Xu hướng 'đổi màu áo'
Trong trận hòa 1-1 giữa Morocco và Brazil ngày 13/6, đội tuyển Bắc Phi đã tạo nên một cột mốc đặc biệt tại World Cup. Có thời điểm cả 11 cầu thủ trên sân của Morocco đều sinh ra ngoài lãnh thổ nước này.
Đây không chỉ là một thống kê đáng chú ý mà còn phản ánh xu hướng ngày càng phổ biến tại World Cup 2026 khi số lượng cầu thủ đại diện cho quốc gia khác với nơi họ chào đời đạt mức cao nhất trong lịch sử.
Theo danh sách đăng ký chính thức của FIFA, gần 1/4 số cầu thủ tham dự World Cup 2026 không thi đấu cho quốc gia nơi mình sinh ra. Tổng cộng có 289 trong số 1.248 cầu thủ thuộc diện này, tương đương hơn 23%, tăng mạnh so với mức 16,5% tại World Cup 2022. Chỉ có 8 trong số 48 đội tuyển góp mặt tại giải năm nay không sở hữu bất kỳ cầu thủ sinh ở nước ngoài nào.
Ngay từ vòng bảng, giải đấu đã chứng kiến những khoảnh khắc đầy cảm xúc. Tiền đạo Ibrahim Mbaye, người sinh tại Pháp, ghi bàn cho Senegal trong trận gặp chính đội tuyển Pháp.
Hình ảnh ấy gợi nhớ World Cup 2022, khi Breel Embolo trở thành cầu thủ đầu tiên trong hơn 90 năm lịch sử giải đấu ghi bàn vào lưới quốc gia nơi mình sinh ra là Cameroon. Thay vì ăn mừng, tiền đạo của Thụy Sĩ chỉ khẽ giơ hai tay như một lời xin lỗi dành cho CĐV quê hương.
Xu hướng này xuất hiện ở nhiều đội tuyển. Curacao, tân binh của World Cup, chỉ có đúng một cầu thủ sinh trên hòn đảo Caribe này trong danh sách 26 người, trong khi phần lớn còn lại sinh tại Hà Lan.
Qatar mang đến giải đấu các cầu thủ có nguồn gốc từ 10 quốc tịch khác nhau. Michael Olise, sinh ra và lớn lên ở London, lựa chọn khoác áo tuyển Pháp. Còn hậu vệ Antonee Robinson sinh tại Anh nhưng đại diện cho đội tuyển Mỹ nhờ nguồn gốc gia đình.
Việc lựa chọn màu áo đội tuyển đôi khi còn tạo nên những cuộc đối đầu ngay trong một gia đình. World Cup 2026 có bốn cặp anh em ruột hoặc cùng cha khác mẹ thi đấu cho các đội tuyển khác nhau, gồm anh em Desire và Guela Doue, Nico và Inaki Williams, Harry và John Souttar, cùng Derrick Luckassen và Brian Brobbey.
Trước giải đấu năm nay, điều này mới chỉ xảy ra hai lần với hai anh em Jerome Boateng và Kevin-Prince Boateng khi lần lượt khoác áo Đức và Ghana tại các kỳ World Cup 2010 và 2014.
Bóng đá phản chiếu làn sóng di cư toàn cầu
Giáo sư Gijsbert Oonk, chuyên gia nghiên cứu về di cư và bản sắc tại Đại học Erasmus (Hà Lan), cho rằng đây là hệ quả tất yếu của quá trình dịch chuyển dân cư trên toàn cầu.
Theo ông, gần 4% dân số thế giới hiện sống ở một quốc gia khác nơi họ được sinh ra và tỷ lệ này còn cao hơn ở nhóm lao động trình độ cao cũng như các vận động viên chuyên nghiệp. Bóng đá vì thế chỉ đang phản chiếu những thay đổi của xã hội hiện đại.
Lịch sử cho thấy việc đổi màu áo đội tuyển không phải là điều mới mẻ. Trước khi FIFA ban hành quy định về quyền khoác áo đội tuyển quốc gia vào thập niên 1960, cầu thủ gần như có thể lựa chọn thi đấu cho bất kỳ quốc gia nào.
Trường hợp nổi tiếng nhất là Luis Monti, người đưa Argentina vào chung kết World Cup 1930 trước khi chuyển sang khoác áo Italy và vô địch World Cup 1934. Cho đến nay, ông vẫn là cầu thủ duy nhất từng góp mặt ở hai trận chung kết World Cup trong màu áo hai đội tuyển khác nhau.
Từ năm 1962, FIFA yêu cầu cầu thủ phải có quốc tịch của quốc gia mình đại diện và chỉ được thi đấu cho một đội tuyển trong sự nghiệp, ngoại trừ các trường hợp quốc tịch thay đổi ngoài ý muốn.
