gia các hoạt động văn hóa và trực tiếp tạo nên không khí của lễ hội.
Qua hơn 20 năm, từ một hoạt động vui Tết Trung thu của cộng đồng dân cư, người dân Tuyên Quang đã sáng tạo nên những mô hình đèn Trung thu khổng lồ, độc đáo, đa dạng về hình thức và ngày càng phong phú về nội dung. Đằng sau mỗi mô hình không chỉ là sự khéo léo, công sức mà còn có những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, quê hương, đất nước và cuộc sống.
Điều đáng quý là những giá trị đó được tạo nên từ sự tự nguyện, tâm huyết và đóng góp của cộng đồng. Người lớn truyền kinh nghiệm cho thế hệ trẻ, các gia đình và tổ dân phố cùng tham gia, trẻ em được trực tiếp trải nghiệm không khí Trung thu.
Vì vậy, có thể nói Lễ hội Thành Tuyên không chỉ là nơi để thưởng thức văn hóa mà còn là một không gian thực hành văn hóa, nơi văn hóa được trao truyền, sáng tạo và tiếp tục sống trong cộng đồng.
Phóng viên: Vậy nếu phải lý giải sức hấp dẫn của Lễ hội Thành Tuyên sau hơn 20 năm, theo bà yếu tố nào là quan trọng nhất?
Bà Nguyễn Thị Hoài: Tôi cho rằng sức hấp dẫn của Lễ hội Thành Tuyên đến từ sự kết hợp giữa tính cộng đồng, bản sắc văn hóa và sức sáng tạo của người dân.
Cốt lõi của lễ hội vẫn là Tết Trung thu, là rước đèn, là niềm vui của trẻ em và sự gắn kết cộng đồng. Nhưng cách thể hiện ngày càng phong phú, hiện đại, tạo được sự hấp dẫn đối với du khách.
Đặc biệt, mỗi mô hình đèn đều có câu chuyện riêng. Có mô hình khai thác các nhân vật lịch sử, có mô hình thể hiện những giá trị văn hóa, có mô hình phản ánh cuộc sống đương đại. Chính sự sáng tạo liên tục đó khiến Lễ hội Thành Tuyên không bị lặp lại qua từng năm.
Lễ hội cũng đã 3 lần xác lập kỷ lục Việt Nam, gồm “Đêm hội Trung thu có nhiều mô hình đèn lớn nhất Việt Nam”, “Mâm cỗ Trung thu lớn nhất Việt Nam” và “Cặp đèn kéo quân lớn nhất Việt Nam”. Năm 2024, thương hiệu “Lễ hội Thành Tuyên” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu “Thành Tuyên Festival”.
Những dấu mốc đó cho thấy sức lan tỏa của lễ hội. Tuy nhiên, theo tôi, điều quan trọng nhất không nằm ở việc mô hình đèn lớn đến đâu hay lễ hội đạt được bao nhiêu kỷ lục, mà là câu chuyện văn hóa phía sau những mô hình đèn.
Đó là câu chuyện về sức sáng tạo, tinh thần đoàn kết, niềm tự hào và tình yêu quê hương của người dân Tuyên Quang. Chính yếu tố cộng đồng này tạo nên bản sắc riêng mà không phải địa phương nào cũng có thể sao chép.
Phóng viên: Từ một lễ hội cộng đồng trở thành một thương hiệu văn hóa - du lịch, Lễ hội Thành Tuyên đang tạo ra những giá trị như thế nào đối với địa phương?Thưa bà ?!
Bà Nguyễn Thị Hoài: Giá trị đầu tiên là đối với đời sống văn hóa. Lễ hội tạo ra một không gian để các thế hệ cùng tham gia, qua đó những giá trị văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên.
Đặc biệt, trẻ em không chỉ là đối tượng hưởng thụ mà còn trực tiếp tham gia vào các hoạt động. Đây là điều rất quan trọng, bởi văn hóa chỉ thực sự được bảo tồn khi văn hóa được cộng đồng thực hành, yêu quý và tự nguyện trao truyền.
Lễ hội cũng góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và khơi dậy niềm tự hào của người dân đối với quê hương.
Ở góc độ du lịch, Lễ hội Thành Tuyên đã trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, tạo sức hút để du khách đến với Tuyên Quang. Nhưng lễ hội không phải điểm kết thúc của hành trình du lịch. Ngược lại, đây có thể là “cánh cửa” để du khách tiếp tục khám phá những giá trị khác của tỉnh như các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, văn hóa các dân tộc, ẩm thực, sản phẩm OCOP và du lịch cộng đồng.
