Phải “đập vỡ” hơn nữa

Phải “đập vỡ” hơn nữa
TP - “Lẽ ra phải đập vỡ hơn nữa những lớp vỏ bọc sự thật, đối lập và so sánh nhiều hơn”- nhà thơ hải ngoại Nguyễn Đức Tùng chia sẻ, sau khi cuốn sách của anh và Trần Nhuận Minh gây được tranh luận trong tọa đàm hồi tháng ba. Thông điệp hòa giải dân tộc đang được quan tâm trong những ngày tháng Tư này, cũng là mối bận tâm của anh lâu nay.

>'Văn chương, văn hóa, lịch sử sẽ được định đoạt sòng phẳng'
> Cuộc đối thoại của hai cá tính
> Suy tưởng, Giấc mơ, Viết…

Lê Minh Khuê viết “thù hận làm đời ta ngắn lại” (trong truyện vừa “Nhiệt đới gió mùa”, về những vết thương lòng trong cuộc chiến tranh vừa qua). Còn anh viết: “Vợ chồng cãi nhau/Rồi lại làm hòa/Bạn bè ghét nhau/Rồi lại làm hòa/Các nước đánh nhau/Rồi lại làm hòa/Chỉ riêng chúng ta/Là làm ngược lại”. Thơ của anh có một mảng quan trọng về hòa giải?

Đôi khi đọc lại thơ mình, tôi thấy trong đó có sự tha thứ. Tinh thần cốt lõi của hòa giải là tôn trọng sự thật và tha thứ. Tha thứ cho người khác và cho chính mình.

Đó không phải là một quyết định trong một lúc, đó là một tình trạng, một cảnh huống. Tôi tin rằng ai đã đến được tình trạng ấy, sẽ sáng suốt hơn, trưởng thành hơn. Một dân tộc đến được cảnh huống ấy sẽ đi một bước dài trên con đường tiến hóa.

Tôi có hai người bạn thân là anh em ruột cùng xóm, người em học cùng lớp, người anh trên một lớp. Sau năm 1972 người anh vào Nam đi lính Thủy quân lục chiến, người em ở lại trở thành đội trưởng du kích. Cả hai đều tham gia trận đánh tại thành cổ Quảng Trị, tất nhiên là ở hai chiến tuyến, và đều tử trận. Chị có nghĩ rằng nếu còn sống, hai người bạn ấy của tôi sẽ có mong ước hòa giải với nhau, trở về bắt tay nhau, ôm lấy nhau mà khóc, hay không?

Tôi nghĩ là có.

Ở đây hình như hai chữ hòa giải chúng ta hay dùng chưa diễn tả hết đòi hỏi sâu xa của tình tự dân tộc.

265 câu hỏi của anh dành cho Trần Nhuận Minh trong “Đối thoại văn chương” được Vũ Quần Phương đánh giá là rất tế nhị nhưng cũng rất truy kích; và anh rất biết cách truy kích đến đâu là vừa. Còn Nguyễn Quang Thiều lại cho rằng anh vẫn hơi tế nhị quá, đang đà truy kích thì lại dừng vì lo âu cho Trần Nhuận Minh và những điều khác. Anh Thiều và Nguyễn Trọng Tạo muốn anh phải đập vỡ hơn nữa những cấn cái, phải đi tới tận cùng, bóc tới lõi của củ hành. Có lẽ “bóc” nữa sẽ rất khó nhiều bề, như thế này là cũng là ghê lắm rồi?

Như chị nói, nhà phê bình Vũ Quần Phương đã chỉ ra tính chất cuộc đối thoại, đó là sự đi tìm rất xa, mà anh gọi là truy kích, các sự thật của cá nhân và cộng đồng. Sau khi lắng nghe những nhận xét của các anh Dương Tường, Nguyễn Quang Thiều, Đỗ Lai Thúy, Đặng Thân, Ma Văn Kháng, Trần Đăng Khoa, Châu Hồng Thủy, tôi cũng nhận ra rằng lẽ ra phải “đập vỡ hơn nữa” những lớp vỏ bọc sự thật, đối lập và so sánh nhiều hơn.

Nguyễn Trọng Tạo và Hữu Thỉnh thì nhấn mạnh sự gợi mở của cuốn sách đối với công việc giao hòa, đối thoại, cảm thông giữa trong nước và ngoài nước, và các phía khác nhau của lịch sử. Nói cho cùng tuy là tác phẩm chung, nhưng khuyết điểm của cuốn sách bao giờ cũng thuộc về người phỏng vấn, tức là tôi, người dẫn chuyện và biên tập.

