Bớt đầu mối, giảm chi phí thông quan
Cục Hải quan cho biết, Bộ Tài chính vừa báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng Đề án quản lý thống nhất hoạt động kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh tại cửa khẩu. Dự thảo đề án này cùng dự thảo nghị quyết của Quốc hội đã được hoàn thiện để lấy ý kiến các cơ quan liên quan.
Theo đề xuất, thay vì phải nộp hồ sơ cho nhiều cơ quan, doanh nghiệp sẽ hướng tới chỉ nộp một bộ hồ sơ trên hệ thống hải quan điện tử và cơ chế một cửa quốc gia.
Ngành hải quan sẽ là đầu mối tiếp nhận, tổ chức kiểm tra tại cửa khẩu, phối hợp với tổ chức đánh giá sự phù hợp, phòng thử nghiệm và căn cứ kết quả để giải quyết thông quan. Các bộ chuyên ngành tiếp tục xây dựng chính sách, tiêu chuẩn, quy chuẩn, chỉ định tổ chức đánh giá sự phù hợp và thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực phụ trách. Nếu vận hành đúng thiết kế, thay đổi lớn nhất với doanh nghiệp là thay vì phải đi qua nhiều đầu mối, nay chuyển sang chủ yếu làm việc với một đầu mối tại cửa khẩu.
Ông Vũ Thái Sơn - Tổng Giám đốc Công ty CP Long Sơn - cho biết doanh nghiệp có hơn 10 nhà máy chế biến hạt điều, mỗi năm nhập từ vài chục nghìn đến khoảng 100.000 tấn điều nguyên liệu phục vụ sản xuất, xuất khẩu. Điều nguyên liệu nhập khẩu thuộc diện kiểm dịch thực vật. Khi hàng cập cảng, doanh nghiệp phải chờ lấy mẫu và kết quả kiểm dịch. Trong thời gian đó, container vẫn nằm tại cảng, kéo theo chi phí lưu container, lưu bãi.
Theo ông Sơn, nếu kiểm tra chuyên ngành được tập trung về một đầu mối là Hải quan, doanh nghiệp sẽ bớt phải liên hệ nhiều nơi, qua đó giảm thời gian và chi phí thông quan.
Đại diện Công ty TNHH Yusen Logistics Việt Nam cũng cho rằng, Hải quan đang nắm dữ liệu về doanh nghiệp, hàng hóa và lịch sử xuất nhập khẩu. Đây là cơ sở để áp dụng quản lý rủi ro, phân loại mức độ kiểm tra thay vì các lô hàng đều phải đi qua một quy trình giống nhau.
Yusen Logistics cho rằng, danh mục hàng hóa phải kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm cùng các tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan được tập trung trên Cổng thông tin một cửa quốc gia để doanh nghiệp dễ tra cứu.
Thực tế, ngoài hải quan, doanh nghiệp xuất nhập khẩu hiện có thể còn phải làm việc với cơ quan kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm, kiểm tra chất lượng, tổ chức đánh giá sự phù hợp và phòng thử nghiệm.
Dữ liệu giữa các đơn vị chưa hoàn toàn kết nối đồng bộ. Một số thủ tục kiểm tra chuyên ngành cũng chưa được số hóa toàn bộ, hạn chế khả năng chia sẻ thông tin và quản lý rủi ro.
Với doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu khối lượng lớn, mỗi ngày hàng phải nằm chờ tại cảng đều có thể chuyển thành chi phí lưu container, lưu bãi và ảnh hưởng kế hoạch sản xuất.
Theo Cục Hải quan, để triển khai mô hình mới cần sửa đổi các quy định liên quan đến kiểm dịch động vật, thực vật, an toàn thực phẩm... cũng như chức năng của Bộ Tài chính và các bộ chuyên ngành.
Kinh nghiệm từ mô hình Trung Quốc
Một trong những kinh nghiệm được Cục Hải quan tham khảo là từ Trung Quốc. Điểm đáng chú ý là nước này không chỉ xây dựng một cổng điện tử dùng chung mà còn tổ chức lại bộ máy quản lý tại cửa khẩu.
Năm 2018, Trung Quốc đưa chức năng và nhân sự kiểm nghiệm, kiểm dịch xuất nhập cảnh vào hệ thống hải quan. Từ ngày 20/4 cùng năm, lực lượng kiểm nghiệm, kiểm dịch tại 306 cửa khẩu bắt đầu hoạt động với tư cách công chức hải quan.
Sau khi nhập bộ máy, Trung Quốc tiếp tục hợp nhất quy trình và dữ liệu. Từ tháng 8/2018, tờ khai hải quan và tờ khai kiểm nghiệm, kiểm dịch được nhập thành một, số chỉ tiêu doanh nghiệp phải khai giảm từ 229 xuống 105. Bộ chứng từ, mã dữ liệu và hệ thống khai báo cũng được thống nhất, doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục qua nền tảng “một cửa” thương mại quốc tế.
Cải cách tiếp tục đi tới khâu kiểm tra thực tế. Tại Quảng Châu, cán bộ hải quan và cán bộ có chuyên môn kiểm dịch được bố trí trong cùng nhóm kiểm tra hàng hóa, thay vì mỗi lực lượng kiểm tra riêng. Dữ liệu hải quan và kiểm nghiệm, kiểm dịch cũng được đưa vào cùng hệ thống để phục vụ quản lý rủi ro.
Đến năm 2019, số loại chứng từ phải kiểm tra đối với hàng xuất nhập khẩu của Trung Quốc giảm từ 86 xuống 46, trong đó 42 loại có thể xác minh trực tuyến. Thời gian thông quan tổng thể đến tháng 5/2019 được công bố giảm một nửa so với năm 2017.
Tuy nhiên, kinh nghiệm Trung Quốc cũng cho thấy, “một đầu mối” không đồng nghĩa cán bộ hải quan thông thường làm thay toàn bộ chuyên gia thú y, thực vật, y tế.