Do đó, chúng tôi xác định cần gắn lễ hội với phát triển du lịch, dịch vụ và các ngành công nghiệp văn hóa. Khi du khách đến với lễ hội, họ sử dụng dịch vụ lưu trú, ăn uống, tham quan, mua sản phẩm địa phương. Khi đó, người dân, doanh nghiệp và cộng đồng cùng tham gia vào chuỗi giá trị mà lễ hội tạo ra. Mục tiêu cuối cùng là để người dân không chỉ tham gia làm nên lễ hội mà còn được hưởng lợi từ lễ hội.
Phóng viên: Như bà đã chia sẻ, “Nhân dân là chủ thể” là giá trị cốt lõi của Lễ hội Thành Tuyên. Vậy trong quá trình lễ hội ngày càng được tổ chức chuyên nghiệp và quy mô hơn, làm thế nào để giữ được tinh thần này, tránh việc lễ hội trở nên nặng tính trình diễn hoặc thương mại hóa?
Bà Nguyễn Thị Hoài: Đây là vấn đề chúng tôi đặc biệt quan tâm. Quan điểm của tỉnh là đổi mới nhưng không đánh mất bản sắc; chuyên nghiệp hóa nhưng không làm mất đi tính cộng đồng; phát triển du lịch nhưng không thương mại hóa văn hóa.
Quy mô lễ hội có thể lớn hơn, công tác tổ chức có thể chuyên nghiệp hơn, công nghệ được ứng dụng nhiều hơn, nhưng người dân vẫn phải là chủ thể. Cộng đồng phải tiếp tục được khuyến khích sáng tạo, tham gia làm đèn, tham gia các hoạt động và hưởng thụ những giá trị mà lễ hội mang lại.
Bên cạnh đó, việc tổ chức lễ hội phải đi cùng với bảo đảm an ninh, an toàn, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, giao thông, lưu trú và chất lượng phục vụ du khách. Chúng tôi cũng xác định phải đặt lễ hội trong tổng thể phát triển văn hóa và du lịch của tỉnh. Không thể chỉ tổ chức một sự kiện lớn trong một thời gian ngắn mà cần tạo ra một chuỗi giá trị lâu dài.
Phóng viên: Vậy trong giai đoạn phát triển mới của Tuyên Quang, tỉnh đang có những định hướng gì để đưa Lễ hội Thành Tuyên từ một sự kiện văn hóa lớn trở thành một động lực phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa?
Bà Nguyễn Thị Hoài: Hiện tỉnh đang xây dựng Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Thành Tuyên gắn với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2026 - 2030.
Thông qua Đề án, chúng tôi hướng tới việc hình thành một chuỗi giá trị rõ hơn: lễ hội thu hút du khách; du lịch đưa du khách đến với các điểm đến; các sản phẩm địa phương phục vụ du khách; người dân được hưởng lợi; và chính lợi ích đó tạo động lực để cộng đồng tiếp tục bảo tồn, phát huy văn hóa. Cùng với đó là nâng cao chất lượng tổ chức, xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với lễ hội, phát huy các giá trị văn hóa của các dân tộc, ẩm thực, sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng và các điểm đến trên địa bàn tỉnh.
Một nhiệm vụ khác là đẩy mạnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng. Chúng tôi không chỉ muốn giới thiệu những chiếc đèn Trung thu độc đáo mà muốn kể câu chuyện về những con người đã làm nên những chiếc đèn ấy, về cộng đồng và vùng đất tạo ra lễ hội. Đồng thời, tỉnh tiếp tục quan tâm bảo vệ và phát triển thương hiệu “Lễ hội Thành Tuyên”, từng bước đưa lễ hội trở thành một thương hiệu văn hóa - du lịch có sức lan tỏa rộng hơn trong nước và quốc tế.
Phóng viên: Sau hơn 20 năm hình thành và phát triển, nếu nhìn về chặng đường phía trước, bà kỳ vọng điều gì ở Lễ hội Thành Tuyên?
Bà Nguyễn Thị Hoài: Tôi kỳ vọng Lễ hội Thành Tuyên sẽ tiếp tục phát triển nhưng trước hết phải giữ được cái gốc của mình, đó là một lễ hội của Nhân dân. Từ những mô hình đèn được tạo nên bởi bàn tay người dân, từ sự tham gia của từng gia đình, từng tổ dân phố, chúng ta có một sản phẩm văn hóa đặc sắc. Vì vậy, khi lễ hội ngày càng lớn, càng được biết đến rộng rãi thì càng phải trân trọng và phát huy vai trò của cộng đồng.
Tôi cũng mong muốn thông qua Lễ hội Thành Tuyên, bạn bè trong nước và quốc tế không chỉ biết đến những mô hình đèn Trung thu mà còn biết đến một Tuyên Quang giàu truyền thống, giàu bản sắc, giàu sức sáng tạo, thân thiện và mến khách.
Nếu làm được điều đó, Lễ hội Thành Tuyên sẽ không chỉ là một sự kiện diễn ra vào dịp Trung thu mà trở thành một giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ, một thương hiệu du lịch được du khách tìm đến và một nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!
