Trả lại vị trí cho chứng chỉ ngoại ngữ
Trước việc sẽ không cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ và các giải học sinh giỏi, cô Nguyễn Hồng Ánh, giáo viên dạy Toán tại Hà Nội bày tỏ băn khoăn về nguy cơ mất lợi thế của những học sinh sở hữu IELTS.
Theo cô Ánh, chứng chỉ ngoại ngữ đã tham gia vào việc xét tuyển suốt 10 năm qua. Nhiều gia đình dồn thời gian và tài chính cho con theo đuổi nên việc dừng đột ngột dễ gây sốc.
Dù có ý kiến cho rằng học IELTS giúp nâng cao năng lực ngoại ngữ nên không có gì phải tiếc, theo cô Ánh, trong tuyển sinh lớp 10, dù phụ huynh cho con học thêm nhưng không cần thi lấy chứng chỉ. Với lệ phí từ 5 triệu đồng trở lên cho mỗi lần thi, nếu chứng chỉ không còn được cộng điểm khuyến khích, khoản chi phí này sẽ trở thành lãng phí.
Tuy nhiên, từ góc độ hoạch định chính sách, các chuyên gia cho rằng, việc các trường chia nhỏ chỉ tiêu vào quá nhiều phương thức giai đoạn trước đã tạo ra một “ma trận” rắc rối, gây áp lực tâm lí và chi phí cơ hội nặng nề cho thí sinh.
Việc rút gọn phương thức giúp hệ thống minh bạch hơn, hỗ trợ học sinh dễ dàng theo dõi và lập chiến lược học tập trọng tâm. Giảm bớt phương thức cũng hạn chế việc một thí sinh trúng tuyển cùng lúc nhiều diện vào một ngành, giải tỏa khó khăn trong khâu lọc ảo và quản trị chỉ tiêu.
TS Văn Hữu Quang Nhật, Trưởng phòng Phòng Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế, Trường ĐH Thái Bình Dương bày tỏ ủng hộ chủ trương bỏ điểm cộng dành chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS, TOEFL, HSK, JLPT hay các chứng chỉ SAT, ACT, A-Level.
Ông Nhật cho rằng, việc cộng điểm này tạo ra bất công về tiếp cận và điều kiện. Học sinh ở các trung tâm lớn dễ dàng tham gia các kì thi này mà không bị giới hạn số lần dự thi, miễn là có điều kiện kinh tế.
Ngược lại, học sinh vùng sâu, vùng xa khó có cơ hội tiếp cận vì địa điểm thi tập trung ở đô thị lớn và chi phí học, ôn, nộp lệ phí thi quá đắt đỏ. Điểm cộng vô hình trung đã đứng về phía gia đình có điều kiện, tạo ra rào cản ngầm đối với phần còn lại.
Đồng quan điểm, TS Hoàng Phương, Trưởng Chương trình Tiếp thị kỹ thuật số và Truyền thông xã hội, Trường ĐH Anh Quốc Việt Nam (BUV) nhận định, việc các trường tự cộng điểm cho IELTS, SAT hay giải thưởng phụ từng tạo ra sự bất bình đẳng lớn đối với những học sinh thiếu điều kiện tiếp cận các trung tâm luyện thi đắt đỏ.
Việc chuyển chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm thành phần quy đổi hoặc tiêu chí sàn, thay vì cộng điểm "vượt khung", sẽ chấm dứt tình trạng điểm chuẩn vượt thang điểm tối đa như 31 hay 32 trên thang 30. Điều này trả các chứng chỉ quốc tế về đúng chức năng là thước đo năng lực ngôn ngữ hoặc tư duy chuẩn hóa, chứ không phải "quyền lực mềm" để lách qua các môn học cốt lõi.
Thay vì dựa vào điểm cộng phức tạp, việc thu hút sinh viên chất lượng cao sẽ phụ thuộc vào trải nghiệm học tập, mô hình giáo dục nhân bản, chương trình học gắn liền thực tiễn và khả năng đồng kiến tạo giá trị giữa người học và nhà trường.
Bàn sâu hơn về bản chất, TS Lê Trường Tùng Chủ tịch Hội đồng trường FPT đặt vấn đề, IELTS, SAT là sàn chất lượng hay điểm ưu tiên? Nếu một chương trình dạy bằng tiếng Anh yêu cầu tối thiểu IELTS 6.0 thì hợp lí vì đó là sàn chất lượng để đảm bảo khả năng theo học. Nhưng việc người đạt IELTS 8.0 được cộng nhiều điểm hơn để vượt qua người đạt 6.5 trong cuộc đua tuyển sinh là điều cần xem xét lại, bởi cả hai đều đã vượt qua sàn cần thiết.
