Một lần xuống giống, nhiều lần thu hoạch
Buổi sáng trên những cánh đồng ở xã Vạn An, tỉnh Nghệ An, từng luống cây xanh mướt nối nhau trải dài. Người dân thoăn thoắt cắt những thân húng quế, gom thành từng bó rồi vận chuyển về điểm tập kết. Chỉ ít ngày sau, từ những gốc cây tưởng như đã được thu hoạch hết, những mầm non lại tiếp tục nhú lên.
Trên cùng một diện tích đất, thay vì chờ đến cuối vụ mới thu hoạch như ngô, sắn, họ có thể xuống giống một lần rồi nhiều lần quay lại cắt cây. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, húng quế, sả Java có thể cho thu hoạch khoảng 5-6 lứa mỗi năm.
Ông Nguyễn Hữu Tình (trú xóm Đại Đồng, xã Vạn An) là một trong những hộ mạnh dạn chuyển đổi đất sản xuất sang trồng cây dược liệu lấy tinh dầu. Năm nay, gia đình ông dành tới 12 ha để trồng sả Java và húng quế.
Trước đây, phần lớn diện tích này được sử dụng để trồng ngô và sắn. Đây là những loại cây quen thuộc với người dân, song hiệu quả kinh tế không cao và phụ thuộc khá nhiều vào giá bán từng thời điểm.
Sau vụ húng quế đầu tiên, ông Tình nhận thấy cây mới có nhiều ưu điểm. “Hiệu quả kinh tế của cây dược liệu lấy tinh dầu cao hơn nhiều lần so với ngô, sắn. Quan trọng là công chăm sóc cũng nhàn hơn”, ông Tình chia sẻ.
Điều khiến ông Tình và nhiều hộ dân khác thích thú nhất là khả năng tái sinh của cây. Sau mỗi lần thu hoạch, phần gốc được giữ lại. Người dân chỉ cần chăm sóc, xới đất và bổ sung dinh dưỡng phù hợp, cây tiếp tục đâm chồi, phát triển thành những lứa mới.
“Ngay lứa đầu, bình quân mỗi sào đã thu được khoảng 9 tạ cành, lá tươi. Những lứa sau cây bắt đầu đẻ nhiều nhánh nên chúng tôi kỳ vọng sản lượng còn cao hơn”, ông Tình nói.
Không phải trồng lại sau mỗi lần thu hoạch đồng nghĩa với việc người dân giảm được đáng kể chi phí giống, công làm đất và xuống giống. Đây cũng là một trong những lý do mô hình nhanh chóng thu hút thêm các hộ dân trong vùng.
Từ trồng nguyên liệu sang chế biến sâu
Điểm đáng chú ý của mô hình tại Vạn An không chỉ nằm ở việc thay đổi cây trồng. Phía sau những cánh đồng húng quế, sả Java là cách tổ chức sản xuất theo chuỗi đang dần hình thành.
Hợp tác xã (HTX) Dược liệu Vạn An đảm nhận việc cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật và thu mua nguyên liệu cho người dân. Thay vì sau mỗi vụ thu hoạch lại phải tự tìm thương lái, người dân có thể bán nguyên liệu cho HTX theo mức giá cam kết khoảng 2.500 đồng/kg đối với sản phẩm tươi. Một lựa chọn khác là đưa nguyên liệu vào chưng cất để bán tinh dầu.
Theo tính toán của HTX, một sào húng quế có thể cho khoảng 3 lít tinh dầu. Với giá trị khoảng 1,1 triệu đồng/lít tinh dầu thành phẩm, doanh thu từ một sào có thể đạt khoảng 3,3 triệu đồng. Tính bình quân, mỗi ha húng quế có thể mang lại doanh thu khoảng 180-240 triệu đồng/năm. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận ước khoảng 120-150 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 2-3 lần trồng ngô, sắn.
Theo bà Nguyễn Thị Hương, Giám đốc HTX Dược liệu Vạn An, hiện đơn vị đang triển khai vùng trồng khoảng 30 ha cây dược liệu lấy tinh dầu. Húng quế và sả Java là hai loại cây chủ lực.
Với sả Java, trong điều kiện canh tác thuận lợi, năng suất có thể đạt trên 100 tấn cây tươi/ha/năm, đem lại doanh thu khoảng 200 triệu đồng/ha/năm. Tuy nhiên, HTX xác định việc mở rộng diện tích chỉ là bước đầu. Mục tiêu lớn hơn là xây dựng được vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu.
"Đơn vị đang định hướng đầu tư nhà máy chế biến tinh dầu ứng dụng công nghệ cao ngay tại địa phương. Nếu dự án được triển khai, nhu cầu nguyên liệu sẽ tăng lên, diện tích đất sản xuất có thể tiếp tục được chuyển đổi để hình thành vùng trồng tập trung. Khi đó, mối liên kết giữa người trồng và HTX sẽ không chỉ dừng ở chuyện “trồng cây rồi bán”. Giống, kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch, thu mua, chưng cất và tiêu thụ sản phẩm sẽ được kết nối trong cùng một chuỗi", bà Hương cho hay.
Bà Nguyễn Thị Hà, Chủ tịch Hội Nông dân xã Vạn An, cho biết, các loại cây tinh dầu được đánh giá khá phù hợp với điều kiện đất đai tại địa phương. Cây có thời gian sinh trưởng ngắn, tương đối dễ chăm sóc, ít sâu bệnh và sản phẩm có nhiều hướng tiêu thụ.
“Địa phương cũng xác định đây là mô hình cần tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng trên diện rộng. Dự kiến, Hội sẽ phối hợp tổ chức các lớp hướng dẫn người dân về kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch, chưng cất và bảo quản sản phẩm. Qua đó, từng bước nâng cao chất lượng nguyên liệu và hiệu quả của vùng trồng”, bà Hà cho hay.
