Chiều 19/11, TAND TPHCM tuyên phạt hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Nguyễn Thị Thái Hằng (Hằng Du Mục) và Phạm Quang Linh (Quang Linh Vlogs) mỗi bị cáo 2 năm tù. Hai bị cáo Lê Tuấn Linh và Lê Thành Công lần lượt nhận 3 năm 3 tháng và 3 năm tù, cùng về tội “Lừa dối khách hàng”.
Nhiều kẽ hở trong quản lý thực phẩm chức năng
Theo HĐXX, các thủ đoạn và phương thức thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án cho thấy nhiều lỗ hổng trong công tác quản lý nhà nước về sản xuất - kinh doanh thực phẩm và quảng cáo trực tuyến.
Luật An toàn thực phẩm 2010 và Nghị định 15/2018 cho phép doanh nghiệp tự công bố và tự chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm. Quy định này tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng lại thiếu cơ chế sàng lọc và hậu kiểm, không quy định rõ trách nhiệm cơ quan tiếp nhận hồ sơ.
Hệ quả là nhiều sản phẩm chỉ “đăng ký cho có” nhưng chưa đảm bảo chất lượng vẫn được đưa ra thị trường – như trường hợp kẹo Kera.
HĐXX cũng chỉ ra hiện chưa có khung pháp lý riêng cho thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung. Nhóm sản phẩm này vẫn đang được quản lý như thực phẩm thông thường, trong khi nhiều sản phẩm lại được quảng bá gần giống thuốc nhằm né yêu cầu thử nghiệm lâm sàng và cấp phép lưu hành.
Tự công bố nhưng không kiểm nghiệm triệt để
Theo HĐXX, cơ chế tự công bố khiến chất lượng sản phẩm trước khi lưu thông không được thẩm định độc lập. Doanh nghiệp không bắt buộc phải kiểm nghiệm đầy đủ hàm lượng, tính năng, tác dụng. Cơ quan chức năng chỉ tiếp nhận hồ sơ trên giấy tờ và kiểm tra tính hợp lệ, không thẩm định nội dung.
Cũng từ kẽ hở này, nhiều đơn vị chỉ kiểm nghiệm một vài chỉ tiêu, thậm chí thông đồng với phòng kiểm nghiệm để mua bán phiếu thử nghiệm nhằm hợp thức hóa hồ sơ.
Cơ chế hậu kiểm cũng lỏng lẻo do lực lượng thanh tra mỏng, tần suất kiểm tra thấp, đặc biệt với cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và bán hàng online.
HĐXX nhận định việc quản lý quảng cáo, bán hàng trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử gặp nhiều khó khăn do tính ẩn danh, xuyên biên giới. Nhiều sản phẩm có tính chất “đa công dụng”, khó phân định cơ quan quản lý chuyên ngành.
Việc thiếu cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các cơ quan khiến vi phạm khó bị phát hiện kịp thời.
Kiến nghị siết chặt quản lý, đặc biệt với người có ảnh hưởng
Từ những bất cập trên, HĐXX kiến nghị các cơ quan thẩm quyền rà soát toàn diện hệ thống pháp luật về an toàn thực phẩm và hoạt động quảng cáo/bán hàng trên không gian mạng; khắc phục các kẽ hở mà tội phạm có thể lợi dụng.
Tòa nhấn mạnh cần có quy định quản lý phù hợp hơn đối với những người có uy tín, người nổi tiếng và các KOL, bởi sự ảnh hưởng của họ có tác động lớn đến hành vi tiêu dùng của cộng đồng.
