Từ diễn đàn Quốc hội cho đến các diễn đàn báo chí, mạng xã hội sôi nổi bàn việc có nên tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học; và nếu tách, thì có nên lặp lại nguyên xi mô hình thi cử từ trước năm 2015, hay lồng ghép các phương pháp mới?
Sau 11 năm áp dụng mô hình kỳ thi “2 trong 1” được xem là tiến bộ, giảm áp lực tâm lý và gánh nặng chi phí khổng lồ cho hàng triệu thí sinh và toàn xã hội, thì điều cần có bây giờ, đó là tổng kết các kết quả và hiệu quả của hình thức thi cử trên. Để có thể giải đáp cho hàng loạt câu hỏi và làm tiền đề cho những thay đổi tận gốc chính sách thi cử, xét tuyển hiện nay. Nhằm đáp ứng những yêu cầu mới, khi công nghệ số đang phát triển cực thịnh, cùng với tiến bộ vượt trội của khoa học giáo dục, tư duy đào tạo và nhu cầu hoàn toàn mới về hướng nghiệp, việc làm.
Trước thực tiễn nhiều biến động hiện nay, kể cả không xảy ra những vụ tiêu cực phòng thi như ở Hà Giang, Tuyên Quang, thì cũng đến lúc phải xem xét thay đổi hình thức thi tuyển cũ, để có thể theo kịp bước tiến thời đại.
Gợi ý tách đôi kỳ thi hiện đang dẫn đến nhiều băn khoăn. Đó là gánh nặng thi cử liệu có lặp lại? Có nở rộ kỳ thi riêng, tăng chi phí và luyện thi? Trường đại học có đủ sức tự tuyển sinh?... Lo lắng ấy quả thực là có cơ sở, nhưng tôi cho rằng không nên quá bận tâm. Bởi mọi điều kiện và nhu cầu bây giờ hoàn toàn khác so với hơn một thập kỷ trước.
Kỳ thi vẫn có thể tách đôi, giao quyền xét tốt nghiệp THPT về cho các Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương, dưới sự thanh tra, giám sát của Bộ. Còn xét tuyển đại học hoàn toàn thuộc về các trường đại học. Thực tế lâu nay các đại học đã tự chủ tuyển sinh bằng nhiều phương thức độc lập, như thi đánh giá năng lực, xét học bạ, xét các chứng chỉ quốc tế, các thành tích/giải thưởng…
Để tự tuyển sinh hoàn toàn số lượng chỉ tiêu, các trường đại học có thể liên kết hình thành các trung tâm khảo thí độc lập; liên kết các khối ngành đào tạo để tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực chung nhằm tuyển chọn đúng năng lực thí sinh cũng như đáp ứng đúng theo nhu cầu của mình. Ngoài ra với điều kiện hiện nay, các trường hoàn toàn có thể hiện đại hóa công nghệ khảo thí, với ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, thi trên máy tính theo nhiều đợt trong năm (hình thức thi của các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế). Học sinh có thể chủ động thi khi đã sẵn sàng và dùng kết quả cao nhất để xét tuyển đại học.
Cải cách tận gốc cơ chế thi và xét tuyển là yêu cầu đặt ra lúc này, không chỉ nhằm hạn chế tiêu cực, mà quan trọng hơn là đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn đời sống. Khi thời đại đang tiến lên với tốc độ rất nhanh, thì cơ chế chọn lọc và đào tạo những nhân tố thực sự có năng lực thúc đẩy tiến bộ xã hội cũng không thể dừng lại quá lâu.
