BloombergNEF - đơn vị nghiên cứu thị trường năng lượng thuộc Bloomberg - vừa công bố báo cáo cho biết đã có khoảng 4,2 tỷ USD đầu tư vào năng lượng tái tạo tại Việt Nam trong nửa đầu năm 2026.
Theo đơn vị này, mức đầu tư tăng gấp 4 lần cùng kỳ năm ngoái, giúp Việt Nam lần đầu trở lại vị trí dẫn đầu Đông Nam Á sau 5 năm.
BloombergNEF nhận định việc mở rộng khả năng ký hợp đồng trực tiếp với đơn vị phát điện có thể huy động thêm vốn tư nhân, đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.
Tại Việt Nam, BloombergNEF thống kê khoảng 300 MW công suất thuộc các thỏa thuận mua điện sạch ngoài cơ sở sử dụng điện, tính đến ngày 14/10. Tuy nhiên, trong đó có 250 MW thuộc các dự án đã khởi công, ký điều khoản sơ bộ nhưng chưa hoàn tất hợp đồng mua bán điện.
Thị trường đã ghi nhận giao dịch đi vào thực tế. Từ ngày 1/6, Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên mua điện tái tạo qua lưới quốc gia theo cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), với nguồn cung từ Nhà máy Điện mặt trời Đức Huệ 2 tại Tây Ninh.
Nhà máy có công suất thiết kế 49 MWp, tương đương 41,4 MWac, do Công ty CP Điện TTC Đức Huệ - Long An đầu tư, phát triển. Giao dịch này đánh dấu bước triển khai thực tế của cơ chế DPPA qua lưới điện quốc gia, mở thêm lựa chọn mua điện tái tạo cho doanh nghiệp sản xuất.
Cơ chế DPPA hiện được thực hiện theo Nghị định 57/2025, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 243/2026. Với hình thức qua lưới quốc gia, đơn vị phát điện từ gió, mặt trời hoặc sinh khối có công suất từ 10 MW trở lên được tham gia khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, tổng công suất điện mặt trời dự kiến đạt 46.459-73.416 MW; điện gió trên bờ và gần bờ đạt 26.066-38.029 MW.
Để tích hợp nguồn điện gió, điện mặt trời quy mô lớn, quy hoạch đồng thời yêu cầu phát triển lưới điện và các nguồn lưu trữ. Công suất pin lưu trữ dự kiến đạt 10.000-16.300 MW vào năm 2030, được bố trí gần trung tâm nguồn năng lượng tái tạo và các trung tâm phụ tải.
Nhu cầu vốn cho hệ thống điện rất lớn. Riêng giai đoạn 2026-2030, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định tổng vốn đầu tư phát triển nguồn và lưới điện truyền tải khoảng 136,3 tỷ USD, gồm 118,2 tỷ USD cho nguồn điện và 18,1 tỷ USD cho lưới truyền tải. Đây là nhu cầu vốn của toàn bộ các loại hình nguồn điện và lưới truyền tải.
Trong bối cảnh đó, hợp đồng mua điện của doanh nghiệp có thể tạo thêm đầu ra cho dự án, hỗ trợ huy động vốn. Theo BloombergNEF, việc mở cơ chế cần đi cùng khả năng tiếp cận điện sạch với chi phí phù hợp và điều kiện hợp đồng đủ rõ để nhà đầu tư, bên mua tính toán dài hạn.
Đơn vị nghiên cứu này khuyến nghị Việt Nam tăng tính minh bạch, khả năng dự báo của phí sử dụng lưới và các khoản thanh toán trong DPPA; mở rộng khả năng gộp nhu cầu của các doanh nghiệp tại nhiều địa điểm.
