Lời hẹn dang dở
Những ngày đầu tháng 7, tại hội trường Công an phường Thành Sen (Hà Tĩnh), hàng trăm mái đầu bạc lặng lẽ ngồi kín những dãy ghế chờ. Có người chống gậy, có người được con cháu dìu từng bước vào hội trường. Giữa dòng người ấy, ông Trương Quang Tuệ (sinh năm 1937, trú ở phường Thành Sen, Hà Tĩnh) chậm rãi bước vào khu vực thu nhận mẫu.
Người cựu chiến binh gần 90 tuổi được cháu ruột Trương Quang Chiến (sinh năm 1967, trú ở phường Thành Sen) dìu qua từng bàn làm thủ tục. Đến phần xác nhận thông tin, đôi bàn tay của ông Tuệ run run cầm bút ký tên rồi chậm rãi nói: "Tôi là em trai của liệt sĩ Trương Quang Kỳ, bên cạnh là con trai ruột của liệt sĩ".
Trong những giờ phút đi qua từng bàn lấy thông tin, lấy mẫu ADN, ông Tuệ và người cháu gần như không nói với nhau nhiều. Thế nhưng, trong ánh mắt của hai người đàn ông cùng mang một nỗi niềm. Một người mong tìm được anh trai, người còn lại mong tìm được cha để thực hiện điều tâm nguyện lớn nhất của người mẹ Nguyễn Thị Hường đã gần tuổi 90.
Kể lại cuộc đời của người cha liệt sĩ, đôi mắt ông Trương Quang Chiến đỏ hoe, giọng nhiều lần nghẹn lại.
"Cha lên đường nhập ngũ khi tôi mới tròn 9 tháng tuổi và hy sinh khi tôi chưa đầy 2 tuổi. Vì thế, ký ức về cha chỉ được nghe qua lời của mẹ và người thân. Giờ mong mỏi lớn nhất của gia đình là mong sớm tìm được thông tin, phần mộ của cha", ông Chiến chia sẻ.
Liệt sĩ Trương Quang Kỳ là con thứ hai, sinh ra trong một gia đình có sáu anh chị em, quê xã Thạch Trung (cũ). Năm 1966, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, người em trai là Trương Quang Tuệ lên đường vào chiến trường. Ông Trương Quang Kỳ khi ấy ở quê, công tác tại Huyện ủy Thạch Hà.
Đến năm 1968, nghe theo tiếng gọi Tổ quốc, ông tình nguyện nhập ngũ, gác lại phía sau người vợ trẻ Nguyễn Thị Hường cùng ba con thơ. Ngày tiễn chồng lên đường, cậu con trai út Trương Quang Chiến mới tròn 9 tháng tuổi. Biết chiến trường đầy bom đạn, có thể đi mà không hẹn ngày trở về, ông Kỳ dặn dò vợ: "Em cố gắng thay anh nuôi ba con nên người, đừng để các con phải khổ. Anh sẽ trở về".
Bà Hường lặng lẽ chờ chồng suốt những năm tháng chiến tranh. Thế nhưng, đến năm 1969, gia đình lặng người khi nhận giấy báo tử báo tin liệt sĩ Trương Quang Kỳ đã anh dũng hy sinh tại chiến trường Phía Nam.
Kỳ vọng ngày liệt sĩ trở về
Kể từ ngày nhận giấy báo tử, bà Nguyễn Thị Hường ở vậy thờ chồng, một mình tần tảo nuôi ba người con khôn lớn. Gần sáu thập kỷ trôi qua, người phụ nữ ấy vẫn chưa một ngày nguôi nỗi nhớ. Điều khiến bà day dứt nhất không chỉ là sự hy sinh của chồng, mà đến nay hài cốt của ông vẫn chưa được tìm thấy để trở về với quê hương.
Nhắc về mẹ, ông Trương Quang Chiến không giấu được xúc động: "Mẹ nay đã già, trí nhớ không còn được như trước, nhưng chưa bao giờ quên cha. Mẹ từng nhiều lần lặn lội vào miền Nam dò hỏi, tìm kiếm thông tin về cha nhưng đều không có kết quả. Giờ mẹ chỉ mong sớm tìm được cha, đó là điều ước lớn nhất của mẹ ở cuối đời".
Đến điểm lấy mẫu ADN với niềm hy vọng sau gần sáu thập kỷ chờ đợi, ông Chiến mong kết quả đối sánh sẽ giúp gia đình tìm được hài cốt của cha. "Nếu điều đó thành hiện thực, tôi chỉ mong được đón cha trở về quê hương, được một lần ôm lấy hài cốt của cha vào lòng", ông Chiến xúc động chia sẻ.
Ngồi bên cạnh cháu trai tại điểm lấy mẫu ADN, ông Trương Quang Tuệ lặng lẽ chờ đợi. Mái tóc đã bạc trắng theo năm tháng, nhưng mỗi khi nhắc đến người anh trai là liệt sĩ Trương Quang Kỳ, đôi mắt ông vẫn không giấu được sự xúc động.
Ông Tuệ kể, ngày gia đình nhận tin anh hy sinh, ông vẫn đang chiến đấu ở chiến trường phía Nam. Sau này trở về quê, ông cùng người thân chăm lo cho cha mẹ già, đỡ đần chị dâu và các cháu thay phần người anh đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.
Gần 60 năm đã trôi qua, nỗi mong ngóng tìm được hài cốt người anh vẫn chưa bao giờ nguôi ngoai. "Nay tôi đã già rồi, chỉ mong lần lấy mẫu ADN này sẽ giúp gia đình tìm được anh để đón anh về quê nhà. Đó là điều mà cả gia đình đã chờ đợi suốt bao nhiêu năm qua", ông Tuệ nói.
Những ngày qua, Hà Tĩnh triển khai đợt cao điểm thu nhận hơn 16.300 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ nhằm xây dựng ngân hàng gen phục vụ đối sánh, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin, góp phần thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm". Tại các điểm thu nhận mẫu, không khó để bắt gặp những mái đầu bạc, những cụ ông, cụ bà ngoài 80, 90 tuổi được con cháu dìu đến với chung một niềm hy vọng tìm lại người thân đã ngã xuống trong chiến tranh.
Với nhiều gia đình, những mẫu sinh phẩm ADN không chỉ là dữ liệu phục vụ giám định, mà còn gửi gắm hy vọng sau hàng chục năm mòn mỏi chờ đợi. Họ mong một ngày người thân sẽ được gọi đúng tên, tìm thấy phần mộ và trở về yên nghỉ trên chính mảnh đất quê hương.