Cách đây nhiều năm nhà văn Bùi Ngọc Tấn đã để cho nhân vật của ông suy nghĩ thế này vào thời khắc tháng 4/1975: “Hy vọng đây là lần đổ máu cuối cùng. Để lại sống trong hòa thuận. Bởi vì chẳng bao giờ một người đánh cá Phan Thiết lại nghĩ phải đi giết chết người thợ sơn tràng Bắc Giang và ngược lại”. Thế nhưng tiến trình hòa giải sau gần 40 năm vẫn chỉ là nhúc nhích? Có lẽ đành phải nhờ vào các nhà văn- những người từng làm được cuộc hòa giải Việt- Mỹ bằng văn chương?

Tôi đã đi với Dương Tường, Trần Thị Trường, Khánh Phương xuống thăm nhà văn Bùi Ngọc Tấn, và khi trò chuyện tôi tin rằng ông thành thật nghĩ như nhân vật của ông. Hàng triệu người Việt chúng ta cũng nghĩ như thế. Ai cũng muốn hòa bình, sum họp, đoàn viên. Dân tộc chúng ta đã mất mát, đổ máu, đau thương quá nhiều. Nhưng trên thế giới từng có thứ hòa bình công lý, vì vậy mà bền vững, và hòa bình không công lý, vì vậy mà không bền vững.

Hòa giải khởi đầu từ sự thật và công lý, nhưng lại vẫn có thể đi trước một bước để mở ra những sự thật khác. Vì vậy, tôi nghĩ, bước đầu, vai trò của nhà nước hiện nay là rất lớn. Vì hòa giải chính trị là hòa giải cao nhất. Trước đây, một số nhà văn nhà thơ trong nước và hải ngoại đã làm, họ rất cô đơn, nhưng về lâu dài, tôi tin rằng số lượng của họ sẽ nhân lên, họ sẽ làm được nhiều điều tốt đẹp hơn nữa.

Hòa giải thực sự là khi bạn bắt đầu biết yêu thương một người xa lạ, người ấy từng có lúc chính là bạn.

Như thế thì, tôi nghĩ, đó phải là công việc vui nhất của một dân tộc, của một đời người. Phải không?

Thơ Nguyễn Đức Tùng

Hòa giải dân tộc

Anh giận vợ
Ném cái ly xuống sàn
Vỡ tan từng mảnh

Khi anh về
Chúng đã được dọn rồi

Anh thở phào
Đi tìm cái chổi

Sau chuyến nghỉ hè

Sau chuyến nghỉ hè xa
Về đến trước nhà,
tôi ngạc nhiên
Thấy ánh sáng hắt lên từ cửa sổ
Nhà đầy người

Tôi đứng tim trong tối
Nhiều người ngồi quanh bàn
Vung tay tranh luận
Những người khác đi dọc
bờ sông
Tìm kiếm, nơi họ bị đuổi bắt
Bị lạc đường, bị bịt mắt đem đi

Một người ngồi ở góc nhà
Thắp ngọn đèn hạt đỗ
Lần giở những trang sách cũ
ố vàng

Có người đấm ngực thở dài
Vì đã ngồi quá lâu trên ghế
Có kẻ hối hận ăn năn
Vì đã nằm suốt đêm trong
bụi rậm

Phục kích đứa em trai
của mình

Tôi đứng nín thở, chờ họ tắt đèn
Một người với tay ra ngoài
khép cửa sổ

Cánh tay dài như cây cọ

Tôi bước vào nhà: không có ai
Trên bàn ăn
Chỉ còn lọ tiêu và lọ muối

Không ngớt rung lên
Cụng trán vào nhau

Nguyễn Đức Tùng sinh tại Quảng Trị, hiện định cư ở Canada, là bác sĩ, nhà thơ, dịch giả, viết phê bình. Trước Đối thoại văn chương anh có Thơ đến từ đâu, đối thoại với một số nhà thơ nổi tiếng trong nước và hải ngoại. Tạ Duy Anh người biên tập Thơ đến từ đâu đánh giá đây là một cuốn sách chứa trong nó nhiều cuốn sách, ít nhất có thể kể ra 5 cuốn: Một cuốn sách về thơ. Một cuốn sách về nhân cách của nhà thơ. Một cuốn sách về văn hóa. Một cuốn sách về sự hòa giải và tha thứ. Một cuốn sách về tình yêu nước Việt.

