Iran ngày 8/8 cho biết các cuộc đàm phán với Oman về việc thiết lập tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz đang có nhiều tiến triển, nhưng việc mở lại hoàn toàn tuyến đường thủy chiến lược này vẫn phụ thuộc vào một loạt điều kiện liên quan trực tiếp đến Mỹ.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết Tehran và Muscat "rất gần" đạt được thỏa thuận về một tuyến vận chuyển tạm thời qua eo biển. Tuy nhiên, Iran không còn chấp nhận phương án phân luồng hàng hải trước đây và vẫn đang cùng Oman giải quyết các vấn đề kỹ thuật, pháp lý để xây dựng một cơ chế lâu dài.
Theo ông Araqchi, việc khôi phục hoạt động vận tải qua Hormuz còn phụ thuộc vào các điều kiện khác, trong đó có yêu cầu Mỹ bồi thường cho Iran.
Ông Mohammad Baqer Zolqadr, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đưa ra thêm một loạt yêu cầu, bao gồm chấm dứt các mối đe dọa của Mỹ đối với Iran, ngừng hành động quân sự nhằm vào Iran và các đồng minh của Tehran, dỡ bỏ lệnh phong tỏa và các biện pháp trừng phạt, đồng thời giải phóng tài sản của Iran.
Oman thúc đẩy đàm phán, nhưng cảnh báo nguy cơ leo thang
Oman cho biết các cuộc đàm phán với Iran về cơ chế vận tải hàng hải tại Hormuz đang diễn ra "tích cực và mang tính xây dựng". Muscat đồng thời lên án các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền trong khu vực và kêu gọi các bên tránh những hành động có thể làm ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán.
"Oman nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tránh mọi hành động có thể ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán này và những tiến triển đã đạt được, theo cách thức có tính đến lợi ích của tất cả các bên", Bộ Ngoại giao Oman cho biết.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng cho rằng đây là thời điểm thích hợp để đạt được một thỏa thuận. Ông nhấn mạnh Iran bước vào giai đoạn đàm phán với sự đoàn kết và sức mạnh mà Tehran đã được củng cố sau cuộc chiến.
Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định việc mở lại Hormuz không phụ thuộc hoàn toàn vào các cuộc đàm phán với Oman. Theo người phát ngôn Hossein Mohebbi, eo biển sẽ chỉ được mở lại khi Washington chấp nhận các điều kiện của Tehran.
"Khi nào Mỹ chấp nhận các điều kiện của Iran, eo biển Hormuz chắc chắn sẽ được mở cửa trở lại", vị quan chức này cho biết.
Căng thẳng trên tuyến hàng hải chiến lược vẫn tiếp diễn
Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) ngày 8/8 cho biết một tàu chở dầu thuộc công ty dầu khí quốc gia của nước này bị Iran tấn công bằng tên lửa khi đang đi qua eo biển Hormuz. Không có thương vong được báo cáo.
Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cũng cho biết một tàu đã bốc cháy sau khi bị một vật thể lạ tấn công. Đám cháy sau đó được dập tắt và chưa ghi nhận tác động đến môi trường.
Hiện chính quyền Iran chưa phản hồi về vụ việc.
Mỹ muốn Hormuz mở lại, Iran muốn một trật tự mới
Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Trump đã nhiều lần phát tín hiệu, rằng một thỏa thuận mở cửa eo biển có thể sắp đạt được.
Một quan chức Mỹ cho biết, nếu Iran cam kết khôi phục hoạt động vận tải thương mại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran, đồng thời nhấn mạnh các bước đi của Washington sẽ phụ thuộc vào việc Tehran thực hiện cam kết.
Tuy nhiên, hai bên vẫn tồn tại khác biệt lớn về quyền kiểm soát tuyến hàng hải.
Theo Reuters, một thỏa thuận được đề xuất giữa Iran và Oman nhằm giúp chấm dứt cuộc chiến kéo dài 5 tháng giữa Iran và Mỹ sẽ trao cho Tehran quyền kiểm soát các tàu thuyền đi vào Vịnh Ba Tư qua eo biển. Đây sẽ là một nhượng bộ lớn đối với Iran.
Washington trước đó nhiều lần tuyên bố không chấp nhận việc Iran kiểm soát quyền tiếp cận tuyến hàng hải có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
