Tiễn người trong cõi chữ

Tiễn người trong cõi chữ
TP - Người gieo cấy trên cánh đồng chữ nghĩa, chỉ gặt hái chữ nghĩa, dĩ nhiên. Từng mùa qua. Rồi bóng người khuất xuống. Hạt để lại cho mùa sau là những gì ?... Miền Trung hôm nay đang bão mưa quần quật, chợt hay tin một bạn văn vừa rời cõi Chữ, cõi Đời khi tháng năm phía trước trong hạn phần còn rất dài. Nhà văn Đà Linh...!

> Thiên ký ức sống

Hốt nhiên, cõi người ta tưởng lắm giằng dai dan díu, bỗng chốc bụm lại còn trong lòng tay. Bao nhiêu là thọ, là già, để vẫy tay rời cõi không còn tiếc nuối? Xin thưa, chả bao giờ đủ, dù có bằng tuổi ông Bành Tổ.

Tôi và thi sĩ Phùng Tấn Đông lần gần đây nhất từng có cuộc tranh cãi ra trò với Đà Linh giữa một trưa nắng hanh hao trong cái quán bia ồn ào mang tên Hai Cử, chốn đi về của thập bát ban võ nghệ Đà Nẵng. Lần ấy Đà Linh từ Hà Nội “trở về”, cái sự đi-về lắm đắng cay này là một câu chuyện dài mà giới văn chương đều tường tỏ. Từ lâu, tôi vẫn cho rằng Đà Linh không phải là dân nhậu thứ thiệt. Vì “mồi nhậu” của ông chỉ là bạn bè. Mà bạn bè văn chương ngày càng thưa vắng, chốn nào cũng thế, dù người nộp đơn xin vào Hội Nhà văn vẫn nườm nượp. Khi còn ở Đà Nẵng, hầu như chỉ có vài ba anh em năng được làm “mồi nhậu” cho ông. Con người này mới nhìn qua cung cách vồ vập xã giao, nhưng khi chơi trận chữ nghĩa với nhau, với ông hầu như rất ít người đủ “quyền năng đối đãi”.

Trở lại với cuộc tranh luận hôm ấy. Về hai cái tên Nguyễn Bính và Tô Hoài. Đà Linh khăng khăng tính “phổ quát thế giới” của cha đẻ Dế mèn phiêu lưu ký. Còn tôi và Phùng thi sĩ thì nghiêng về “phổ quát dân gian” của cha đẻ Lỡ bước sang ngang. Qua lại rồi cũng chả đến đâu, cuộc nhậu văn chương nào kết thúc chả vậy. Nhưng toát lên từ Đà Linh là cái “tinh thần thế giới”. Mà thực, ngay từ dáng vẻ, trang phục cách giao tiếp, Đà Linh rất Tây, rất “Parisien”, một điều rất hiếm hoi với các “nhà văn…tỉnh lẻ”.

Nhớ gần chục năm trước, tôi và một đồng nghiệp của Đại Đoàn kết cùng sát vai với ông trong cuộc “đấu” để giữ lại trụ sở của NXB Đà Nẵng mà ông đương kim là Phó Giám đốc kiêm Tổng biên tập. Tòa nhà 5 tầng mang hình cuốn sách mở tuyệt đẹp trên đường Quang Trung bên sông Hàn do chính kiến trúc sư lừng lẫy người Ba Lan Kazik cùng cộng sự Lê Thành Vinh thiết kế. Theo hồi ức của Giám đốc thời ấy, ông Nguyễn Văn Giai, vị trí này có được là khi nhà văn Nguyễn Tuân vào thăm NXB, đã đến gặp Thường vụ Tỉnh uỷ Quảng Nam-Đà Nẵng đề đạt, và yêu cầu phải xây NXB Đà Nẵng thành “Tòa nhà xuất bản”, mới chứa đựng được kỳ vọng văn hoá lớn lao. Vậy nên, khi bị thu hồi cấp miếng đất khác, Đà Linh và nhiều anh em quay quắt như mất đi phần hồn.

