Nguồn tuyển tăng
Năm nay, lần đầu tiên Bộ GD&ĐT quy định điểm sàn chung tất cả các ngành đào tạo đối với tuyển sinh đại học (ĐH) chính quy. Theo quy định này, thí sinh xét tuyển vào tất cả các phương thức (trừ tuyển thẳng) phải đạt điểm sàn trong kì thi tốt nghiệp THPT là 15 điểm/tổ hợp. Các ngành đào tạo sư phạm, sức khỏe (có chứng chỉ hành nghề), pháp luật có điểm sàn riêng.
Với trên 1,2 triệu thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT, năm nay có khoảng trên 1 triệu thí sinh đạt từ sàn trở lên đối với một tổ hợp xét tuyển bất kì, gần 120 nghìn thí sinh không có cơ hội đăng kí nguyện vọng xét tuyển ĐH. Kết quả thống kê của Bộ GD&ĐT cũng cho thấy, khoảng hơn 240 nghìn thí sinh đủ điều kiện nhưng không đăng kí tuyển sinh ĐH.
TS Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội cho hay, tính đến thời điểm hiện tại, số thí sinh đăng kí xét tuyển vào trường tăng khoảng trên 20%, hiện đã có khoảng gần 2.000 thí sinh nhập học đợt 1. Ông Ngọc nhận định, một số điều chỉnh ngưỡng đầu vào ĐH, nhận thức của phụ huynh và thí sinh thực dụng hơn, muốn học thời gian ngắn, việc làm sớm là những lí do chính đẩy số lượng thí sinh tìm đến trường tăng.
Các trường cao đẳng phía Nam cũng ghi nhận số lượng thí sinh tìm hiểu về trường tăng đột biến. Trường cao đẳng Kỹ thuật và Du lịch Sài Gòn (TPHCM) có số lượng thí sinh và phụ huynh tìm hiểu thông tin tuyển sinh qua cả kênh trực tiếp lẫn trực tuyến trong những ngày gần đây tăng khoảng 100 lần so với thời điểm bình thường. Một số chuyên gia nhận định việc quy định điểm sàn đối với tuyển sinh ĐH đã tạo ra nguồn tuyển dồi dào hơn cho các trường cao đẳng, trung cấp. Vì những năm trước, thí sinh nếu thi không đạt 15 điểm/tổ hợp, vẫn còn cơ hội xét học bạ và các phương thức khác. Nhưng năm nay, nhận kết quả thi, thí sinh đã biết không còn cơ hội đăng kí nguyện vọng xét tuyển ĐH.
Ðiểm sàn chỉ mang tính biểu tượng
Trước đây, khi giao quyền tự chủ hoàn toàn về điểm sàn cho các trường (trừ nhóm ngành đặc thù), một số trường ĐH công lập và tư thục đã hạ điểm chuẩn xét tuyển (đặc biệt là xét học bạ hoặc các phương thức kết hợp) xuống mức quá thấp. Việc Bộ GD&ĐT đưa ra quy định thống nhất nhằm thiết lập một “sàn đáy” là 15 điểm/tổ hợp nhằm đảm bảo cơ chế pháp lí đồng bộ trên toàn hệ thống. Điều này nhằm ngăn chặn hiện tượng thí sinh có điểm thi THPT quá thấp nhưng vẫn trúng tuyển ĐH nhờ các phương thức xét tuyển khác. Thực tế thời gian qua, một số cơ sở đào tạo hạ điểm chuẩn quá sâu để lấp đầy chỉ tiêu làm suy giảm uy tín chung của bằng cử nhân và gây lãng phí nguồn lực xã hội.
Nhưng việc quy định sàn đối với tuyển sinh ĐH chính quy đang bị vô hiệu hóa bởi chính những quy định khác của Bộ GD&ĐT.
Việc tạo hành lang pháp lí cho phép liên thông linh hoạt giữa các bậc học (trung cấp - cao đẳng - ĐH) khiến quy trình sàng lọc điểm đầu vào trực tiếp đã bị mất tác dụng.
Quy chế quy định điểm sàn 15 điểm chỉ áp dụng cho việc đăng kí xét tuyển trực tiếp vào ĐH chính quy ngay sau kì thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, đối với thí sinh dưới 15 điểm, họ không hề bị loại bỏ khỏi cơ hội học ĐH nhờ quy định được liên thông thẳng không qua điểm thi THPT. Ví dụ, mô hình của Trường ĐH Thái Bình Dương (Khánh Hòa) đang áp dụng, thí sinh dưới 15 điểm chỉ cần đăng kí học giai đoạn 1 ở Trường Trung cấp Hàng không và Công nghệ Khải Hoàn (Victoria College) và Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Trần Đại Nghĩa (ngay sau khi thi xong THPT). Hoàn thành giai đoạn này, sinh viên được xét tuyển thẳng vào giai đoạn 2 để lấy bằng ĐH chính quy. Điều này đồng nghĩa với việc điểm thi tốt nghiệp THPT (dù dưới 15) hoàn toàn không còn là rào cản đối với tấm bằng ĐH.
Thông thường, một chính sách sàng lọc hiệu quả sẽ tạo ra rào cản về chi phí, thời gian hoặc giá trị đầu ra đối với nhóm không đạt chuẩn. Tuy nhiên, mô hình liên thông 2 giai đoạn đã xóa bỏ toàn bộ các khác biệt này. Thí sinh đi theo con đường ĐH 2 giai đoạn của Trường ĐH Thái Bình Dương vẫn học đúng 4 năm (1,5 năm trung cấp + 2,5 năm ĐH), hoàn toàn bằng với thời gian đào tạo ĐH chính quy thông thường. Kết thúc lộ trình, sinh viên vẫn nhận bằng ĐH chính quy.
Đối với liên thông, các trường ĐH được xét tuyển hoặc thi tuyển. Theo các quy định hiện hành, người học liên thông được đối chiếu chuẩn đầu ra và khối lượng kiến thức đã tích lũy ở bậc trung cấp/cao đẳng để được miễn, giảm hoặc quy đổi tín chỉ các môn đã học, tránh việc phải học lại trùng lặp.
Thậm chí, nhóm thí sinh bị Bộ GD&ĐT cho là “dưới chuẩn” (dưới 15 điểm) khi đi con đường vòng này lại có phần ưu thế hơn về mặt văn bằng thực tế, người học sở hữu cùng lúc 2 văn bằng (trung cấp và ĐH chính quy) cùng kĩ năng thực hành sớm.
Khi quy định điểm sàn được ban hành, mục tiêu ban đầu của cơ quan quản lí là tạo ra “ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào” nhằm phân loại năng lực học sinh. Tuy nhiên, trên thực tế, không có tác dụng phân luồng hay sàng lọc năng lực. Điểm sàn 15 điểm chỉ có tác dụng thay đổi tên gọi của con đường đi (chuyển từ xét tuyển thẳng ĐH sang học trung cấp 1,5 năm rồi chuyển tiếp ĐH). Nó không ngăn được thí sinh đạt mục tiêu cuối cùng là bằng ĐH.
Chính sách hiện hành tạo ra một cơ chế đi đường vòng hợp pháp. Ranh giới chất lượng giữa thí sinh đạt 15 điểm và thí sinh 14,5 điểm hoàn toàn bị triệt tiêu khi cả hai đều có thể cầm trên tay cùng một tấm bằng ĐH chính quy sau 4 năm.