Khi biến chứng chỉ thành điểm cộng, chính sách đã biến một điều kiện chất lượng thành lợi thế cạnh tranh. Nhà nước không thể ngăn các gia đình khá giả cho con học thêm hay luyện thi, nhưng quy chế không nên chủ động khuếch đại lợi thế tài chính đó bằng điểm ưu tiên.
Chuyển từ “rải thảm” sang thực chất
Bộ GD&ĐT dự kiến từ năm 2027 có 11 phương thức tuyển sinh ĐH, song bản chất có thể quy về bốn nhóm chính: dùng kết quả thi tốt nghiệp THPT, dùng kết quả học tập THPT, dùng kết quả kì thi hoặc đánh giá khác, và phương thức khác. Dự thảo cũng tính đến lộ trình giới hạn số lượng phương thức ở mỗi trường, mỗi ngành, và hướng tới việc mỗi ngành chỉ còn sử dụng một phương thức vào năm 2028.
Theo TS Lê Trường Tùng, một hệ thống tuyển sinh tốt phải dung hòa lợi ích của thí sinh, trường ĐH và Nhà nước với thứ tự ưu tiên: Công bằng cho thí sinh, thuận lợi cho thí sinh, tự chủ cho trường đại học, thuận tiện quản lí cho Nhà nước. Tuy không có sự công bằng tuyệt đối, hệ thống hoàn toàn có thể hạn chế bất bình đẳng do chính quy chế tạo ra.
Khi cuộc chơi tuyển sinh được đưa về cùng một hệ quy chiếu, các trường ĐH chịu áp lực phải thiết kế hoặc lựa chọn các công cụ đánh giá có độ tin cậy, độ phân hóa cao như kì thi đánh giá năng lực toàn diện hay xét tuyển hồ sơ tích hợp phỏng vấn để chọn đúng người học phù hợp chuyên môn, chuyển trọng tâm cạnh tranh sang nâng cấp chất lượng đào tạo thực chất.
“Đến năm 2028, khi mỗi ngành chỉ còn 1 phương thức, học sinh cần xác định rõ ngành học mục tiêu ngay từ lớp 10 hoặc 11. Từ đó, nghiên cứu xem trường ĐH mơ ước sẽ sử dụng phương thức độc tôn nào và “đo ni đóng giày” toàn bộ lộ trình ôn tập theo đúng yêu cầu của phương thức đó”. TS Hoàng Phương
TS Hoàng Phương cho rằng, học sinh, phụ huynh buộc phải chuyển đổi tư duy từ tích lũy điểm cộng và “rải thảm” sang định hướng sớm và tập trung thực chất. IELTS, SAT hay các chứng chỉ quốc tế sẽ đóng vai trò là “tấm vé qua cửa” hoặc điểm môn học quy đổi, và học sinh nên hoàn thành muộn nhất vào cuối học kì 2 lớp 11 để giải phóng áp lực cho năm lớp 12. Phụ huynh cần dừng việc ép con chạy đua học thêm nhiều chứng chỉ, giải thưởng phụ hay chứng nhận ngoại khóa kém chất lượng chỉ để săn điểm.
Học sinh cần xác định rõ ngành học mục tiêu ngay từ lớp 10 hoặc 11 để “đo ni đóng giày” lộ trình theo phương thức độc tôn của trường mơ ước. Nếu trường xét đánh giá năng lực, cần luyện cường độ cao tư duy logic, xử lí số liệu và bù đắp các mảng kiến thức hổng ngoài khối thi truyền thống.
Với các trường xét tuyển tổng hợp, thay vì làm đẹp hồ sơ vào phút chót, học sinh cần duy trì phong độ học tập ổn định suốt 3 năm THPT để chứng minh tính kỉ luật.
Đồng thời, các hoạt động ngoại khóa cần có tính ứng dụng, gắn với định hướng nghề nghiệp, giúp học sinh chuyển từ người tham gia sang người kiến tạo, tạo ra tác động thực tế để làm chất liệu chân thực, giàu chiều sâu và sự thấu cảm cho các bài luận hoặc vòng phỏng vấn tuyển sinh.