Đến năm 2004, luật tiếp tục được nới lỏng khi cầu thủ được phép khoác áo một đội tuyển ở cấp độ trẻ rồi chuyển sang đội tuyển khác ở cấp độ quốc gia nếu đáp ứng các điều kiện về huyết thống hoặc thời gian cư trú. Hiện nay, yêu cầu cư trú đã được nâng lên 5 năm, đồng thời cầu thủ chỉ được đổi đội tuyển nếu trước tuổi 21 mới thi đấu tối đa ba trận cho đội tuyển cũ.
Quyết định của trái tim hay cơ hội?
Những thay đổi của FIFA đặc biệt có lợi cho các quốc gia sở hữu cộng đồng kiều dân đông đảo như Morocco. Từ thập niên 2010, Liên đoàn Bóng đá Morocco đã cử các tuyển trạch viên tới Pháp, Hà Lan và Bỉ để tìm kiếm những cầu thủ gốc Morocco đang trưởng thành tại châu Âu.
Chính nguồn lực này góp phần quan trọng giúp Morocco trở thành đội tuyển châu Phi đầu tiên vào bán kết World Cup năm 2022. Trong loạt luân lưu thắng Tây Ban Nha ở tứ kết, hai trong ba cầu thủ Morocco thực hiện thành công đều sinh ra ngoài đất nước này.
Theo tiến sĩ Myriam Cherti, chuyên gia thuộc Trung tâm COMPAS của Đại học Oxford, quyết định lựa chọn đội tuyển quốc gia thường chịu tác động bởi nhiều yếu tố như cơ hội nghề nghiệp, tình cảm gia đình, bản sắc cá nhân hay cơ hội thi đấu quốc tế.
Ibrahim Mbaye từng khoác áo mọi đội tuyển trẻ của Pháp nhưng năm ngoái quyết định chọn Senegal, quê hương của mẹ. Tiền đạo trẻ khẳng định anh sẽ không bao giờ hối hận bởi đó là quyết định xuất phát từ trái tim.
Một số cầu thủ khác lại lựa chọn đại diện cho quốc gia nơi họ nhập quốc tịch. Trung vệ Pepe từ chối cơ hội khoác áo Brazil để cống hiến cho Bồ Đào Nha, nơi anh sinh sống và thi đấu từ năm 2001. Khi đối đầu Brazil tại World Cup 2010, Pepe khẳng định anh chưa bao giờ hối tiếc về quyết định trở thành người Bồ Đào Nha và sẽ luôn chiến đấu hết mình vì màu cờ sắc áo của đội tuyển này.
Không phải lúc nào việc tuyển chọn cầu thủ cũng diễn ra theo cách thông thường. Năm 2018, hậu vệ Roberto Lopes, sinh tại Dublin và có cha là người Cape Verde, nhận được lời mời khoác áo đội tuyển quốc gia thông qua một tin nhắn trên mạng xã hội LinkedIn từ HLV Rui Aguas. Vì tưởng đó là thư rác, anh đã bỏ qua nhiều tháng trước khi nhận ra sự thật. Sau đó, Lopes trở thành một trong những nhân tố quan trọng giúp Cape Verde cầm hòa Tây Ban Nha tại World Cup 2026.
Dẫu vậy, xu hướng lựa chọn đội tuyển quốc gia vẫn là chủ đề gây nhiều tranh cãi. Cựu Chủ tịch FIFA Sepp Blatter từng cảnh báo việc các quốc gia đẩy nhanh quá trình nhập tịch cho cầu thủ, đặc biệt là cầu thủ Brazil, có thể khiến World Cup tràn ngập những đội tuyển gồm các cầu thủ không sinh ra tại đất nước họ đại diện. Diego Costa cũng từng bị chính người hâm mộ Brazil la ó khi khoác áo Tây Ban Nha tại World Cup 2014.
Theo giáo sư Gijsbert Oonk, vấn đề này luôn tạo ra những quan điểm trái chiều. Một số người cho rằng đội tuyển quốc gia sẽ đánh mất bản sắc nếu phụ thuộc quá nhiều vào các cầu thủ sinh ở nước ngoài, trong khi nhiều người khác nhìn nhận đây là quyền lựa chọn chính đáng của mỗi cá nhân.
Tiến sĩ Myriam Cherti cho rằng đội tuyển quốc gia ngày nay không còn chỉ phản ánh những con người sinh sống trong đường biên giới của một đất nước, mà còn phản ánh lịch sử di cư, bản sắc văn hóa và sự dịch chuyển ngày càng mạnh mẽ của thế giới hiện đại.
