Vốn rẻ vẫn xa tầm tay doanh nghiệp

Có tiền nhưng khó vay

Từ giữa tháng 8 đến nay, hàng loạt ngân hàng thương mại công bố các chương trình giảm lãi suất cho vay với khách hàng cá nhân, DN; đồng thời công bố các gói tín dụng ưu đãi lãi suất quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng.

Đặc biệt, loạt nhà băng như SHB, MSB, KienlongBank, BVBank gần như tập trung hoàn toàn vào nhóm DNNVV và hộ kinh doanh; Sacombank nhắm thẳng vào nhóm xuất nhập khẩu và DN FDI; Agribank, BIDV, VietinBank với quy mô lớn hơn hẳn cũng bao trùm cả DNNVV lẫn cá nhân kinh doanh trong các lĩnh vực động lực tăng trưởng... Lãi suất các khoản vay cũng thấp hơn 1-2%/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng.

Dẫu nguồn vốn lớn và lãi suất được giảm, nhưng không phải DN nào cũng dễ dàng chạm tới.

Ông Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Công ty TNHH cao su Đức Minh (xã Xuân Thới Sơn, TPHCM) nói rằng, khoản vay của công ty được giải ngân hằng tháng theo nhu cầu. Tháng 7, lãi suất ở mức 9,3%/năm nhưng đến giữa tháng 8 tăng lên 10,3%/năm. Trong khi đó, cuối năm 2025, khoản vay của DN tại chính ngân hàng này chỉ chịu lãi suất 6,5%/năm.

“Lãi suất cứ điều chỉnh tăng liên tục trong những tháng qua khiến công ty gặp khó khăn” - ông Quốc Anh nói.

Bà Xuân Lộc (ngụ phường An Lạc), chủ cơ sở kinh doanh đồ gỗ Xuân Lộc cho biết, vừa liên hệ với một ngân hàng thương mại vay khoảng 10 tỷ đồng để chuyển đổi xanh và mua thêm máy móc thiết bị. Tuy nhiên khi biết lãi vay lên tới 10%/năm, bà Lộc đã rút lại ý định và tìm phương án khác.

“Tôi tưởng rằng vay vốn để chuyển đổi xanh, chuyển đổi số sẽ được lãi suất ưu đãi, nhưng thực tế không phải vậy. Ngân hàng yêu cầu có tài sản thế chấp, trong khi căn nhà tôi đã mang đi cầm cố để vay vốn trước đó đến nay vẫn chưa trả xong” – bà Lộc nói.

Sau khi nghỉ làm ở một DN nhà nước, anh Thanh Tùng khởi nghiệp với dự án liên quan đến nông sản sạch. Vừa làm xong hồ sơ thành lập DN, anh Tùng đã tìm hiểu việc vay ngân hàng để có vốn đầu tư. Tuy nhiên, DN mới chưa đáp ứng được yêu cầu về tài sản thế chấp, đồng thời chưa có lịch sử hoạt động và dòng tiền ổn định để chứng minh khả năng trả nợ. “Đây là những trở ngại với startup khi có nhu cầu tiếp cận nguồn vốn để đầu tư”, anh Tùng nói.

Gỡ nút thắt “có tài sản mới vay được vốn”

Luật sư Trần Xoa - Giám đốc công ty Luật Minh Đăng cho rằng, vấn đề của DNNVV không chỉ nằm ở mức lãi suất giảm bao nhiêu, mà là DN có đáp ứng được điều kiện vay hay không. Nếu chỉ dựa vào tài sản bảo đảm và lịch sử tín dụng, dòng vốn sẽ tiếp tục ưu tiên DN lớn, tài chính tốt.

“Để vốn thực sự đến DNNVV cần cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo lãnh tín dụng, minh bạch dữ liệu và đánh giá DN dựa nhiều hơn vào dòng tiền” – ông Xoa nhấn mạnh.

Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TPHCM Phạm Văn Xô cũng cho rằng, DN không nhất thiết đòi hỏi lãi suất quá thấp mà cần một mức hợp lý và ổn định trong thời gian đủ dài. Bởi nếu lãi suất liên tục thay đổi, DN sẽ không dám vay để đầu tư mở rộng sản xuất.

Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM cho rằng, vốn vẫn là điểm nghẽn lớn của startup và DNNVV. Phần lớn DN vẫn phải dựa vào tài sản thế chấp để vay vốn, trong khi tài sản lớn của startup lại là công nghệ, tài sản trí tuệ và đội ngũ - những yếu tố tín dụng truyền thống khó định giá.

Theo ông Hiếu, TPHCM đang hướng tới mô hình “chuỗi vốn theo vòng đời DN”, trong đó ngân sách và quỹ đầu tư mạo hiểm đóng vai trò “vốn mồi” ở giai đoạn đầu; bảo lãnh tín dụng và hỗ trợ lãi suất khi DN mở rộng sản xuất; còn vốn thị trường tham gia khi DN đủ chuẩn.

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn vốn, chương trình hỗ trợ lãi suất từ Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TPHCM (HFIC) triển khai theo Nghị quyết số 09/2023/NQ-HĐND mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho DN.

Để khơi thông nguồn lực, TPHCM đưa ra cơ chế bảo lãnh tín dụng hỗ trợ tối đa 100% khoản vay cho các startup đổi mới sáng tạo thiếu tài sản thế chấp. HFIC là đầu mối cho vay hoặc cho vay hợp vốn, ngân sách TPHCM cấp bù lãi suất. Mức vốn vay được hỗ trợ tối đa 200 tỷ đồng/dự án; hỗ trợ tối đa 70% vốn đầu tư xây dựng công trình và 85% vốn đầu tư công nghệ, thiết bị. Mức hỗ trợ lãi suất từ 50-100% tùy dự án, thời gian tối đa 7 năm.

Theo đại diện HFIC, để được hỗ trợ lãi suất, dự án phải phù hợp kế hoạch TPHCM, được HFIC thẩm định khả năng trả nợ và chưa ký hợp đồng với nhà thầu. Đối với cơ chế bảo lãnh, startup cần đáp ứng ràng buộc như có vốn chủ sở hữu tối thiểu 15-20% giá trị dự án, hoàn thành nghĩa vụ thuế và không nợ thuế quá hạn…

Điều DN chờ đợi lúc này không chỉ là thêm những gói tín dụng mới, mà là một cơ chế giúp vốn thực sự đến được nơi cần vốn. Khi lãi suất đủ hợp lý, ổn định và điều kiện vay phù hợp hơn với thực tế dòng tiền, những nguồn vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng mới có thể chuyển thành nhà xưởng, đơn hàng, công nghệ và năng lực sản xuất của DN.