Tại Hội nghị công bố Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026, UBND TP. Hà Nội đã trưng bày một số quy hoạch quan trọng liên quan đến từng mô hình Đô thị đa cực - đa trung tâm.
Quy hoạch xác định phạm vi toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô, diện tích tự nhiên khoảng 3.359,84 km², quy mô dân số dự báo từ 14-15 triệu người vào năm 2035 đến 17-19 triệu người vào năm 2065; lấy quan điểm xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, con người làm trung tâm, với cấu trúc không gian phát triển theo mô hình “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, gồm 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực.
Về mục tiêu tăng trưởng, giai đoạn 2026-2035, Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11%/năm, quy mô GRDP đạt khoảng 200 tỷ USD vào năm 2035 và khoảng 640 tỷ USD vào năm 2045; tầm nhìn 100 năm, Hà Nội hướng tới trở thành thành phố toàn cầu “Văn hiến - Thông minh - Sáng tạo - Sinh thái”, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và hạnh phúc cao nhất thế giới.
Trong số 11 nhóm giải pháp đột phá được xác lập, nổi bật là phát triển liên kết vùng theo mô hình “hạt nhân - vệ tinh”; đột phá hệ thống đường sắt đô thị với tổng chiều dài quy hoạch khoảng 1.153 km gắn với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD)...
Để thực hiện mô hình Đô thị đa cực - đa trung tâm, Hà Nội cần một hệ thống trục động lực phát triển (hình thành theo các tuyến giao thông kép) có khả năng dẫn dắt, kết nối không gian, kinh tế và hạ tầng ở quy mô toàn đô thị. Các trục này không chỉ giữ vai trò kết nối đô thị trung tâm phía Nam sông Hồng với các cực phát triển phía Bắc, Đông, Nam và phía Tây, mà còn mở ra những hành lang tăng trưởng mới, phân bố lại dân cư, việc làm và dịch vụ theo hướng bền vững hơn.
9 cực phát triển được xác định theo lợi thế riêng của từng khu vực
Trong định hướng mới, Hà Nội xác định 9 cực phát triển với các chức năng riêng, nhằm phân bổ lại không gian phát triển theo hướng hợp lý hơn. Trong đó, khu vực trung tâm hiện nay tiếp tục giữ vai trò hạt nhân văn hóa, lịch sử và chính trị của Thủ đô.
Đô thị trung tâm ở khu vực hữu ngạn sông Hồng; cực phía Bắc gồm Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn; cực phía Đông gồm Gia Lâm - Long Biên; cực phía Nam - đô thị trung tâm tại khu vực Thường Tín - Phú Xuyên; cực phía Nam là đô thị Vân Đình - Đại Nghĩa; cực phía Tây Nam tại Xuân Mai - Chương Mỹ; cực phía Tây tại Hòa Lạc; cực phía Tây Bắc là đô thị Sơn Tây - Ba Vì; cùng cực phát triển gắn với không gian sông Hồng.
Nhìn tổng thể, 9 cực phát triển được xác định theo lợi thế riêng của từng khu vực, hướng tới bổ trợ thay vì cạnh tranh, tạo cấu trúc phát triển cân bằng hơn cho toàn Thủ đô.
Quy hoạch xác định: Cấu trúc đô thị hiện nay không chỉ dừng lại ở các trục hướng tâm truyền thống, mà cần mở rộng thành một mạng lưới trục phát triển đa hướng, tổ chức theo dạng "nan quạt", tỏa ra từ trung tâm tới các đô thị vệ tinh, cụm đô thị chức năng và vùng nông thôn đang chuyển đổi mạnh mẽ. Đây là bước quan trọng để tạo lập các hành lang kinh tế - đô thị liên tục, kết nối Hà Nội với vùng Thủ đô và các tỉnh lân cận, đồng thời hỗ trợ hình thành các cực tăng trưởng mới.
Danh sách 9 trục phát triển gồm:
1. Trục Nhật Tân - Nội Bài, Bắc Thăng Long - Nội Bài (Trục Động lực Hội nhập Quốc tế)
2. Trục Hồ Tây - Cổ Loa - Sân bay Gia Bình (Trục Văn hóa Lịch sử và Kinh tế)
3. Trục Quốc lộ 5/Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng (Trục Thương mại và Dịch vụ Hậu cần)
4. Trục Quốc lộ 1A/Cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ (Trục Công nghiệp hỗ trợ và Logistics phía Nam)
