Cách trung tâm xã khoảng 5km, khu chăn nuôi rộng 300m2 của Hà Văn Phòng (SN 1999, thôn Khe Kìa, xã Phong Dụ Hạ) nằm trên khu đất ruộng, vườn được bố mẹ cho. Chúng tôi được ông Nông Dương Bình, phụ trách Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, cùng cán bộ của Trung tâm đi xe máy đến tận nơi. Qua đoạn đường đất, dốc, chúng tôi mới vào được khu chăn nuôi của Phòng.
“Đây cũng là đoạn đường đến nhà dân mà chúng tôi thường đi. Có khi cả đêm, nếu người dân báo có trường hợp vật nuôi bị bệnh, là chúng tôi cũng lên đường”, ông Bình nói.
Trước khi vào khu chuồng trại, Phòng hướng dẫn chúng tôi sát trùng giày bằng vôi, rửa tay bằng cồn. Tại đây, các khu chuồng được Phòng chia thành từng khu để nuôi lợn đen bản địa, gà đen, nhím, ngan... Hiện đàn lợn mán của Phòng có khoảng 50 con, đàn gà có 300 con gà đen, trong đó có những con giống được hỗ trợ theo Nghị quyết 21.
Ít ai biết rằng, để có đàn vật nuôi hiện nay, Phòng đã nhiều lần trắng tay, tưởng chừng phải bỏ cuộc. Ngay từ khi học cấp 2, Phòng đã phụ giúp gia đình. Tranh thủ những dịp đi chăn bò, Phòng bắt đầu trồng quế trên mảnh đất đồi của gia đình, hiện em có khoảng 2ha quế riêng đang chăm sóc.
Năm 2018, khi đủ 18 tuổi, Phòng lên đường nhập ngũ, đến tháng 1/2020 trở về quê làm kinh tế thay vì đi làm ăn xa như nhiều thanh niên trong thôn. “Ở thôn em còn nhiều khó khăn, ví như đến năm 2024 mới có điện toàn bộ thôn, nhưng em vẫn quyết trở về, vì em mong muốn làm giàu trên mảnh đất quê hương”, Phòng nói.
Cơ duyên với chăn nuôi đến với Phòng khi nhìn tấm gương từ người anh rể kiếm được tiền từ việc nuôi lợn mán. Từ hai con lợn mán được anh rể cho, Phòng mua thêm 2 con và nuôi tại chuồng của bố mẹ đã xây sẵn trên khu đồi. Khi đàn lợn phát triển, Phòng đầu tư làm 10 chuồng với tổng số tiền hơn 125 triệu đồng.
Đến năm 2023, đàn lợn phát triển lên khoảng 23 con. Phòng tiếp tục đầu tư thêm, trong đó có 4 con lợn rừng nhập từ Thanh Hóa. “Thời điểm ấy, em phải nhờ bố mẹ vay vốn ngân hàng 80 triệu đồng để mở rộng chăn nuôi. Mỗi năm, lợn đẻ 2 lứa, mỗi lứa từ 7-8 con nên đàn lợn mán dần phát triển”, Phòng chia sẻ.
Khi bước vào chăn nuôi, việc tập làm quen với công việc này không hề dễ dàng. Phòng phải thường xuyên lên dọn chuồng, làm sạch và học hỏi kinh nghiệm từ anh rể và nhiều người khác. “Khổ nhất là khi vào mùa lợn đẻ, có những hôm em phải lên để canh, sợ lợn con đẻ ra bị đè chết. Em còn phải dọn chuồng trống để làm nơi ngủ, ngay sát đàn lợn”, Phòng nói.
Nhưng mọi việc không diễn ra suôn sẻ. Tháng 4/2023, dịch tả lợn đến khiến đàn lợn của Phòng gần như mất trắng. Đợt ấy, Phòng chỉ bán được một số con ở chuồng riêng, chưa nhiễm bệnh cho bà con địa phương với giá khoảng 50.000 đồng/kg để gỡ vốn, số còn lại phải chôn. Tính cả giống và số lợn lớn nhỏ bị thiệt hại, Phòng ước tính mất khoảng 150-200 triệu đồng. “Lúc đấy, tiền không có, lợn không có, chỉ nhìn thấy chuồng không, chán nản, nhiều lần nhìn chuồng lợn mà em bật khóc”, Phòng kể.
Sau lần đó, Phòng nghỉ chăn nuôi khoảng 3-4 tháng, chuyển sang nuôi dúi. Nhưng do thiếu kinh nghiệm, nhiệt độ trong khu chuồng lợn cao hơn so với chuồng dúi, đàn dúi bị sốc nhiệt và chết.
Thất bại lần nữa, Phòng lại phải tìm cách xoay vốn. Cuối năm 2023, Phòng bóc quế được khoảng 60 triệu đồng, cùng 51 triệu đồng từ số vàng cưới bán đi để lấy vốn. Phòng mua 18 con lợn giống, dành một nửa số tiền mua giống, phần còn lại mua thức ăn. “Dù trồng quế vẫn mang lại thu nhập nhưng dài năm, đến tận 7-8 năm mới cho ra hiệu quả, so với nuôi lợn không bằng nên em quyết tâm làm lại”, Phòng cho hay.
