Ngay sau khi sinh, bé trai người Ghana xuất hiện vàng da và tình trạng diễn tiến rất nhanh chỉ sau 20 giờ tuổi. Tại bệnh viện địa phương, trẻ được xác định bị vàng da nặng, đã được làm các xét nghiệm cần thiết và chiếu đèn tích cực nhưng nguyên nhân vẫn chưa được xác định, tình trạng không cải thiện.
Ngày 27/5, trẻ được chuyển đến Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương trong tình trạng vàng da toàn thân.
Kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ bilirubin tăng nhanh, huyết sắc tố giảm còn 98 g/L, biểu hiện của tình trạng tan máu nặng. Điều đặc biệt là cả mẹ và bé đều có nhóm máu O, Rh dương tính, loại trừ những nguyên nhân bất đồng nhóm máu thường gặp. Trước nguy cơ tổn thương não và đe dọa tính mạng, các bác sĩ chỉ định thay máu cấp cứu để kiểm soát vàng da và thiếu máu.
Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất xuất hiện ngay trong đêm khi toàn bộ các đơn vị máu nhóm O, Rh dương tại bệnh viện đều không tương thích với bệnh nhi. Phát hiện nguyên nhân hiếm gặp từ kháng thể Anti Fy3
Sau hội chẩn, mẫu máu của trẻ được chuyển đến Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương để thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu.
Kết quả xác định trẻ mang kháng thể Anti Fy3 - kháng thể cực hiếm thuộc hệ nhóm máu Duffy-null. Trong thời gian chờ tìm nguồn máu phù hợp, bệnh nhi được chiếu đèn cường độ cao kết hợp điều trị bằng thuốc nhằm làm chậm quá trình tan máu và tăng sức bền của hồng cầu.
Huy động cộng đồng người châu Phi tìm nguồn máu cứu trẻ
Sau khi xác định nguyên nhân, các bác sĩ tiếp tục đối mặt với một thách thức khác: tìm được đơn vị máu tương thích.
Gia đình bệnh nhi khi đó chỉ có bố và mẹ đang sinh sống, làm việc tại Việt Nam. Kết quả xét nghiệm cho thấy người bố không có nhóm máu phù hợp. Trong khi đó, người mẹ vừa trải qua ca sinh mổ, bị thiếu máu với huyết sắc tố chỉ còn 88 g/L nên không đủ điều kiện hiến máu.
Trong bối cảnh tình trạng thiếu máu của trẻ ngày càng nặng, nguy cơ suy tim, suy hô hấp, ngừng thở và suy đa cơ quan cận kề, Trung tâm Sơ sinh đã tổ chức hội chẩn liên chuyên khoa và báo cáo Ban Giám đốc bệnh viện.
Một quyết định đặc biệt được đưa ra: mở rộng tìm kiếm người hiến máu trong cộng đồng, ưu tiên cộng đồng người châu Phi đang sinh sống tại Việt Nam - nhóm có tỉ lệ mang nhóm máu Duffy-null cao nhất.
Sau hai ngày khẩn trương sàng lọc, từ 25 tình nguyện viên hiến máu (gồm 3 người Việt Nam và 22 người châu Phi), các bác sĩ đã tìm được hai người châu Phi có nhóm máu hoàn toàn tương thích với bệnh nhi.
Quá trình lấy máu được theo dõi nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an toàn cho người hiến. Sau đó, các chế phẩm máu được xử lí, tách hồng cầu và sàng lọc theo quy trình chặt chẽ trước khi truyền cho trẻ.
Bệnh nhi hồi phục ngoạn mục sau truyền máu. Đến ngày thứ ba sau nhập viện, bệnh nhi được truyền máu thành công. Sau truyền, tình trạng lâm sàng cải thiện rõ rệt. Trẻ giảm vàng da, da hồng hào hơn, tỉnh táo, bú tốt và được xuất viện sau 7 ngày điều trị.
Ba tuần sau khi ra viện, trong lần tái khám tại Bệnh viện Nhi Trung ương, sức khỏe của bé ổn định, phát triển tốt.
Chia sẻ niềm vui, mẹ bệnh nhi xúc động cho biết: "Khi con khỏe lại, cả gia đình chúng tôi rất vui mừng và phấn khởi. Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các bác sĩ, điều dưỡng của Bệnh viện. Chúng tôi trân trọng tất cả những gì các anh chị đã giúp đỡ, từ những việc lớn đến cả những điều nhỏ nhất, từ lúc bắt đầu cho đến khi kết thúc hành trình điều trị".
Kháng thể Anti Fy3 - nguyên nhân hiếm gặp gây tan máu sơ sinh
Theo bác sĩ Vũ Thị Huê, Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương, bên cạnh các hệ nhóm máu ABO và Rh quen thuộc, cơ thể người còn có nhiều hệ nhóm máu khác, trong đó có hệ Duffy.
Hệ nhóm máu Duffy gồm các kháng nguyên Fya, Fyb, Fy3, Fy5 và Fy6. Kháng thể hiếm gặp nhất là Anti Fy3, xuất hiện ở những người mang nhóm máu Duffy-null, tức không có cả hai kháng nguyên Fya và Fyb trên bề mặt hồng cầu.
Nhóm máu này rất hiếm ở người châu Á và châu Âu nhưng lại khá phổ biến ở người châu Phi, với tỉ lệ dao động từ 68-90%.
Trong thai kì, nếu người mẹ mang nhóm máu Duffy-null có kháng thể Anti Fy3, còn thai nhi nhận kháng nguyên Duffy từ người bố, kháng thể của mẹ có thể đi qua nhau thai, phá hủy hồng cầu của thai nhi, gây thiếu máu và vàng da tan máu từ mức độ trung bình đến nặng ngay sau sinh.
Bác sĩ Vũ Thị Huê cho biết đây là trường hợp đặc biệt bởi nguyên nhân tan máu không thuộc những căn nguyên thường gặp. Bệnh có thể được phát hiện trước sinh thông qua xét nghiệm sàng lọc kháng thể bất thường trong máu mẹ. Tuy nhiên, khác với bất đồng nhóm máu Rh, hiện nay chưa có biện pháp dự phòng đặc hiệu đối với bất đồng hệ Duffy, vì vậy việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời sau sinh có ý nghĩa quyết định.
Không chủ quan với vàng da sơ sinh
Theo các bác sĩ Trung tâm Sơ sinh, mỗi năm đơn vị tiếp nhận hàng trăm trẻ khám và điều trị vàng da sơ sinh. Phần lớn các trường hợp liên quan đến bất đồng nhóm máu ABO hoặc Rh, chiếm khoảng 28,7% số ca trong năm 2025. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp rất hiếm như bất đồng hệ Duffy, đòi hỏi xét nghiệm chuyên sâu và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa.
Qua ca bệnh này, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ xuất hiện vàng da sau sinh. Vàng da có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ sinh lí đến bệnh lí nguy hiểm. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán, điều trị kịp thời là yếu tố quyết định giúp bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ sơ sinh.