Cái “tinh thần thế giới” của Đà Linh trong vai trò nhiều năm cầm trịch phần nội dung của NXB Đà Nẵng, đó là ý hướng khai phóng, luôn chịu sức ép để in những cuốn hóc búa, nhiều khám phá thể nghiệm khuynh hướng sáng tác mới. Mỗi ca giúp các nhà văn “vượt cạn” là một lần “đi trên dây”. Những Trần Dần – Thơ, Ba người khác (Tô Hoài), Bóng đè (Đỗ Hoàng Diệu), Chuyện tình thời tạp kỹ (Lê Anh Hoài), Ngồi (Nguyễn Bình Phương), Thiên thần sám hối (Tạ Duy Anh), Cõi người rung chuông tận thế, Mười lẻ một đêm (Hồ Anh Thái), Người nhìn thấy trăng thật (Nguyễn Quang Thiều)… Sau sự cố với Rồng đá (hay là Mũi uốn ván) của Vũ Ngọc Tiến-Lê Mai, Đà Linh về NXB Lao Động, lại làm ngay “bà đỡ” cho Thơ đến từ đâu của Nguyễn Đức Tùng – một nhà thơ, nhà nghiên cứu hải ngoại, gây chấn động văn giới trong và ngoài nước. Tháng trước, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên và nhà văn Nguyên Ngọc đến thăm Đà Linh tại nhà riêng ở Hà Nội khi ông vừa qua ca mổ dạ dày. Dù tâm thế bệnh tật hiểm nghèo, ông vẫn hào hứng ký tặng hai người cuốn Bàn về triết sống của nhà triết học Pháp đương đại Francois Julliens do ông cùng Nguyễn Hồi Thủ dịch từ tiếng Pháp, vừa in xong. Trước đó, bằng kỳ công của riêng Đà Linh, bộ 14 cuốn của Francois Julliens đã ra đời tại “Tòa nhà xuất bản” Đà Nẵng, giới thiệu một phương pháp luận mới lạ mang tính đối sánh giữa triết học hiện đại phương Tây và minh triết phương Đông...

Vòng cuộc đời Đà Linh đi một cách kỳ lạ. Quê cha Núi Thành – Quảng Nam, tập kết ra Bắc từ trong bụng mẹ, học Chu Văn An, thành chàng trai Hà Nội. Giải phóng về miền Trung khoác áo lính, tiếp đến là những năm tháng nhiệt huyết sôi nổi góp phần quan trọng làm nên tiếng tăm NXB của thành phố biển. Quê hương luôn đau đáu. Nhưng sau sự biến mấy năm trước liên quan đến một cuốn sách, ông lại tha hương, để rồi trút hơi thở cuối cùng tại Hà Nội, và sẽ nằm lại nơi đây. Tôi bàng hoàng khi nhận ra bước ngoặt ghê gớm của lá số cuộc đời lại chỉ đến từ một cuốn sách. Hơn ai hết, tôi cũng biết ảnh hưởng của những cuốn sách ấy là thế nào đối với bước đường thăng tiến của người vợ đẹp, giỏi giang mà ông hết mực yêu thương, trân trọng. Là cây truyện ngắn cho đến bây giờ vẫn giữ nguyên sự khác biệt với lối viết “hiếm và độc”, nhưng tôi biết ông đã “nén nhịn” nhiều lắm. Để toàn tâm hơn với việc cho ra đời những khám phá, sáng tạo mới lạ của người khác.

Nhớ hồi 2004, nói chuyện tại NXB Đà Nẵng nhân dịp kỷ niệm 20 năm, nhà văn Nguyên Ngọc đã nhắc đến Vũ Đình Long, ông chủ nhà xuất bản Tân Dân thời đầu thế kỷ trước, để rằng, rất nhiều khi một nhà xuất bản có thể tạo nên cả một trào lưu văn hóa hay trào lưu văn học quan trọng, và phát hiện ra những tài năng lớn.

…Miền Trung hôm nay đang bão lớn, anh Đà Linh ạ! Một hôm nào đó ở miền Trung nhìn bão, tôi và anh đều đã nhận ra rằng, bão cũng có đường đi và định phận của nó. Một hiện tượng hay một sinh thể cũng chỉ là mặc định nhiều ngẫu nhiên, mà sự hiện hữu chỉ là chiếc bóng thông qua vô vàn thế giới khác. Một hạt bụi kêu la trong câm lặng, hay tiếng sấm giữa trời, khác gì nhau? Vì đều hiểu, thế giới của chúng ta là Chữ, sinh thể là những cuốn sách.

Xin tiễn biệt Anh!

