Cục Xuất bản, In và Phát hành không có hội đồng thẩm định sách

Trong buổi họp báo thường kỳ quý II của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTTDL) diễn ra vào ngày 15/7, Lãnh đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành đã lên tiếng về những vấn đề "nóng" liên quan đến ngành xuất bản và văn hóa đọc trong thời gian vừa qua, đặc biệt là công tác thẩm định và hậu kiểm.

Tại họp báo, trả lời câu hỏi liên quan đến việc thẩm định các đầu sách gây tranh cãi, ông Đinh Tiến Dũng khẳng định Cục Xuất bản, In và Phát hành không có hội đồng thẩm định sách như một số thông tin đang lan truyền. Theo ông, hiện nay Cục Xuất bản, In và Phát hành chỉ duy trì hình thức tổ đọc, bao gồm các chuyên gia và cán bộ có kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất bản cũng như các lĩnh vực liên quan.

"Tổ đọc đã được duy trì nhiều năm nay. Thành viên gồm các chuyên gia và cán bộ có kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất bản cũng như các lĩnh vực liên quan. Hằng tuần, tổ đọc họp từ hai đến ba buổi để đọc những cuốn sách được lựa chọn vì có khả năng phát sinh vấn đề, nhất là các nội dung liên quan đến chính trị, lịch sử, địa lý, chủ quyền lãnh thổ, quốc phòng, an ninh... Tổ đọc chỉ có vai trò tư vấn cho cơ quan quản lý nhà nước", Phó Cục trưởng Đinh Tiến Dũng nêu.

Ông nhấn mạnh trên cơ sở ý kiến của tổ đọc, nếu phát hiện nội dung sai phạm sẽ xử lý theo quy định, trong trường hợp chưa đến mức xử lý nhưng cần chỉnh sửa thì yêu cầu nhà xuất bản bổ sung, chỉnh lý trước khi phát hành.

"Tôi cũng muốn nói rõ điều này để tránh hiểu nhầm. Gần đây có một số thông tin gọi đây là 'hội đồng thẩm định sách', nhưng cách gọi đúng là tổ đọc. Đây là nhóm chuyên gia được mời tham gia đọc, đánh giá các xuất bản phẩm nộp lưu chiểu nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ", ông Dũng nêu.

Trong những năm qua, quy trình kiểm soát nội dung xuất bản đã được quy định khá chặt chẽ. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn những bất cập, đặc biệt trong việc xác định và thực thi trách nhiệm của từng chủ thể.

Ông cho biết mỗi năm Việt Nam xuất bản khoảng 50.000-51.000 đầu sách. Trong khi đó, lực lượng cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về xuất bản còn mỏng nên không thể đọc toàn bộ xuất bản phẩm.

"Cục chỉ lựa chọn để đọc những đầu sách đã đăng ký kế hoạch xuất bản từ đầu năm, chủ yếu thuộc các lĩnh vực chính trị, lịch sử, quốc phòng, an ninh, tôn giáo, chủ quyền lãnh thổ... để đọc. Đây là hoạt động mang tính chọn lọc, chứ không thể đọc hết hơn 50.000 đầu sách mỗi năm", ông nói.

Bên cạnh đó, liên quan đến những sai phạm sau khi sách được xuất bản. Ông Dũng khẳng định trách nhiệm đầu tiên thuộc về nhà xuất bản. "Ngay từ khâu khai thác bản thảo, nhà xuất bản phải xem xét nội dung. Khi ký quyết định xuất bản, giám đốc nhà xuất bản phải chịu trách nhiệm đối với quyết định của mình và đối với cuốn sách được đưa ra thị trường", Phó Cục Trưởng Đinh Tiến Dũng nói.

Ngoài ra, khi xảy ra sai phạm, trách nhiệm không chỉ thuộc nhà xuất bản mà còn bao gồm đơn vị liên kết (nếu có), biên tập viên và cơ quan quản lý nhà nước theo đúng quy định của Luật Xuất bản.

Làm rõ trách nhiệm từng công đoạn

Tại họp báo, ông Đinh Tiến Dũng cũng làm rõ cơ chế lưu chiểu - vấn đề được nhiều người quan tâm sau các vụ thu hồi sách gần đây. Ông cho biết cần phân biệt rõ giữa lưu chiểu và kiểm duyệt trước khi phát hành.

"Lưu chiểu không có nghĩa là cơ quan quản lý nhà nước đọc để chấp thuận nội dung trước khi sách phát hành. Mục đích của lưu chiểu là phát hiện sai phạm để xử lý khi cần thiết, chứ không phải kiểm duyệt nội dung trước khi sách đến tay công chúng", ông nhấn mạnh.

Theo ông, dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi lần này lần đầu tiên quy định rõ khái niệm lưu chiểu và lưu chiểu điện tử, đồng thời làm rõ trách nhiệm của Cục Xuất bản, In và Phát hành trong công tác quản lý nhà nước.

"Mục tiêu là phát hiện sai sót từ sớm, từ xa. Khi xuất bản phẩm được nộp lưu chiểu, cơ quan quản lý phải có trách nhiệm đọc, rà soát kỹ để kịp thời phát hiện vi phạm, bảo đảm xuất bản phẩm tuân thủ các quy định của pháp luật", ông nói.

Ông Đinh Tiến Dũng nhận định những vụ việc xảy ra trong thời gian qua cũng là cơ sở để cơ quan quản lý rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Theo dự thảo, trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan quản lý, cơ sở phát hành và các đối tác liên kết sẽ được quy định cụ thể hơn so với Luật Xuất bản năm 2012. Một điểm mới là chuyển từ đăng ký xuất bản sang đăng ký kế hoạch xuất bản, giúp cơ quan quản lý nắm bắt ngay từ đầu danh mục các đầu sách dự kiến phát hành trong năm.

Dự thảo Luật không nhằm siết hoạt động xuất bản theo hướng gây khó khăn cho doanh nghiệp mà hướng đến làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong từng công đoạn. "Từ khâu khai thác bản thảo, biên tập, quyết định xuất bản đến lưu chiểu đều sẽ được quy định rõ trách nhiệm của biên tập viên, lãnh đạo nhà xuất bản và cơ quan quản lý nhà nước", ông nói.

Theo kế hoạch, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sẽ được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất diễn ra đầu tháng 8 tới.

Tại họp báo, nhiều vấn đề liên quan đến văn hóa, thể thao và du lịch như việc ứng dụng AI trong ngành điện ảnh, việc chồng chéo khi thu phí bản quyền tại các cơ sở kinh doanh... được các đại diện cơ quan chuyên môn thuộc Bộ VHTTDL thẳng thắn trả lời.