Ranh giới giữa khoa học với thương mại
Nhiều người hiện nay không ngần ngại chi từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng cho các liệu trình trẻ hóa da, trị nám, phục hồi da, xóa sẹo rỗ hay kích thích mọc tóc bằng những công nghệ được quảng cáo là thuộc “y học tái tạo”. Trên mạng xã hội, hàng loạt hình ảnh “lột xác”, “trẻ ra 10 tuổi”, “tái sinh làn da” xuất hiện dày đặc cùng các thuật ngữ đang trở thành xu hướng như Exosome, PRP, Polynucleotide hay tế bào gốc.
Sự bùng nổ này phản ánh nhu cầu làm đẹp ngày càng lớn của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, đằng sau những lời quảng cáo hấp dẫn là một câu hỏi không ít người quan tâm: Y học tái tạo thực sự là gì và đâu là ranh giới giữa giá trị khoa học với những lời hứa hẹn mang màu sắc tiếp thị?
Tại Hội nghị Khoa học với chủ đề Chuyên ngành da liễu trong kỷ nguyên y học tái tạo diễn ra ngày 31/5, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội Da liễu TPHCM cho biết, y học tái tạo là lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng nhằm sửa chữa, thay thế hoặc tái tạo các tế bào, mô và cơ quan để khôi phục chức năng bình thường của cơ thể.
Khác với các phương pháp điều trị truyền thống chủ yếu tập trung vào xử lý biểu hiện bên ngoài, y học tái tạo hướng đến việc phục hồi cấu trúc và chức năng sinh học của mô bị tổn thương. Trong chuyên ngành da liễu, đây được xem là một trong những lĩnh vực có tiềm năng phát triển mạnh nhất bởi da vốn là cơ quan có khả năng tái tạo tự nhiên rất cao.
“Da của chúng ta có thể quan sát, đánh giá trực tiếp bằng mắt thường hoặc bằng nhiều công nghệ hiện đại. Đồng thời, da chứa nhiều tế bào gốc và tế bào tiền thân, đặc biệt trong nang lông, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng các nguyên lý của y học tái tạo” - PGS Trọng Hào nói và cho biết thêm, sự thay đổi lớn nhất hiện nay không nằm ở sản phẩm hay thiết bị mới mà nằm ở tư duy điều trị.
Trước đây, khi điều trị lão hóa da, nhiều người chỉ tìm đến bác sĩ khi xuất hiện nếp nhăn, da chảy xệ hoặc đồi mồi. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy quá trình lão hóa thực tế đã bắt đầu từ cuối tuổi 20. Mỗi năm, lượng collagen tự nhiên trong da giảm dần, các nguyên bào sợi suy yếu và hệ thống nâng đỡ dưới da bắt đầu thoái hóa.
Từ đó, xu hướng “trẻ hóa dự phòng” ra đời. Thay vì chờ làn da xuống cấp mới can thiệp, các bác sĩ tìm cách duy trì hoạt động của tế bào, kích thích sản sinh collagen và làm chậm tiến trình lão hóa ngay từ giai đoạn sớm. Tương tự, trong điều trị nám má, quan điểm hiện đại cũng đã thay đổi đáng kể.
“Nám không đơn thuần là tăng sắc tố. Chúng ta biết rằng còn có sự lão hóa do ánh sáng, tổn thương màng đáy và những thay đổi ở lớp bì. Vì vậy, xu hướng hiện nay là phục hồi màng đáy, phục hồi các thành phần của lớp bì thay vì chỉ tập trung loại bỏ sắc tố” - PGS Trọng Hào phân tích. Những nguyên lý tương tự cũng đang được ứng dụng trong điều trị sẹo rỗ, rụng tóc và nhiều vấn đề da liễu khác.
Người dân cần tỉnh táo trước cơn sốt làm đẹp
Sự phát triển mạnh của y học tái tạo kéo theo hàng loạt công nghệ và sản phẩm xuất hiện trên thị trường. Trong đó, PRP và Exosome là hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất hiện nay. PRP là phương pháp sử dụng huyết tương giàu tiểu cầu được tách từ chính máu của người bệnh nhằm cung cấp các yếu tố tăng trưởng hỗ trợ tái tạo mô.
Tuy nhiên, theo PGS Trọng Hào, hiệu quả của PRP phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như chất lượng bộ kit, quy trình ly tâm, nồng độ tiểu cầu cũng như kỹ thuật thực hiện. “Không phải PRP nào cũng như nhau. Hiện nay vẫn còn thiếu sự chuẩn hóa giữa các quy trình PRP nên hiệu quả điều trị có thể khác biệt đáng kể” - ông nhận định.
Tương tự, Exosome được xem là công nghệ đầy tiềm năng nhờ khả năng tham gia vào quá trình lành thương, kháng viêm và kích thích tái tạo mô. Dù vậy, chuyên gia cảnh báo người dân không nên tuyệt đối hóa công nghệ này.
“Không phải sản phẩm nào dán nhãn Exosome cũng là Exosome và không phải Exosome nào cũng giống nhau. Hiện nay FDA Hoa Kỳ vẫn chưa công nhận bất kỳ sản phẩm Exosome nào trên thị trường”, PGS Trọng Hào cho biết.
Trao đổi với phóng viên, Chủ tịch Hội Da liễu TPHCM thẳng thắn nhìn nhận, điều đáng lo ngại hiện nay là tốc độ phát triển của quảng cáo đôi khi nhanh hơn tốc độ phát triển của bằng chứng khoa học. Chỉ cần tìm kiếm trên mạng xã hội, người dùng dễ dàng bắt gặp những lời quảng bá về khả năng “tái sinh làn da”, “cải lão hoàn đồng”, “trẻ hóa toàn diện”, “phục hồi 100%” hoặc “thay đổi hoàn toàn cấu trúc da chỉ sau một liệu trình”.
Trong khi đó, trên thực tế, hiệu quả điều trị còn phụ thuộc vào tình trạng bệnh lý, cơ địa, chỉ định chuyên môn, chất lượng sản phẩm cũng như năng lực thực hiện kỹ thuật. “Chúng ta không nên để xu hướng đi trước khoa học, không nên để marketing đi trước bằng chứng, không nên để sản phẩm đi trước chẩn đoán và cũng không nên để kỳ vọng của bệnh nhân đi trước sự an toàn” - PGS Trọng Hào nhấn mạnh.
Ông cũng cảnh báo khái niệm “y học tái tạo” đang bị lạm dụng trong hoạt động quảng cáo. Không phải bất kỳ sản phẩm hay dịch vụ nào gắn mác tái tạo đều mang lại hiệu quả như những gì được giới thiệu, đây không phải là “phép màu” có thể giải quyết mọi vấn đề chỉ sau một vài lần can thiệp.
PGS Trọng Hào khuyến cáo người dân cần tìm hiểu kỹ thông tin trước khi lựa chọn dịch vụ, tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa da liễu và thực hiện tại các cơ sở y tế được cấp phép. “Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước những lời quảng cáo. Khi tiếp cận một sản phẩm hay công nghệ tái tạo mới, cần được tư vấn đầy đủ bởi bác sĩ chuyên khoa và thực hiện tại cơ sở có đủ điều kiện chuyên môn” - ông nói.
