Sau Asiad 20, thể thao Việt Nam cần dồn lực vào những môn nào?

Đoàn Thể thao Việt Nam khép lại Asiad 20 ở vị trí thứ 20 với 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ. Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam xếp thứ năm, sau Thái Lan (18 HCV), Malaysia (9), Indonesia (5) và Philippines (4).

Theo Quyết định số 816/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Phát triển các môn thể thao trọng điểm chuẩn bị tham dự các kỳ Asiad, Olympic giai đoạn 2026 - 2045", Việt Nam đặt mục tiêu giành 5 HCV tại Asiad 2026 ở nhóm chín môn trọng điểm: bắn súng, bắn cung, cử tạ, xe đạp, đua thuyền, điền kinh, bơi, karate và cầu mây.

Các môn này được lựa chọn nhằm phát huy thế mạnh thể chất của người Việt Nam, phù hợp với điều kiện trong nước và bám sát xu hướng thể thao thế giới. Trong đó, bảy môn gồm bắn súng, bắn cung, cử tạ, xe đạp, đua thuyền, điền kinh, bơi có mặt tại chương trình Olympic Los Angeles 2028; karate và cầu mây không có trong chương trình này.

Ở bảy môn trọng điểm thuộc chương trình Olympic 2028, thể thao Việt Nam giành 8 huy chương, tất cả đều là HCĐ. Đua thuyền đóng góp nhiều nhất với 5 HCĐ, gồm 4 ở rowing và 1 ở canoeing; điền kinh, bắn súng và cử tạ mỗi môn giành thêm 1 HCĐ. Bắn cung, xe đạp và bơi không có huy chương.

Nếu tính rộng các môn thuộc chương trình Olympic 2028 có huy chương tại Asiad 20, Việt Nam giành tổng cộng 10 huy chương. Ngoài 8 HCĐ kể trên, boxing đóng góp HCB của Nguyễn Thị Tâm và HCĐ của Lưu Diễm Quỳnh.

Cầu mây, karate: bảo vệ thành quả và tạo lớp kế cận

Asiad 20 cho thấy cầu mây và karate tiếp tục là môn thể thao thế mạnh của Việt Nam ở đấu trường châu lục. Đội kata đồng đội nữ karate bảo vệ thành công ngôi vô địch. Cầu mây nữ giành HCV ở cả nội dung đôi nữ và đồng đội bốn nữ, còn đội regu nam đoạt HCĐ.

Ở karate, thành tích tại Asiad nối tiếp những kết quả đáng chú ý ở các giải quốc tế. Tại Giải vô địch karate châu Á 2025, Việt Nam giành ba HCV, trong đó đội kata đồng đội nữ trở lại ngôi vô địch sau 10 năm. Năm 2026, đội kata đồng đội nam và đội kumite đồng đội nữ cùng giành HCĐ châu Á, giúp karate Việt Nam có hai suất dự Giải vô địch đồng đội thế giới.

Trong khi đó, cầu mây nữ Việt Nam cũng nhiều năm duy trì thành tích ở những đấu trường. Cầu mây nữ vô địch nội dung đồng đội 4 người tại King’s Cup - giải vô địch thế giới - hai năm liên tiếp 2022 và 2023. Cũng trong năm 2023, đội giành HCV đồng đội 4 người, HCB regu tại Asiad Hàng Châu và hai HCV đồng đội 3, 4 người ở giải vô địch châu Á. Năm 2025, đội lần đầu đoạt HCV đồng đội 4 người tại ISTAF World Cup, rồi tiếp tục vô địch nội dung này ở King’s Cup.

Chuỗi kết quả này cho thấy cầu mây nữ và karate có khả năng cạnh tranh ổn định ở những giải đấu quốc tế lớn. Karate từng góp mặt tại Olympic Tokyo 2020 nhưng không có tên trong chương trình Olympic 2028, cầu mây cũng không nằm trong chương trình thi đấu ở Los Angeles. Vì vậy, đầu tư cho hai môn cần hướng tới việc duy trì sức cạnh tranh tại Asiad và các giải vô địch châu lục, thế giới, đồng thời phát hiện, đào tạo lớp VĐV trẻ đủ sức kế thừa các vị trí chủ lực.

Môn Olympic: Ưu tiên nội dung tiệm cận huy chương

Bắn súng và cử tạ có nền tảng thành tích quốc tế cùng lịch sử huy chương Olympic. Tại Rio 2016, Hoàng Xuân Vinh giành HCV 10m súng ngắn hơi và HCB 50m súng ngắn. Cử tạ từng có HCB Olympic Bắc Kinh 2008 của Hoàng Anh Tuấn; Trần Lê Quốc Toàn sau đó được trao HCĐ hạng 56kg tại Olympic London 2012.

Ở Asiad 20, đội súng ngắn hơi nữ gồm Trịnh Thu Vinh, Nguyễn Thùy Trang và Bùi Thúy Thu Thủy giành HCĐ. Thu Vinh xếp thứ 4 chung kết 25m súng ngắn nữ, còn Phạm Quang Huy cũng hạng 4 chung cuộc 25m súng ngắn bắn nhanh nam. Trước đó, tại Hàng Châu 2023, Phạm Quang Huy từng giành HCV 10m súng ngắn hơi nam. Những kết quả này cho thấy bắn súng vẫn có lực lượng tiệm cận nhóm đầu, song cần thu hẹp khoảng cách để chuyển cơ hội vào chung kết thành huy chương.

