Lo ngại đứt gãy kết nối gia đình

“Con phải làm sao?”

“Không có nhóm yêu bố mẹ à? Tôi rất yêu bố mẹ tôi, vì tôi đã qua thời trẻ trâu. Hãy yêu bố mẹ mình khi còn có thể, bởi khi các bạn có con rồi mới biết bố mẹ đã vất vả như thế nào”. Tài khoản Nguyen Loi đăng dòng trạng thái giữa hàng loạt tâm sự trong nhóm Facebook “Con ghét bố mẹ” - hội nhóm đang thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng bởi cái tên gây nhiều tranh luận.

Được lập năm 2021, nhóm ban đầu chỉ có hơn 2.000 thành viên. Những ngày gần đây, số lượng thành viên tăng đột biến. Sự lớn nhanh của một hội nhóm mang tên “con ghét bố mẹ” khiến không ít phụ huynh hoang mang: Điều gì đang xảy ra với những đứa trẻ trong chính gia đình mình?

Phần lớn bài viết được đăng ẩn danh hoặc bằng tài khoản ảo. Đó là những câu chuyện về bị mắng, bị so sánh, kiểm soát, đối xử bất công hay cảm giác không được cha mẹ thấu hiểu.

Thậm chí có những bài viết mang những dòng cảm xúc tiêu cực, đầy tuyệt vọng: “Con ước gì mình chưa từng là thành viên trong gia đình ấy”, “ước gì mình chưa từng được sinh ra”.

Bên cạnh đó, có những câu chuyện được viết ra bày tỏ sự trăn trở, bế tắc với mong muốn nhận được sự sẻ chia từ cộng đồng. Một tài khoản giấu tên kể bố mẹ ly hôn khi em học lớp 2. Sáu năm nay, em gần như không gặp bố; mẹ không có công việc ổn định, nợ nần và thường xuyên la mắng rồi lại khóc. Vừa vào lớp 10, em đạt 17 điểm nhưng không đỗ trường công lập như mong muốn, phải học trường tư với học phí cao.

“Từ đầu năm đến giờ, con không dám xin tiền mẹ ăn sáng”, em viết. Mẹ muốn em vào một trường nội trú để giảm gánh nặng chi phí, nhưng em thì không. Mỗi lần hai mẹ con nói chuyện lại thành la hét, trách móc rồi khóc lóc. “Con phải làm sao? Hay con về quê ở với ông bà nội và học ở quê cho rẻ?”, em đặt câu hỏi.

“Bố chơi game nhưng lại cấm con chơi, bắt con học liên tục; cha mẹ nói yêu con nhưng lại gọi con bằng những ngôn từ cay nghiệt… thì rất khó để trẻ cảm nhận được tình yêu thương. Đã đến lúc cần một cuộc cách mạng làm cha mẹ, bắt đầu từ việc học cách lắng nghe con”. Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Vân Anh

Những câu chuyện này chưa thể kiểm chứng độc lập và không thể đại diện cho tất cả thành viên trong nhóm. Nhưng chúng gợi ra một điều đáng suy nghĩ: Nhiều người viết dường như không đơn thuần muốn phủ nhận hay quay lưng với cha mẹ. Họ đang tìm một nơi để trút bầu tâm sự, tìm sự đồng cảm và nói ra những điều chưa biết phải kể với ai.

Học làm cha mẹ

Trong nhóm xuất hiện ngày càng nhiều phụ huynh. Có người vào để hiểu con trẻ hơn, có người để nhìn lại cách mình đang làm cha mẹ, nhưng cũng có người không khỏi bức xúc, vào nhóm để phê phán.

Một phụ huynh viết: “Mình mới có bé 2 tuổi thôi, mình vào đây nằm vùng để xem hiện nay suy nghĩ của các bạn đang như thế nào để có thể rút kinh nghiệm”. Vị phụ huynh này cho rằng, việc “ghét bố mẹ” là sai, nhưng người lớn nên hạn chế công kích.

Chị Nguyễn Thị Vân Anh, chuyên gia tâm lý, cũng là một phụ huynh tham gia nhóm “con ghét cha mẹ”, cho rằng, trước những lời oán giận của con cái, điều cha mẹ cần làm không phải là kể công sinh thành hay lập tức giáo huấn, mà trước hết là lắng nghe và thấu hiểu, với tinh thần “nhìn cây sửa đất, nhìn con sửa mình”.

Chị có con gái 12 tuổi và từng đối diện chính câu nói khiến nhiều phụ huynh đau lòng: “Con ghét mẹ, mẹ chẳng hiểu gì con”. Thay vì trách mắng, chị kiên nhẫn lắng nghe con chia sẻ với lời đề nghị “con hãy nói cho mẹ biết điều con muốn mẹ hiểu”.

“Lắng nghe con nói, nhận ra điều mình làm chưa đúng, tôi chủ động xin lỗi con và hai mẹ con ôm nhau, kết nối lại”, chị chia sẻ.

