Nhức nhối nạn ‘thần thánh’ thực phẩm chức năng

Chiều 22/1, tại Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng - Thách thức và giải pháp” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, ông Võ Tân Thành - Phó Chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) - cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, TMĐT và các hoạt động kinh doanh trên không gian mạng đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp (DN) và người tiêu dùng.

Tuy nhiên, song hành với sự phát triển nhanh chóng đó là hàng loạt thách thức nghiêm trọng, đặc biệt là tình trạng gian lận thương mại, buôn lậu, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng tràn lan trên môi trường số.

“Lợi dụng đặc thù ẩn danh, xuyên biên giới và khó kiểm soát của không gian mạng, một bộ phận tổ chức, cá nhân đã cố tình lách luật, gian dối để kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, quảng cáo sai sự thật, trốn thuế. Hệ lụy là người tiêu dùng bị xâm hại quyền lợi, DN làm ăn chân chính chịu thiệt hại nặng nề” - ông Thành nhấn mạnh.

Theo ông Thành, đáng lo ngại hơn, nhiều mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân như TPCN, mỹ phẩm, thuốc chữa bệnh… cũng bị làm giả, làm nhái với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Ở góc độ quản lý nhà nước, bà Lê Thị Hà - Trưởng Phòng Quản lý hoạt động Thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương - cho biết, chỉ trong năm qua đã phát hiện 47.800 sản phẩm có dấu hiệu hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Con số này tăng mạnh so với các năm trước. Cơ quan chức năng đã yêu cầu gỡ bỏ hơn 13.700 gian hàng vi phạm.

Các DN cho rằng, tình trạng gian lận thương mại trên không gian mạng đang trực tiếp bào mòn doanh thu, uy tín của các DN kinh doanh hàng hóa cao cấp, xa xỉ.

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, vào thời điểm cuối năm, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp, quy mô lớn hơn, phạm vi rộng hơn và thủ đoạn tinh vi hơn, đặc biệt là trên các nền tảng TMĐT và không gian mạng.

Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử mới, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được xem là bước đi quan trọng, thể hiện quyết tâm hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường quản lý hoạt động mua bán trực tuyến, phòng chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

TPCN bị “thần thánh hóa”, quảng cáo vượt tầm kiểm soát

Phân tích từ thực tiễn, bà Tạ Dịu Thương - Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam - chỉ ra những bất cập lớn trong quy trình xử lý vi phạm hiện nay. Việc tìm kiếm, xác minh và yêu cầu gỡ bỏ các đường link vi phạm thường mất rất nhiều thời gian, có khi kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm, trong khi số lượng link vi phạm có thể lên đến hàng chục nghìn, gây áp lực lớn cho cả DN lẫn các sàn TMĐT.

Bà Thương kiến nghị cần đẩy mạnh ứng dụng các giải pháp số. Với những sản phẩm đã được đăng ký, bảo hộ và ủy quyền phân phối hợp pháp tại Việt Nam, DN sẵn sàng cung cấp đầy đủ hồ sơ pháp lý để các sàn TMĐT và cơ quan quản lý xác thực. Trên cơ sở đó, các sàn có thể áp dụng biện pháp kỹ thuật để tự động chặn, không hiển thị hoặc không cho tìm kiếm các gian hàng vi phạm.

Bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM - nhận định, sự bùng nổ của TMĐT đã biến thị trường TPCN trở nên “náo loạn” và cực kỳ khó kiểm soát. Không gian mạng hiện là “mỏ vàng” tạo ra doanh thu khổng lồ, thậm chí lên đến hàng trăm tỷ đồng cho các cá nhân, đơn vị kinh doanh online, khiến TPCN dần chiếm tỷ trọng lớn, thậm chí vượt cả thuốc điều trị.

Lợi dụng kẽ hở trong quản lý của các sàn TMĐT và mạng xã hội, nhiều đối tượng đã đánh trúng tâm lý sính hàng đắt tiền của người tiêu dùng để đẩy giá trục lợi, đồng thời tung ra hàng giả, hàng nhái với mức độ tinh vi cao, xuất hiện gần như ngay khi sản phẩm chính hãng vừa tạo được chỗ đứng trên thị trường.

Theo bà Lan, vấn nạn nhức nhối nhất hiện nay chính là quảng cáo “thần thánh hóa” TPCN vượt tầm kiểm soát. Nhiều sản phẩm được thổi phồng công dụng như “thần dược” chữa bách bệnh, đi kèm các chiêu trò mạo danh nghệ sĩ, cắt ghép hình ảnh lãnh đạo ngành y tế nhằm tạo niềm tin mù quáng cho người tiêu dùng.

“Khi bị phát hiện, không ít chủ nhãn hàng lợi dụng đặc thù của thương mại điện tử để nhanh chóng xóa dấu vết, hoặc đổ lỗi cho ‘nhân viên cũ’, ‘cộng tác viên’ nhằm né tránh trách nhiệm”, bà Lan cho biết.

Cũng theo Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, công tác quản lý TMĐT hiện gặp nhiều khó khăn do môi trường mạng luôn biến động, thông tin ẩn hiện, khó thu thập chứng cứ.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa ngành Y tế (quản lý nhãn hàng) và ngành Công Thương (quản lý sàn TMĐT) đôi khi chưa thật sự đồng bộ, trong khi chế tài xử phạt hiện hành vẫn chưa đủ sức răn đe so với mức lợi nhuận “khủng” từ hoạt động vi phạm.