5. Quốc lộ 21B/Quốc lộ 21C (Trục Động lực Kép: Văn hóa - Du lịch và Dịch vụ Hỗ trợ)
6. Trục Quốc lộ 6/Tuyến đường Hà Đông - Xuân Mai (Trục Đô thị Sinh thái và Cửa ngõ Tây Bắc)
7. Trục Đại lộ Thăng Long/Hồ Tây - Ba Vì (Trục Động lực Khoa học Công nghệ và Văn hóa Xứ Đoài)
8. Trục Quốc lộ 32/Tuyến đường Tây Thăng Long (Trục kết nối văn hóa, di sản Tràng An và Xứ Đoài)
9. Trục Cảnh quan sông Hồng (Trục cảnh quan đặc biệt, Tài chính, DVTM, du lịch...)
Đặc biệt, không gian trục cảnh quan sông Hồng được xác định định hướng phát triển là kết nối khu vực phía Bắc với đô thị trung tâm. Khu vực bãi giữa sông Hồng và các bãi sông tiếp giáp khu vực nội đô được ưu tiên phát triển thành hệ thống công viên cây xanh cảnh quan, vui chơi giải trí, quảng trường lớn.
Ở đây cũng sẽ là nơi phát triển không gian đô thị hai bên bờ sông, tạo điểm nhấn biểu tượng văn hóa - sáng tạo của Thủ đô. Tạo thành trục không gian văn hóa, cảnh quan sinh thái Hồ Tây - Cổ Loa.
Quy hoạch lưu ý, đối với bãi sông rộng, quy mô công viên lớn, có thể làm phương án cầu cạn (2 tầng với đường xuyên suốt phía trên và đường phụ trợ cảnh quan song hành bên dưới) để vừa đảm bảo an toàn lũ vừa tạo các tuyến cảnh quan.
Đối với bãi sông hẹp, gần các khu dân cư: Sử dụng đi bằng mặt bãi để tạo tính kết nối, tăng giá trị sử dụng đất.
Đối với các đoạn bờ hữu trong đô thị: Thiết kế đô thị cho phép di dời các khu nhà ở chuột, khu ở lấn chiếm, xây dựng tuyến đường đi bằng cốt thềm khu dân cư hiện trạng.
Hà Nội là đô thị hạt nhân kết nối vùng
Tại quy hoạch công bố, Hà Nội xác định rõ mối liên hệ vùng và cấu trúc chùm đô thị vệ tinh hướng tâm, trong đó Hà Nội là đô thị trung tâm hạt nhân, đầu não, đóng vai trò kết nối vùng và liên vùng quốc tế.
Các đô thị thuộc tỉnh xung quanh là hệ thống đô thị hỗ trợ và đối trọng, được phân vai chức năng rõ ràng để hỗ trợ, chia sẻ áp lực và tạo động lực phát triển chung cho cả vùng.
Hệ thống Đô thị hỗ trợ (phân theo các trục kết nối):
1. Phía Bắc (Tỉnh Thái Nguyên): Đô thị Thái Nguyên; Đô thị Sông Công và Phổ Yên
2. Phía Đông Bắc (Tỉnh Bắc Ninh): Đô thị Bắc Ninh - Từ Sơn
3. Phía Đông Nam (Tỉnh Hưng Yên): Khu vực Đô thị Văn Giang; Đô thị Mỹ Hào & Khu vực Phố Nối; Đô thị Hưng Yên (Phố Hiến)
4. Phía Nam (Tỉnh Ninh Bình - bao gồm Hà Nam cũ): Đô thị Đồng Văn; Đô thị Phủ Lý; Đô thị Ninh Bình và Tam Điệp
5. Phía Tây (Tỉnh Phú Thọ - bao gồm Vĩnh Phúc cũ): Đô thị Vĩnh Yên; Đô thị Phúc Yên; Đô thị Việt Trì; Đô thị Hòa Bình & Lương Sơn
6. Phía Đông (Tỉnh Hải Phòng - bao gồm Hải Dương cũ): Đô thị Hải Dương; Đô thị Chí Linh
Trong đó mỗi đô thị được xác định chức năng, nhiệm vụ riêng:
Đô thị Thái Nguyên: Trung tâm Y tế, Giáo dục đào tạo chất lượng cao
Đô thị Sông Công / Đô thị Phổ Yên: Công nghiệp
Đô thị Vĩnh Yên: Trung tâm nghỉ dưỡng, công nghiệp
Đô thị Việt Trì: Văn hóa, lễ hội
Đô thị Bắc Ninh: Công nghiệp - dịch vụ
Đô thị Chí Linh: Du lịch tâm linh, sinh thái
Đô thị Hà Nội: Trung tâm hạt nhân
Đô thị Hải Dương: Dịch vụ, hỗ trợ công nghiệp
Đô thị Hòa Bình: Nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái
Đô thị Văn Giang: Sinh thái, TMDV
Đô thị Đồng Văn: Công nghiệp
Đô thị Phủ Lý: Y tế cấp vùng
Đô thị Hưng Yên: Văn hóa lịch sử
