Hành trình thầm lặng
Sau nhiều tháng tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất Campuchia, hạ sĩ Đinh Nguyễn Tiến Đạt (SN 2005) vẫn chưa quên những khoảnh khắc xúc động nơi rừng sâu huyện Keosama.
Cuối năm 2025, địa bàn tìm kiếm chủ yếu là rừng núi hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn. Nhiều ngày liền, Đạt cùng đồng đội đào bới từng vị trí nghi vấn nhưng không có kết quả.
Đến ngày thứ ba, khi lớp đất được bóc sâu gần một mét, một mảnh tăng cũ bất ngờ xuất hiện. Mọi người dùng tay nhẹ nhàng gạt đất. Dưới lớp đất rừng, những mẩu xương cùng các di vật như bàn chải đánh răng, cúc áo dần hiện ra. Khoảnh khắc ấy, cả tổ công tác lặng đi vì xúc động.
Trên gương mặt sạm nắng của Đạt không còn nhiều nét thư sinh của một sinh viên năm nhất. Sau khi hoàn thành năm học đầu tiên, anh bảo lưu kết quả để lên đường nhập ngũ và được phân công về Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk). Với chàng lính trẻ, đây không đơn thuần là nhiệm vụ mà là một sứ mệnh thiêng liêng.
Cùng chung suy nghĩ ấy, hạ sĩ Y Khiêm Niê (SN 2005) tình nguyện nhập ngũ và tham gia Đội K51. Mỗi ngày, anh cùng đồng đội đi bộ xuyên rừng, lội suối nhiều kilômét, đào bới những vùng đất cằn đá sỏi, tỉ mỉ kiểm tra từng nắm đất để tìm kiếm những dấu tích nhỏ nhất. Mọi thao tác đều được thực hiện cẩn trọng, thể hiện sự thành kính đối với những người đã hy sinh.
Theo Trung tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51, hằng năm nhiều chiến sĩ nghĩa vụ được điều động về đơn vị thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Dù tuổi đời còn trẻ nhưng các em luôn trách nhiệm, tận tụy, thể hiện sự trưởng thành và ý thức tiếp nối truyền thống của các thế hệ cha anh.
Nhiều ngày giữa rừng sâu, chỉ cần có một nguồn tin nhỏ, cán bộ chiến sĩ Đội K51 lại lên đường. Khi nhận được thông tin người dân địa phương cung cấp về khu vực suối Ô Tôi, xã Đắk Đam, huyện Ô Răng, tỉnh Mondulkiri, nơi từng phát hiện dấu tích mộ chí bộ đội Việt Nam, đơn vị lập tức tổ chức tìm kiếm.
Đây là một trong những địa bàn hiểm trở nhất của tỉnh Mondulkiri. Theo Đại úy Y Nãi Drao, địa hình đã thay đổi rất nhiều theo thời gian, nhiều dấu tích cũ gần như bị xóa sạch. Tháng 3/2026, sau nhiều ngày bám rừng, tổ công tác phát hiện dưới chân một gốc cây lớn bên suối những dấu hiệu nghi vấn. Khi lớp đất được bóc dần, một mảnh tăng võng cùng các mẩu xương và di vật như cúc áo hiện ra.
Mỗi chuyến đi không chỉ là hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ mà còn là sự tri ân đối với những người đã ngã xuống. Tất cả hài cốt được ghi chép đầy đủ về vị trí, thời gian cất bốc và các di vật đi kèm. Những kỷ vật tìm thấy đều được bảo quản cẩn thận với hy vọng giúp xác định danh tính liệt sĩ trong tương lai.
Đầu tháng 6 vừa qua, tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức trọng thể lễ truy điệu, an táng 27 hài cốt liệt sĩ được quy tập từ tỉnh Mondulkiri, Vương quốc Campuchia. Sau gần 7 tháng băng rừng, vượt suối, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 đã đưa 27 liệt sĩ trở về đất mẹ.
Chiến tranh đã lùi xa gần nửa thế kỷ nhưng vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa xác định được danh tính, chưa tìm thấy phần mộ. Vì thế, công việc của những người lính hôm nay không chỉ là nhiệm vụ quân sự mà còn là trách nhiệm với lịch sử, với thân nhân liệt sĩ và với đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Lấy mẫu ADN cho gần 4.900 mộ liệt sĩ chưa rõ danh tính
Trong khi những người lính Đội K51 tiếp tục tìm kiếm nơi rừng sâu Campuchia, tại Lâm Đồng, một hành trình tri ân khác cũng đang được triển khai.
Những ngày qua, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lâm Đồng miệt mài rà soát từng hàng mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Linh. Đây là địa điểm được lựa chọn để triển khai lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính liệt sĩ.
Nghĩa trang hiện có 298 phần mộ liệt sĩ, trong đó 55 phần mộ chưa xác định được danh tính. Theo Trung tá Nguyễn Trường Giang, Trưởng Ban Chính sách Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lâm Đồng, các phần mộ đều được đánh số đầy đủ, tạo thuận lợi cho việc khai mở, lấy mẫu và hoàn nguyên hiện trạng. Công tác chuẩn bị được thực hiện kỹ lưỡng nhằm bảo đảm chính xác tuyệt đối trong quá trình lấy mẫu.
Chứng kiến hoạt động này, ông Hoàng Long, Trưởng ban Liên lạc kháng chiến Hoài Đức - Đức Linh, không giấu được xúc động khi nhắc tới những đồng đội đã hy sinh trên chiến trường năm xưa. Theo ông, việc xác định danh tính liệt sĩ là nghĩa cử nhân văn sâu sắc, thể hiện sự tri ân đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân và máu xương cho đất nước.
Ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Lâm Đồng cho biết, việc lấy mẫu ADN gần 4.900 phần mộ liệt sĩ chưa rõ danh tính là nhiệm vụ rất lớn và phức tạp. Địa phương đang huy động nhiều nguồn lực, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng để triển khai khoa học, chặt chẽ, phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/11/2026 theo kế hoạch.
Từ năm 2001 đến nay, lực lượng chức năng tỉnh Đắk Lắk đã tìm kiếm, quy tập được 769 hài cốt liệt sĩ hy sinh trên địa bàn tỉnh Mondulkiri - Vương quốc Campuchia về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ tỉnh.
Để thực hiện nhiệm vụ, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã thành lập 11 tổ chuyên trách khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và 11 tổ lấy mẫu ADN. Các lực lượng được tập huấn chuyên môn, đồng thời phối hợp rà soát, thống kê đầy đủ các phần mộ chưa xác định danh tính.
Từ những cánh rừng sâu ở Campuchia đến các nghĩa trang liệt sĩ trong nước, hành trình tri ân vẫn đang tiếp diễn từng ngày. Trên hành trình ấy, hình ảnh những người lính trẻ âm thầm băng rừng tìm đồng đội và những cán bộ miệt mài lấy mẫu ADN để trả lại tên cho các liệt sĩ đã góp phần nối dài đạo lý biết ơn của dân tộc.
Đó không chỉ là công việc hôm nay mà còn là lời hứa với lịch sử: không để những người đã hy sinh vì Tổ quốc bị lãng quên.
