Cơ quan nào có quyền xử phạt?
Việc điều chỉnh mức lương cơ sở từ ngày 1/7 kéo theo thay đổi biểu phí sử dụng quyền tác giả đối với quán cà phê, nhà hàng theo quy định tại Nghị định 17/2023.
Bên cạnh câu hỏi về việc quy trình thực hiện, nhiều người cũng bày tỏ lo lắng về cơ chế xử phạt, cơ quan nắm quyền kiểm tra, xử phạt nếu sử dụng âm nhạc mà không xin phép hoặc không trả tiền bản quyền.
Theo Luật sư Đặng Văn Cường - Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, sự thay đổi này không làm thay đổi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, thanh tra và xử phạt các hành vi vi phạm bản quyền âm nhạc.
Cụ thể, việc sử dụng âm nhạc tại quán cà phê, nhà hàng được điều chỉnh bởi Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn liên quan. Các cơ sở kinh doanh khi sử dụng âm nhạc để phục vụ khách hàng phải xin phép và thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền theo quy định.
Về chế tài, Nghị định 134/2025/NĐ-CP quy định việc sao chép, sử dụng tác phẩm âm nhạc trái phép có thể bị phạt tới hàng trăm triệu đồng. Cụ thể, với cá nhân, mức xử phạt dao động từ 5 triệu đến 50 triệu đồng.
Đối với tổ chức, mức xử phạt từ 10 triệu đến 200 triệu đồng. Ngoài phạt tiền, cơ sở vi phạm còn có thể bị buộc chấm dứt hành vi vi phạm, thanh toán tiền sử dụng quyền tác giả, bồi thường thiệt hại cho chủ sở hữu quyền.
Bên cạnh đó, chủ sở hữu quyền tác giả còn có quyền khởi kiện dân sự để yêu cầu bồi thường thiệt hại. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng, thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại lớn, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tù đến 3 năm, pháp nhân thương mại có thể bị phạt tới một tỷ đồng.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả và cơ quan quản lý nhà nước. Các tổ chức như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam có chức năng đại diện cho tác giả, chủ sở hữu để cấp phép khai thác tác phẩm, thu và phân phối tiền bản quyền, theo dõi việc sử dụng tác phẩm, phát hiện vi phạm, gửi yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm hoặc đề nghị cơ quan chức năng xử lý.
Có thể nói, các tổ chức này hoàn toàn không có quyền thanh tra hay xử phạt hành chính. Họ là chủ thể bảo vệ quyền dân sự của tác giả, còn quyền xử lý vi phạm thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
"Tổ chức đại diện tập thể là chủ thể bảo vệ quyền dân sự của chủ sở hữu, còn cơ quan nhà nước thực hiện quyền lực công để xử lý vi phạm. Hai chủ thể này có địa vị pháp lý khác nhau, có thẩm quyền khác nhau và việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng có những mục đích khác nhau", luật sư Đặng Văn Cường nêu.
Thách thức khi xử phạt
Dù khung pháp lý tương đối đầy đủ nhưng việc phát hiện và xử lý vi phạm bản quyền âm nhạc tại các quán cà phê, nhà hàng trên thực tế vẫn gặp nhiều trở ngại.
Theo luật sư Đặng Văn Cường, khó khăn đầu tiên là chủ thể quyền tác giả không yêu cầu. Nhiều ca sĩ, nhạc sĩ không biết các tác phẩm của mình bị sao chép, sử dụng trái phép nên không đề nghị cơ quan chức năng xử phạt các trường hợp vi phạm.
Bên cạnh đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý chưa thể thực hiện thường xuyên do lực lượng còn mỏng. Phần lớn các vụ việc chỉ được kiểm tra khi có phản ánh hoặc yêu cầu từ chủ thể quyền.
"Các cơ sở kinh doanh có nhiều cách đối phó như có thể mua 1 số đĩa, USB bản nhạc có bản quyền và sử dụng kèm theo rất nhiều các bài hát, bản nhạc mà không có sự cho phép của chủ thể quyền tác giả. Khi đoàn kiểm tra đến thì các cơ sở kinh doanh này thay đổi bản âm nhạc sang bản đã mua gây khó khăn trong việc phát hiện xử lý vi phạm. Thậm chí các cơ sở kinh doanh này có thể không sử dụng âm nhạc khi có đoàn kiểm tra hoặc viện dẫn lý do là thiếu hiểu biết, xin rút kinh nghiệm...", Luật sư Đặng Văn Cường nêu.
Việc xử lý vi phạm bản quyền âm nhạc còn gặp nhiều khó khăn do khó xác định khoản thu lợi bất chính từ việc phát nhạc. Bên cạnh đó, nhiều chủ quán vẫn nhầm lẫn giữa quyền sử dụng cá nhân trên các nền tảng như Spotify, YouTube với quyền phát nhạc phục vụ kinh doanh. Việc kiểm tra chưa thường xuyên cũng khiến không ít cơ sở có tâm lý "chưa bị kiểm tra thì chưa cần thực hiện".
Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng việc điều chỉnh biểu phí lần này có thể khiến số lượng tranh chấp, kiến nghị và yêu cầu giải thích pháp luật tăng lên trong thời gian đầu.
"Mục tiêu của pháp luật về quyền tác giả không phải là tăng số vụ xử phạt mà là xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm người sáng tạo được hưởng thành quả lao động và tạo môi trường kinh doanh công bằng cho những đơn vị sử dụng âm nhạc hợp pháp", luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.
Ở góc độ thị trường, ông Khoa Tất - cựu Giám đốc Âm nhạc TikTok Việt Nam - cho rằng để các cơ sở kinh doanh dễ thực hiện nghĩa vụ bản quyền hơn, cần đơn giản hóa quy trình cấp phép. Để phát nhạc hợp pháp, nhiều trường hợp chủ quán phải làm việc với nhiều đơn vị do quyền tác giả và quyền liên quan thuộc các chủ thể khác nhau.
"Sẽ đơn giản hơn cho người mua nếu đơn vị bán có thể chủ động bán cả hai quyền này trong cùng một khung giá, tránh trường hợp một quán phải ký 2 hợp đồng thanh toán tiền cho 2 đơn vị chỉ để phát nhạc một cách hợp pháp cho cơ sở kinh doanh. Nên chọn đơn vị có thể cam kết bán được cả hai quyền, có nền tảng phát nhạc, có đội ngũ biên tập nhạc phù hợp với điều kiện kinh doanh mà chủ quán cần", ông Khoa Tất nêu.
Cựu Giám đốc Âm nhạc TikTok Việt Nam đề xuất thêm để hạn chế tranh cãi, cần có cơ chế quản lý minh bạch với sự giám sát của cơ quan nhà nước, để vừa tránh tình trạng thu phí không đúng quy định, vừa ngăn việc trốn tránh nghĩa vụ bản quyền và bảo đảm quyền lợi của nghệ sĩ và các chủ thể sở hữu quyền.
