Câu chuyện bắt đầu từ một câu nói rất ngắn của một nữ sinh THCS tại một xã miền núi ở Đà Nẵng, trong một cuộc khảo sát về bình đẳng giới, khuyết tật và hòa nhập xã hội: "Em chưa bao giờ dám thay băng vệ sinh ở trường cả. Em toàn về nhà mới thay".
Một câu nói đơn giản, nhưng đằng sau đó là cả một thực tế không đơn giản chút nào về điều kiện vệ sinh học đường và tác động của nó tới quyền được học tập của trẻ em gái.
Tại nhiều trường học ở vùng cao và vùng khó khăn, cơ sở hạ tầng vệ sinh vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế của nữ sinh trong những ngày kinh nguyệt. Nhà vệ sinh nữ thiếu các điều kiện hỗ trợ vệ sinh kinh nguyệt như thùng rác chuyên dụng để xử lý chất thải kinh nguyệt, điều kiện vệ sinh không đảm bảo, ánh sáng mờ, nước phải đi ra ngoài múc, thiếu xà phòng, khiến nhiều em không dám thay băng vệ sinh tại trường.
Giải pháp mà các em chọn là "nhịn và chờ về nhà", dù điều đó khiến các em không thoải mái, ảnh hưởng tới sức khỏe và khả năng tập trung trong giờ học.
| 39% | 31% |
| Trường học toàn cầu có chương trình giáo dục sức khỏe kinh nguyệt (UNICEF & WHO, 2024) | Trường học có thùng rác dành riêng cho chất thải kinh nguyệt trong nhà vệ sinh nữ |
Nguồn: Báo cáo WHO/UNICEF về Sức khỏe và Vệ sinh kinh nguyệt trong Trường học năm 2024
Chỉ dám đi cả nhóm
Ở các trường nội trú, thách thức còn lớn hơn. Nhiều nữ sinh cho biết họ chỉ dám ra nhà vệ sinh vào ban đêm nếu đi theo nhóm — một vài người đứng ngoài "canh" để những người vào bên trong đỡ sợ. Nhà vệ sinh thường nằm cách xa khu nhà ở, đường đi thiếu ánh sáng, trơn trượt vào mùa mưa. Không ít trường hợp học sinh bị ngã khi di chuyển ban đêm.
Đây không phải chuyện cá biệt. WHO và UNICEF đã nhiều lần cảnh báo trong các báo cáo toàn cầu về Nước sạch, Vệ sinh cá nhân và Môi trường trong trường học rằng điều kiện vệ sinh không an toàn làm tăng nguy cơ quấy rối và tai nạn cho nữ sinh, đặc biệt ở môi trường nội trú.
Với nhiều nữ sinh, câu hỏi khi đến trường không chỉ là "hôm nay học bài gì", mà còn là "liệu mình có thể thay băng vệ sinh an toàn không?"
Khi trường học thiếu nhà vệ sinh kín đáo, đủ ánh sáng, có khóa, được duy trì vệ sinh tốt và có đủ nước, hệ quả không dừng lại ở sự bất tiện. Nhiều em gái ngại và né tránh việc sử dụng nhà vệ sinh trong suốt ngày học, thường xuyên lo lắng, mất tập trung vì nhu cầu vệ sinh không được đáp ứng. Một số em chọn nghỉ học trong những ngày có kinh nguyệt, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập và cơ hội phát triển
Ngược lại, khi trường được đầu tư hạ tầng Nước sạch, Vệ sinh cá nhân và Môi trường thân thiện với nữ sinh - nhà vệ sinh sạch, riêng tư, có nước, có xà phòng và có thiết bị hỗ trợ quản lý vệ sinh kinh nguyệt - dữ liệu toàn cầu cho thấy: các em đi học đều đặn hơn, tự tin hơn trong sinh hoạt hàng ngày, và kết quả học tập được cải thiện.
"Nước sạch, Vệ sinh cá nhân & Môi trường không chỉ là nhu cầu cơ bản - đó là sự an toàn, là phẩm giá và là nền tảng của bình đẳng giới, đặc biệt trong trường học. Kỳ kinh nguyệt không nên là rào cản cho tương lai của bất kỳ em gái nào”, ông Nguyễn Văn Thanh, Quản lý chương trình Nước sạch, Vệ sinh cá nhân & Môi trường của World Vision International tại Việt Nam, cho biết.
Trong giai đoạn các tỉnh thành miền Bắc Việt Nam ứng phó hai siêu bão Bualoi và Matmo năm 2025, tổ chức World Vision International tại Việt Nam đã phân phát 2.000 bộ dụng cụ vệ sinh thiết yếu đến các hộ gia đình có phụ nữ và trẻ em gái. Mỗi bộ dụng cụ vệ sinh gồm: băng vệ sinh, đồ lót nữ, dung dịch vệ sinh kinh nguyệt, gáo múc nước và xô nước có nắp - những vật dụng tưởng nhỏ bé nhưng đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ sức khỏe, sự an toàn và phẩm giá của phụ nữ ngay cả trong khủng hoảng.
Kinh nghiệm từ các can thiệp nhân đạo cho thấy, khi nhu cầu vệ sinh kinh nguyệt không được đáp ứng kịp thời trong tình huống khẩn cấp, phụ nữ và trẻ em gái chịu tác động nặng nề nhất, không chỉ về sức khỏe thể chất mà còn cả tâm lý và cảm giác an toàn. Việc đảm bảo các vật dụng vệ sinh cơ bản giúp phụ nữ duy trì sinh hoạt hàng ngày với sự tự tin và ổn định, ngay cả khi xung quanh tất cả đang đổ vỡ.
Nhân Ngày Vệ sinh kinh nguyệt Thế giới (28/5), câu chuyện của những em gái ở Nam Trà My nhắc nhở chúng ta rằng bình đẳng giới trong giáo dục bắt đầu từ những điều rất cơ bản: một chiếc thùng rác trong nhà vệ sinh, một bóng đèn trên con đường từ ký túc xá ra khu vệ sinh, một ổ khóa, một xô nước sạch cùng với xà phòng.
Đầu tư cho chương trình Nước sạch, Vệ sinh cá nhân và Môi trường chất lượng trong trường học hôm nay chính là đầu tư cho một tương lai công bằng hơn, nơi mọi trẻ em gái có thể đến trường, học tập và phát triển một cách trọn vẹn, không bị cản trở bởi những nhu cầu rất cơ bản nhưng từ lâu dường như đã bị xem nhẹ.