Nhưng đến khoảng tháng 6-7/2024, dịch tả lợn châu Phi cùng bệnh leptospira (bệnh xoắn khuẩn ở lợn - PV) lại xuất hiện. Lần này, Phòng gần như không bán gỡ được con nào, đàn lợn phải chôn hết. Sau hai lần thất bại, Phòng từng nghĩ đến việc nghỉ hẳn, không nuôi lợn nữa. Phòng tập trung vào làm quế và những công việc khác. “Em từng nghĩ chắc nghỉ hẳn, không làm nữa, chắc mình không có duyên trong chăn nuôi”, Phòng nhớ lại.
Có chính sách mới dám làm
Đầu năm 2026, sau một thời gian dài không chăn nuôi, Phòng biết đến Nghị quyết 21/2025/NQ-HĐND của tỉnh Lào Cai. Tháng 2/2026, anh đăng ký tham gia chương trình với cán bộ xã.
Lần trở lại này, Phòng được hỗ trợ 15 con lợn nái sinh sản và 300 con gà đen Mông, cùng cả hệ thống biogas với tổng mức hỗ trợ 67 triệu đồng, sau khi đầu tư. Riêng hệ thống biogas có tổng kinh phí khoảng 24 triệu đồng, Nhà nước hỗ trợ một nửa. “Lần này là lần ba em chăn nuôi rồi, không biết có thành công không nhưng được hỗ trợ, em mới dám làm”, Phòng nói.
Những con giống mới được đưa về nên chưa sinh sản, Phòng cũng chưa có lợi nhuận. Ngoài số giống được hỗ trợ, anh tiếp tục bỏ vốn để tái đàn. Hiện khu chuồng có khoảng 50 con lợn, tổng số vốn bỏ ra gần 120 triệu đồng, trong đó có tiền vay của người anh họ.
Giá thức ăn chăn nuôi tăng trong khi giá lợn xuống khiến Phòng vẫn lo lỗ. Để giảm chi phí, khi lợn đạt khoảng 1,5kg, anh chuyển sang cho ăn ngô trộn với chuối, cách mà Phòng gọi là “ngô độn chuối”.
Sau những lần đàn lợn chết vì dịch, Phòng cũng thay đổi cách nuôi. Khu chăn nuôi hạn chế người qua lại, hạn chế người tiếp xúc với chuồng. Vật nuôi được chú trọng tiêm phòng. “Trước em nuôi thiếu kinh nghiệm, môi trường, vắc xin... không đảm bảo đúng quy cách, nên đàn lợn không chống chịu được. Không chỉ hỗ trợ vốn, cán bộ xã cũng thường xuyên xuống giúp về kỹ thuật, cách tiêm phòng nên em yên tâm hơn”, Phòng nói.
Ngoài đàn lợn, Phòng đang mở rộng thêm đàn gà, nhím, vịt... Từ những chuồng lợn từng có lúc bỏ trống, Phòng lại bắt đầu nuôi trở lại. Lần này, bên cạnh số vốn tự có và kinh nghiệm sau những lần thất bại, anh có thêm nguồn hỗ trợ từ chính sách.
Đàn vật nuôi chưa mang lại lợi nhuận, nhưng với Phòng, việc có thể bắt đầu lại đã là một cơ hội để tiếp tục con đường làm kinh tế ngay tại quê nhà.
Trong quá trình triển khai Nghị quyết 21, cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Phong Dụ Hạ còn thường xuyên đến từng gia đình để tuyên truyền, hướng dẫn và nắm tình hình thực tế. Tại mỗi hộ, cán bộ Trung tâm thăm hỏi, kiểm tra chất lượng đàn vật nuôi, điều kiện chuồng trại, đồng thời hướng dẫn người dân cách chăm sóc, phòng bệnh và thực hiện các yêu cầu kỹ thuật theo chương trình.
Theo ông Nông Dương Bình, phụ trách Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Phong Dụ Hạ, chương trình hiện được triển khai với 12 hộ gia đình, cá nhân. Trong đó, 5 hộ chăn nuôi lợn nái với quy mô từ 15 con trở lên, 4 hộ chăn nuôi trâu, bò với quy mô từ 5 con trở lên và 3 hộ chăn nuôi gia cầm với quy mô từ 300 con/lứa trở lên.
“Đến nay, 6/12 hộ đã hoàn thành nghiệm thu. Qua đánh giá tại 6 hộ này, các hộ đều chấp hành đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật về quy mô đàn, điều kiện vệ sinh thú y, chứng từ, hóa đơn chứng minh nguồn gốc con giống và công trình xử lý môi trường chất thải chăn nuôi”, ông Bình cho biết.
Ông Trần Đức Thịnh, Phó Chủ tịch UBND xã Phong Dụ Hạ cho biết, Nghị quyết 21 không chỉ hỗ trợ con giống, vốn đầu tư ban đầu mà còn giúp người dân được tiếp cận, hướng dẫn về kỹ thuật chăn nuôi, phòng dịch và xử lý chất thải. Qua đó, những hộ từng gặp khó khăn, thua lỗ có thêm điều kiện để khôi phục sản xuất, từng bước xây dựng mô hình chăn nuôi ổn định hơn.