Cử tạ Việt Nam trở lại bục nhận huy chương Asiad sau 8 năm với HCĐ của Trần Minh Trí ở hạng 65kg nam, nhờ tổng cử 309kg. Quàng Thị Tâm xếp thứ tư hạng 57kg nữ, kém mức HCĐ đúng 1kg. Kết quả cho thấy lực sĩ Việt Nam có thể cạnh tranh huy chương ở một số hạng cân nhẹ. Đây là cơ sở để đầu tư sâu hơn vào những hạng cân có VĐV tiệm cận huy chương.

Đua thuyền mang về năm HCĐ, gồm bốn ở rowing và một ở canoeing. Tấm HCĐ của Nguyễn Thị Hương và Diệp Thị Hương ở nội dung canoe đôi nữ 500m là huy chương Asiad đầu tiên của canoeing Việt Nam. Ở điền kinh, đội tiếp sức 4x400m hỗn hợp lập kỷ lục quốc gia 3 phút 14 giây 54 để giành HCĐ, chỉ kém đội đoạt HCB 0,08 giây. Những kết quả này có thể làm căn cứ xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng tổ thuyền, cự ly và đội tiếp sức.

Bắn cung, xe đạp và bơi chưa có huy chương, nhưng Asiad 20 vẫn đem lại những mốc chuyên môn để đánh giá. Cung thủ Đặng Công Đức xếp thứ tư nội dung cung 3 dây cá nhân nam, Phạm Lê Xuân Lộc đứng thứ 12 ở nội dung tính giờ cá nhân nam môn xe đạp đường trường, kình ngư Nguyễn Huy Hoàng về thứ tư ở 400m tự do nam...Các thứ hạng ấy giúp xác định và đánh giá lại lực lượng, VĐV nào đang tiến gần nhóm tranh chấp và những khoảng cách cần thu hẹp.

Thấy gì từ thành tích Đông Nam Á?

Thành tích tại Asiad cho thấy khoảng cách của Việt Nam, dù luôn nằm trong top đầu SEA Games, vẫn còn khá xa với các đối thủ Đông Nam Á ở đấu trường châu lục. Thái Lan giành 18 HCV ở 12 môn, trong đó có 10 HCV thuộc các môn Olympic (điền kinh 3; đua thuyền buồm 2; cầu lông, bóng chuyền bãi biển, boxing, cưỡi ngựa và taekwondo mỗi môn 1).

Malaysia giành 9 HCV từ 5 môn: squash 4, karate 2, còn esports, cầu mây và xe đạp lòng chảo mỗi môn 1. Trong đó có squash (bóng quần) và xe đạp lòng chảo thuộc Olympic. Indonesia có 5 HCV ở cả 4 môn Olympic: cầu lông 2 từ nội dung đồng đội nam và đôi nam; cử tạ, leo núi thể thao và bắn cung mỗi môn 1.

Bảng vàng của mỗi đoàn không thể quy về một lựa chọn môn hay một chính sách đơn lẻ. Tuy vậy, những chiến thắng cụ thể cho thấy vai trò của các mũi nhọn: Thái Lan có Puripol Boonson giành HCV cả 100m lẫn 200m nam; Malaysia có 4 HCV squash, môn lần đầu xuất hiện tại Olympic Los Angeles 2028; Indonesia có 2 HCV ở cầu lông.

Từ thực tế đó, yêu cầu đặt ra với Việt Nam là xác định rõ môn, nội dung và VĐV có khả năng tiến vào nhóm tranh huy chương, rồi xây dựng lộ trình đầu tư và lực lượng kế cận quanh những mục tiêu ấy.

Đầu tư phải theo sát hành trình của VĐV

Ở các nền thể thao hàng đầu châu Á, VĐV được hỗ trợ bằng một hệ thống xuyên suốt quá trình huấn luyện và thi đấu. Trung Quốc tổ chức chương trình đào tạo về huấn luyện khoa học để chuẩn bị cho Olympic và các giải lớn. Khóa học năm 2026 có hơn 110 cán bộ khoa học, y học thể thao và HLV tham gia.

Nhật Bản kết nối Viện Khoa học Thể thao với Trung tâm Huấn luyện quốc gia, cung cấp hỗ trợ về y học, khoa học thể thao, dinh dưỡng và tư vấn tâm lý. Ấn Độ xây dựng lộ trình phát hiện, phát triển tài năng qua nhiều cấp độ, gắn tuyển chọn với huấn luyện khoa học và cơ hội thi đấu. Điểm chung là VĐV được theo dõi, hỗ trợ từ lúc phát hiện tài năng đến khi bước lên đỉnh cao.

Việt Nam cũng đã đặt ra hướng đi tương tự trong Quyết định 816/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Văn bản yêu cầu rà soát, lựa chọn VĐV theo tiềm năng và thành tích, sàng lọc liên tục, ưu tiên các nội dung, hạng cân, cự ly có khả năng giành huy chương; đồng thời bổ sung đội ngũ chuyên gia về y sinh học, tâm lý thể thao, phân tích dữ liệu và dinh dưỡng vào hệ thống huấn luyện.

Tuy nhiên, thực tế Asiad 20 cho thấy các khâu y học thể thao, dinh dưỡng, hồi phục và ứng dụng khoa học-công nghệ của Việt Nam vẫn còn khoảng cách với những nền thể thao hàng đầu, nhiều đội tuyển còn dựa nhiều vào nỗ lực của HLV và VĐV.

Sau Asiad 20, những yêu cầu này cần được chuyển thành kế hoạch cụ thể cho từng môn và nội dung: xác định VĐV chủ lực, lực lượng kế cận, mốc thành tích hằng năm, giải quốc tế cần tham dự, điểm rơi phong độ và đo khoảng cách với nhóm đầu châu Á, thế giới. Trên cơ sở đó, ngân sách có thể được phân bổ theo nhu cầu và khả năng cạnh tranh thực tế, thay vì chia đều theo tên môn.