Theo chị Vân Anh, phía sau mỗi sự giận dỗi, nỗi buồn, im lặng hay chống đối của trẻ đều có thể là một nhu cầu mà cha mẹ chưa nhận ra. Trong khi đó, phần lớn cha mẹ “sinh con rồi mới trở thành cha mẹ”, gần như không được trang bị bài bản về kỹ năng giao tiếp, thấu hiểu và đồng hành với con. Vì không hiểu nhu cầu thực sự của trẻ, cha mẹ đôi khi rất nỗ lực nhưng lại trao cho con “món ăn” mà con không cần.

Chị cho rằng, một bộ phận bố mẹ, gia đình đang đánh mất sự kết nối với con trẻ. Sự đứt gãy kết nối còn đến từ những lời nói xúc phạm, so sánh, sự đánh đập, áp đặt hay thiếu nhất quán trong cách làm gương của cha mẹ.

Giáo dục trẻ hiếu thảo và biết ơn

Chuyên gia tâm lý Nguyễn Đình Sơn, Hội Tâm lý Giáo dục Hà Nội, cho rằng, sự xuất hiện của các hội nhóm “con ghét cha mẹ” phản ánh rõ nét, cảnh báo những mặt trái của mạng xã hội cùng các vấn đề nóng của xã hội hiện đại.

Nguy hiểm hơn, mạng xã hội có xu hướng phóng đại những ấm ức nhỏ mang tính cá nhân thành những bài viết rầm rộ, từ đó kích hoạt hiệu ứng đám đông tiêu cực. Đối tượng dễ bị cuốn vào vòng xoáy này nhất là trẻ em, học sinh mới lớn - lứa tuổi chưa đủ độ chín muồi về nhận thức đúng-sai.

Chỉ vì những mâu thuẫn rất nhỏ trong đời sống hằng ngày với đấng sinh thành như bị cấm chơi game, bắt đi học thêm hay đơn giản là cảm thấy “không cùng tiếng nói”, các em dễ tìm thấy ở hội nhóm này một thứ bạn tâm giao ảo để trút bầu tâm sự rồi lún sâu vào lúc nào không hay.

Tuy nhiên, nhìn vào hiện tượng này, theo ông Sơn, cũng không nên chỉ dừng lại ở việc phê phán hay quy kết trẻ hư, hỗn. Đằng sau sự phản ứng của một đứa trẻ có thể là một khoảng cách chưa được giải quyết giữa cha mẹ và con cái.

“Khoảng cách thế hệ là điều có tính quy luật. Cha mẹ lớn lên trong một hoàn cảnh xã hội khác, còn con cái sinh ra trong thời đại internet, mạng xã hội, AI phát triển rất nhanh. Các em có cách tiếp nhận thông tin, cách giao tiếp và cách nhìn nhận thế giới khác với cha mẹ. Khi hai thế hệ không tìm được tiếng nói chung, mâu thuẫn là điều khó tránh”, ông phân tích.

Theo chuyên gia, trong mối quan hệ này, cha mẹ phải là người chủ động tìm cách thu hẹp khoảng cách. Vị thành niên đang trong quá trình hình thành nhân cách, dễ phản ứng theo cảm xúc. Vì vậy, khi con có biểu hiện chống đối hoặc bất đồng, người lớn cần bình tĩnh nhìn lại cách ứng xử của mình, thay vì lập tức kết luận rằng con hư hay vô lễ.

“Cha mẹ phải đặt câu hỏi: Vì sao con chưa hiểu mình? Mình đã thực sự hiểu con chưa? Nếu con đang đi sai hướng thì càng phải kéo con lại gần, chứ không được đẩy con ra xa”, ông Sơn nói.

Thay vì chỉ “dạy con”, cha mẹ cần học cách “làm bạn với con”, “học cùng con”, hiểu thế giới mà con đang sống. Ở mỗi độ tuổi, trẻ có những nhu cầu tâm lý khác nhau.

Với những rung động tình cảm đầu đời ở tuổi học sinh, việc cấm đoán, quát mắng có thể khiến trẻ khép mình hoặc tìm đến những không gian khác để chia sẻ. Sự lắng nghe, định hướng phù hợp sẽ giúp cha mẹ giữ được kết nối với con.

Ông Sơn đặc biệt lưu ý việc giáo dục bằng bạo lực hoặc những lời nói xúc phạm có thể khiến khoảng cách giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn. Những câu mắng chửi, miệt thị, xua đuổi hay đe dọa có thể để lại tổn thương sâu sắc đối với một đứa trẻ đang ở giai đoạn khủng hoảng về nhận thức và cảm xúc.

Dưới lăng kính đạo đức truyền thống, chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh sự độc hại trong tên gọi của một số hội nhóm. Theo ông, đạo lý ngàn đời, không có đứa con nào lại ghét cha mẹ - những người đã sinh thành, mang nặng đẻ đau và nuôi dưỡng mình khôn lớn, trưởng thành.

“Đạo làm con dù trong bất kỳ hoàn cảnh gia đình giàu sang hay nghèo khó, bố mẹ thành đạt hay bất hạnh cũng phải giữ trọn lòng biết ơn và hiếu thảo”, ông nói. Vì vậy, giáo dục cho người trẻ lòng hiếu thảo và sự biết ơn nên được đặt lên hàng đầu. Các cơ quan chức năng, nhà chuyên môn cùng ngành giáo dục cần có biện pháp xử lý phù hợp.