Hàng triệu lao động đối mặt 'sát thủ' nghề nghiệp vô hình

Hàng loạt bệnh nghề nghiệp đe dọa người lao động

Ngày 27/5, thông tin từ Bệnh viện Điều trị Bệnh nghề nghiệp và Phục hồi Chức năng TPHCM cho biết, kết quả thống kê trong giai đoạn 2021-2025, đơn vị đã khám sức khỏe nghề nghiệp cho khoảng 84.667 lượt lao động và điều trị hơn 180 trường hợp nhiễm độc chì nghề nghiệp. Tuy nhiên, con số này vẫn rất nhỏ so với thực tế hàng triệu lao động đang làm việc trong môi trường nguy cơ cao tại TPHCM.

Các bác sĩ nêu ra trường hợp điển hình là nam công nhân N.V.T. mới 27 tuổi nhưng đã phải nhập viện điều trị kéo dài vì nhiễm độc chì nặng sau gần 10 năm làm việc trong môi trường sản xuất ắc quy. Khi nhập viện, nồng độ chì trong máu của bệnh nhân vượt hơn 100 µg/dL, cao gấp nhiều lần ngưỡng cho phép. Các bác sĩ phải tiến hành điều trị thải độc liên tục để hạn chế tổn thương thần kinh, gan, thận và nguy cơ biến chứng lâu dài.

Phía sau những nhà xưởng ồn ào, những dây chuyền sản xuất hoạt động liên tục là vô số nguy cơ độc hại đang âm thầm hủy hoại sức khỏe người lao động từng ngày.

PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Điều trị Bệnh nghề nghiệp và Phục hồi Chức năng TPHCM cho biết, theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới, bệnh nghề nghiệp có thể xuất hiện ngay từ khi người lao động bắt đầu tham gia thị trường lao động cho đến khi kết thúc tuổi nghề. Trung bình, một người có khoảng hơn 40 năm lao động và trong suốt quãng thời gian đó luôn tồn tại nguy cơ tích lũy các yếu tố gây bệnh từ môi trường làm việc.

“Hiện thế giới ghi nhận khoảng 58-62 nhóm bệnh nghề nghiệp khác nhau, tùy thuộc đặc thù môi trường lao động. Tuy nhiên tại Việt Nam, nhận thức về bệnh nghề nghiệp của cả người lao động lẫn doanh nghiệp vẫn còn hạn chế” – PGS Minh Hoàng cho hay.

Theo BS Nguyễn Hoàng Dung, Phó trưởng khoa Bệnh nghề nghiệp, Bệnh viện Điều trị Bệnh nghề nghiệp và Phục hồi Chức năng TPHCM, khoa hiện tiếp nhận điều trị chủ yếu các trường hợp nhiễm độc chì nghề nghiệp, nhiễm độc Benzen, nhiễm độc dung môi hữu cơ ở công nhân sản xuất pin, ắc quy, giày da. Ngoài ra còn có các bệnh bụi phổi, điếc nghề nghiệp, viêm gan B nghề nghiệp và nhiều bệnh lý cơ xương khớp liên quan môi trường lao động.

Đáng lo ngại, xu hướng bệnh nghề nghiệp đang ngày càng trẻ hóa. Không ít bệnh nhân mới ngoài 20 tuổi đã xuất hiện tổn thương sức khỏe nghiêm trọng sau nhiều năm làm việc trong môi trường độc hại.

“Nhiễm độc chì mạn tính có thể gây tổn thương thần kinh, suy giảm trí nhớ, thiếu máu, tổn thương gan thận, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư máu và ung thư xương. Tuy nhiên, giai đoạn đầu thường chỉ có biểu hiện mơ hồ như đau đầu, mất ngủ, đau nhức cơ thể nên rất dễ bị bỏ qua” - BS Dung cho biết.

Không chỉ nhiễm độc hóa chất, nhiều bệnh nghề nghiệp khác cũng đang âm thầm tàn phá sức khỏe công nhân. Trong ngành dệt may, bụi phổi bông là bệnh lý nguy hiểm nhưng rất khó phát hiện sớm nếu không được tầm soát chuyên sâu. Khi người bệnh xuất hiện ho kéo dài, khó thở thì phổi thường đã tổn thương không thể phục hồi hoàn toàn.

Tương tự, điếc nghề nghiệp ở công nhân cơ khí, dập kim loại hay sản xuất điện tử cũng diễn tiến âm thầm qua nhiều năm. Phần lớn chỉ được phát hiện khi sức nghe đã suy giảm rõ rệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và khả năng lao động.

“Đây là tổn thương vĩnh viễn, không thể phục hồi. Bệnh viện chủ yếu hướng dẫn người bệnh giám định để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội” - BS Dung nói.

Khám bệnh còn mang tính hình thức

Theo các chuyên gia, một trong những vấn đề đáng lo ngại hiện nay là nhiều công nhân dù nghi ngờ mắc bệnh nghề nghiệp nhưng không dám đi khám vì sợ mất việc hoặc bị chuyển sang vị trí có thu nhập thấp hơn. Áp lực mưu sinh khiến nhiều người chấp nhận tiếp tục làm việc trong môi trường độc hại dù sức khỏe ngày càng suy giảm.

PGS Hoàng cho rằng người lao động hiện vẫn chưa có thói quen chủ động bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp. “Nhiều người trẻ nghĩ mình còn khỏe nên ngại khám bệnh. Chỉ đến khi phát hiện biến chứng hoặc sức khỏe suy kiệt mới đi kiểm tra thì đã muộn” - ông Hoàng nói.

Trong khi đó, việc khám sức khỏe tại không ít doanh nghiệp vẫn còn mang tính hình thức. Nhiều nơi chỉ khám tổng quát sơ sài mà không tổ chức tầm soát chuyên sâu theo từng yếu tố nguy cơ nghề nghiệp. Công tác quan trắc môi trường lao động cũng chưa được thực hiện đầy đủ.

PGS Hoàng nhận định nhiều ca bệnh hiện nay mới chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”. Chỉ những công ty có môi trường độc hại nghiêm trọng hoặc người lao động phản ứng mạnh thì mới tổ chức khám bệnh nghề nghiệp. Trong khi còn rất nhiều trường hợp ngoài cộng đồng chưa được phát hiện.

Theo ông Hoàng, hiện nay cơ chế giám sát và chế tài đối với doanh nghiệp chưa đủ mạnh. Nhiều đơn vị kiểm tra có thể phát hiện doanh nghiệp không tổ chức khám bệnh nghề nghiệp cho người lao động nhưng lại không có thẩm quyền xử phạt, dẫn đến tình trạng nhắc nhở nhiều nhưng hiệu quả chưa cao.

Các chuyên gia cho rằng cần xem khám bệnh nghề nghiệp là hoạt động bắt buộc hằng năm đối với người lao động, đặc biệt tại các ngành nghề nguy cơ cao như hóa chất, cơ khí, luyện kim, dệt may, sản xuất pin và ắc quy. Với những môi trường độc hại nặng, việc tầm soát thậm chí cần thực hiện 2 lần mỗi năm.

Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp, giới chuyên môn nhấn mạnh người lao động cũng phải chủ động bảo vệ chính mình bằng cách sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ, khám sức khỏe định kỳ và đi kiểm tra ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.