Cùng chuyên mục

Tháp nước Hàng Đậu phát ra 'cơn mưa âm thanh' của côn trùng và nhện

Tháp nước Hàng Đậu phát ra 'cơn mưa âm thanh' của côn trùng và nhện

TPO - Những cuộc đối thoại, tín hiệu tự vệ của côn trùng được tái hiện qua 59 bản ghi âm khoa học, tạo nên không gian âm thanh kỳ lạ bên trong tháp nước Hàng Đậu (Hà Nội), mang đến cho công chúng trải nghiệm độc đáo tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Lý giải trưởng ấp ở miền Tây có tên độc, lạ

Lý giải trưởng ấp ở miền Tây có tên độc, lạ

TPO - Việc người dân miền Tây có một số cái tên độc, lạ được soạn giả Nhâm Hùng - nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ lý giải, do thói quen, phản ánh tín ngưỡng dân gian, tâm trạng vui buồn và mong ước của cha mẹ. Người Nam Bộ từ xưa tới nay nổi tiếng với cách đặt tên mộc mạc, từ mong ước "Phú, Quý, Vinh, Hoa" đến những danh xưng gắn liền với các loài vật cũng để dễ nuôi.

Ngày mai, tôi sẽ là tôi khác

Ngày mai, tôi sẽ là tôi khác

Tôi đã từng rất sợ tiếng động. Chỉ một tiếng thìa khẽ chạm vào thành bát cũng khiến tôi giật mình. Tiếng tivi từ phòng bên, tiếng người trò chuyện hay tiếng chuông điện thoại đều làm tôi khó chịu. Có những ngày, tôi chỉ nằm im trong phòng, đóng kín cửa, không muốn gặp gỡ hay nói chuyện với bất kỳ ai.

Sắc màu văn hóa hội tụ trong ngày hội đoàn kết ở Lan Thượng

Sắc màu văn hóa hội tụ trong ngày hội đoàn kết ở Lan Thượng

Giữa không khí rộn ràng của Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam, người dân các dân tộc ở thôn Lan Thượng, xã Tam Tiến, thành phố Bắc Ninh cùng chung niềm vui, gắn bó và khát vọng xây dựng quê hương ngày càng phát triển.

Ngắm hoàng hôn ở Chùa Tháp có lịch sử 1.000 năm tại Đồ Sơn

Ngắm hoàng hôn ở Chùa Tháp có lịch sử 1.000 năm tại Đồ Sơn

TPO - Chùa Tháp Tường Long được tôn tạo, phục dựng trên nền móng của tòa tháp được xây dựng từ thế kỷ XI trên đỉnh núi Long Sơn, phường Đồ Sơn (TP Hải Phòng). Khu vực này là điểm cao nhất trong 9 ngọn núi với phong cảnh sơn thủy hữu tình, bao quát toàn bộ vùng Đông Nam Hải Phòng và vùng biển Đồ Sơn.

Sau biến cố, tôi tìm thấy hạnh phúc từ những điều bình thường

Sau biến cố, tôi tìm thấy hạnh phúc từ những điều bình thường

Tôi vẫn nhớ rất rõ cảm giác khi bị chiếc xe tải cán qua người. Cơn đau đến tê dại chạy dọc cơ thể, hơi thở yếu dần và đôi chân tôi không thể cử động. Khoảnh khắc đó, tôi chẳng còn nghĩ đến công việc còn dang dở hay những điều mình từng cố gắng để đạt được. Tôi bàng hoàng tự hỏi: Lẽ nào mình sẽ chết?

Chuyện về nghệ sĩ cải lương Thanh Nga

Chuyện về nghệ sĩ cải lương Thanh Nga

TPO - Trước ngày giỗ nghệ sĩ cải lương Thanh Nga, con trai bà xúc động nhận bằng Tổ quốc ghi công của mẹ sau 47 năm có quyết định công nhận liệt sĩ. Với nhiều khán giả, đây cũng là dịp biết thêm về cuộc đời người nghệ sĩ được gọi là “Nữ hoàng sân khấu”, tài hoa nhưng bạc mệnh.

Đại lễ dâng y Kathina Hoàng gia Thái Lan tại chùa Tam Chúc

Đại lễ dâng y Kathina Hoàng gia Thái Lan tại chùa Tam Chúc

TPO - Đại lễ dâng y Kathina Hoàng gia Thái Lan được tổ chức trang trọng tại chùa Tam Chúc (Ninh Bình) vào chiều 14/11, với sự tham dự của đại diện Bộ Ngoại giao Thái Lan, Đại sứ quán Thái Lan tại Việt Nam, lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng đông đảo tăng ni, phật tử.

Cựu Phó Thủ tướng Đức đóng phim quảng bá Việt Nam

Cựu Phó Thủ tướng Đức đóng phim quảng bá Việt Nam

TPO - Cựu Phó Thủ tướng Đức Philipp Rösler vừa nhận lời tham gia "Profile Đất nước của tôi", bộ phim quảng bá hình ảnh Việt Nam. Đây là bộ phim do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Điện ảnh phối hợp và bảo trợ.