Miễn giấy phép phát điện, vướng khâu bán
Được miễn giấy phép phát điện nhưng khi bán điện qua đường dây riêng nhà đầu tư lại phải xin giấy phép phân phối, bán lẻ, một số mô hình điện mặt trời mái nhà đang gặp vướng mắc do quy định chưa đồng bộ giữa các khâu.
Góp ý dự thảo sửa đổi Luật Điện lực, Công ty TNHH Tập đoàn Bitexco chỉ ra rằng nguồn điện mặt trời mái nhà dưới 1 MW tham gia mua bán điện trực tiếp qua đường dây riêng có thể được miễn giấy phép phát điện, nhưng chưa được miễn với hoạt động phân phối, bán lẻ điện.
Theo Bitexco, việc miễn giấy phép chưa đồng bộ khiến các mô hình điện sạch tại chỗ gặp khó khi triển khai. Doanh nghiệp kiến nghị mở rộng diện miễn giấy phép đối với một số hoạt động phân phối, bán buôn, bán lẻ điện quy mô nhỏ, trong phạm vi nội bộ hoặc phục vụ mua bán điện trực tiếp qua đường dây riêng.
Đối với điện mặt trời mái nhà và nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ có bán điện dư hoặc tham gia mua bán điện trực tiếp, Bitexco đề xuất miễn giấy phép đồng bộ giữa các khâu nếu đáp ứng ngưỡng công suất do Chính phủ quy định.
Tuy nhiên, doanh nghiệp nhấn mạnh việc miễn giấy phép không đồng nghĩa với miễn trách nhiệm. Các đơn vị vẫn phải tuân thủ quy định về kỹ thuật, an toàn điện, đo đếm, phòng cháy, chữa cháy, môi trường và chịu trách nhiệm bồi thường nếu gây ra sự cố.
Lo lãng phí nguồn điện sạch
Không chỉ vướng ở khâu cấp phép, việc bán lượng điện dư lên lưới cũng đang gặp khó khăn.
Ông Nguyễn Xuân Quy - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam - cho biết, Nghị định 243/2026/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến mua bán điện trực tiếp và phát triển năng lượng tái tạo đã nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà dư thừa được phép bán lên lưới từ 20% lên tối đa 50%. Tuy nhiên, những vướng mắc trong quá trình triển khai vẫn khiến một phần nguồn điện mặt trời mái nhà chưa được tận dụng.
Theo ông Quy, nhiều hệ thống trước đây được lắp đặt thiết bị chống phát ngược, nhằm hạn chế đưa điện dư lên lưới. Khi nhu cầu sử dụng tại chỗ thấp hơn khả năng phát điện, phần năng lượng dư thừa không được khai thác hiệu quả.
Một trong những nguyên nhân là quy trình bán điện dư chưa được chuẩn hóa, thiếu hướng dẫn cụ thể và hợp đồng mẫu. Việc triển khai thủ tục đăng ký bán điện dư tại một số địa phương cũng chưa thống nhất, trong khi một bộ phận người dân, doanh nghiệp còn e ngại thủ tục hoặc chưa chủ động tìm hiểu chính sách. “Đây là sự lãng phí năng lượng sạch rất đáng tiếc”, ông Quy nhận định.
Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến hết tháng 8 năm nay, cả nước có 134.410 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất lắp đặt hơn 11.450 MWp (MWp là đơn vị đo công suất đỉnh của hệ thống điện mặt trời).
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% tòa nhà công sở và 50% nhà dân sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, phục vụ nhu cầu tại chỗ, không bán điện vào hệ thống điện quốc gia.
Bộ Công Thương cho biết đã tiếp thu theo hướng bổ sung quy định giao Chính phủ xác định các trường hợp được miễn giấy phép hoạt động điện lực.