Đà Nẵng, ngày bão 30/9/2013

Nhà văn, dịch giả Đà Linh (1958- 2013), bút danh khác Đa Huyên, tên thật Nguyễn Đức Hùng, nguyên Phó Giám đốc kiêm Tổng biên tập NXB Đà Nẵng, Hội viên Hội Nhà văn VN. Tác phẩm chính: Giấc mơ của dòng sông (truyện vừa, 1988) cùng các tập truyện ngắn: Nàng Kim Chi sáu ngón (1992), Truyện của người (1997), Vĩnh biệt cây vông đồng (2001)…, cùng một số tác phẩm dịch.

Cùng chuyên mục

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

TPO - Bộ phim "Tuyên ngôn độc lập" do đạo diễn Phi Tiến Sơn thực hiện tái hiện những sự kiện lịch sử từ cuối tháng 8 đến ngày 2/9/1945, dự kiến ra mắt dịp Quốc khánh năm 2027.

Đôi bàn tay cô giáo

Đôi bàn tay cô giáo

Các bạn! Mỗi lần tôi ghé sát mắt vào trang giấy hay màn hình điện thoại để mượn những con chữ trải lòng cùng bạn đọc là một lần tôi nhớ về cô, nhớ về đôi bàn tay dịu dàng, ấm áp đã giúp tôi viết nên trang mới của cuộc đời. Có lẽ suốt những năm tháng tuổi thơ, hiện tại và cả sau này tôi vẫn sẽ không quên được cái ngày đó - một dấu mốc quan trọng trong hành trình thay đổi số phận của tôi.

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

TPO - 70 hiện vật gốm sứ từ tàu đắm Cù Lao Chàm có niên đại thế kỷ XV-XVI cùng nhiều bảo vật quốc gia, cổ vật quý được giới thiệu tại triển lãm ở Đà Nẵng thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng.

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Tiếp nối dấu ấn được UNESCO chọn giới thiệu với thế giới như một trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc. Đây là bước tiến lớn, khẳng định triết lý Cà Phê Đạo của Nhà sáng lập – Chủ tịch tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ trên toàn cầu sau khi hiện diện trên quê hương Trà Đạo Nhật Bản.

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

TPO - Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết đang rà soát thông tin trên mạng hằng ngày, phối hợp công an xử lý nội dung vi phạm, trong đó có phim ca nhạc khai thác đề tài giang hồ, tội phạm, bạo lực để thu hút người xem.

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

TPO - Công việc của những người lính nghiên cứu, sản xuất vũ khí, trang bị là một trong những đề tài Đại tướng Phan Văn Giang gợi ra cho văn nghệ sĩ Quân đội. Đại tướng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tạo điều kiện để người sáng tác đi thực tế, nhất là ở những lĩnh vực khó và địa bàn trọng yếu.

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

TPO - Sáng 19/11, PGS.TS. NSƯT Tân Nhàn - Trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - được trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì những thành tích xuất sắc trong đổi mới giảng dạy, đào tạo và bồi dưỡng sinh viên trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện.

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

TPO - Từ ngày 21-24/11, Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 với nhiều sự kiện đặc sắc như diễu hành di sản quanh hồ Hoàn Kiếm, trình diễn ánh sáng 3D mapping tại Tháp Rùa, triển lãm văn hóa và đại nhạc hội quy mô 50.000 khán giả tại sân vận động Mỹ Đình.

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

TPO - "Con đĩ đánh bồng" là điệu múa cổ của làng Triều Khúc, người múa phải là nam đóng giả nữ. Tồn tại qua hơn 1.000 năm, mới đây di sản này đã thu hút sự tham gia của một số nghệ sĩ quốc tế đến từ Pháp, Hà Lan, Italy trong sự kiện hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Vẽ lại những điều có thể biến mất

Vẽ lại những điều có thể biến mất

TPO - Họa sĩ vẽ một góc vườn ở Bắc Sơn vì lo cảnh vật ấy có thể biến mất khi du lịch cộng đồng phát triển. Từ những góc vườn, bến sông đến những tác phẩm nhỏ xinh, triển lãm “Miền xa - miền gần” cho thấy cách các nghệ sĩ lưu giữ những hình ảnh bình dị của đời sống.

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

TPO - Sự xuất hiện của đôi rồng khổng lồ mang phong cách thời Lý tại sân khấu Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 đang tạo nên những luồng ý kiến trái chiều. Người trầm trồ trước thiết kế hoành tráng, người lại lo ngại công trình lấn át không gian cảnh quan quen thuộc của Hồ Gươm.