Ngày 7/8, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký với Ả-rập Xê-út hiệp ước phòng thủ chung theo mô hình Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nâng các mối quan hệ an ninh lâu đời thành một liên minh phòng thủ tập thể. Theo đó, bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào bất kỳ nước nào trong ba quốc gia “sẽ bị coi là tấn công vào tất cả các bên”.
Cam kết này có thể kéo Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ vào cuộc chiến mà lâu nay hai nước luôn thận trọng giữ khoảng cách.
Theo tuyên bố được cả ba nước công bố, mục đích chính thức của thỏa thuận là “tăng cường khả năng răn đe tập thể trước bất kỳ hành động gây hấn nào”, đồng thời “thúc đẩy mọi khía cạnh hợp tác quốc phòng giữa ba quốc gia”.
Cụ thể hơn, hiệp ước mang lại cho Ả-rập Xê-út một tầng bảo vệ mới mạnh mẽ, bên cạnh quan hệ đối tác an ninh lâu đời với Mỹ, trong bối cảnh khu vực ngày càng nghi ngờ khả năng Washington có thể bảo vệ các đồng minh giàu dầu mỏ ở vùng Vịnh.
Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu quân đội lớn thứ hai trong NATO, chỉ sau Mỹ, trong khi Pakistan là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân.
Những đồng minh hùng mạnh này giúp Ả-rập Xê-út củng cố khả năng răn đe và tạo ra mặt trận quân sự thống nhất do các quốc gia Hồi giáo dòng Sunni lãnh đạo, trong bối cảnh họ đối mặt với mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Iran.
Tuy nhiên, một quan chức Thổ Nhĩ Kỳ nói với CNN, rằng thỏa thuận không nhằm vào bất kỳ bên cụ thể nào, trong khi Bộ Ngoại giao Ả-rập Xê-út khẳng định đây “không phải là nỗ lực nhằm thiết lập một trục quân sự hay một khối liên minh mang tính giáo phái”.
Quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết các quốc gia khác cũng có thể tham gia, làm dấy lên khả năng liên minh này sẽ thu hút thêm thành viên theo mô hình tương tự NATO.
Tuyên bố chung không nêu cụ thể những cam kết mà mỗi nước chấp nhận, và hiện chưa rõ thỏa thuận sẽ ràng buộc ba quốc gia đến mức nào trong việc triển khai hành động quân sự cụ thể để bảo vệ nhau.
Hiệp ước được ký trong bối cảnh Israel mở rộng phạm vi hoạt động quân sự trên toàn khu vực, trong khi quan hệ giữa Riyadh và nước láng giềng UAE ngày càng rạn nứt.
Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đều có chung biên giới với Iran và có nhiều lý do để ngăn cuộc xung đột lan rộng ngoài tầm kiểm soát. Pakistan phải xử lý vấn đề cộng đồng người Hồi giáo Shiite đông đảo cũng như mối quan hệ nhạy cảm với Tehran. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran cùng lo ngại chủ nghĩa ly khai của người Kurd, dù hai nước cạnh tranh lợi ích ở nhiều lĩnh vực khác.
Trong cuộc chiến, Tehran đã nhiều lần tấn công vào Ả-rập Xê-út, bao gồm cơ sở hạ tầng dân sự, cơ sở năng lượng và những lợi ích của Mỹ. Iran giảm bớt tấn công trực tiếp vào Ả-rập Xê-út từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 8/4. Tuy nhiên, các nhóm được Iran hậu thuẫn tại Yemen và Iraq vẫn tiếp tục nhắm vào vương quốc.
Riyadh là một trong những bên phản đối mạnh mẽ nhất cuộc chiến và đã tìm cách kiềm chế Tổng thống Mỹ Donald Trump không leo thang đối đầu với Tehran. Tuy nhiên, việc Ả-rập Xê-út tiếp tục hứng các cuộc tấn công từ nhiều hướng khiến giới chức nước này ngày càng lo ngại và thất vọng.
Thông điệp cảnh báo Iran
Một quan chức Ả-rập Xê-út nói với CNN, rằng vương quốc đang chuẩn bị đối phó với đợt tấn công phối hợp quy mô lớn từ các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq và Yemen, với sự hỗ trợ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Theo CNN, Tehran đã cảnh báo các quốc gia vùng Vịnh rằng, nếu Mỹ tiếp tục tấn công, Iran sẽ đáp trả bằng cách nhắm vào các cơ sở năng lượng hoặc nhà máy khử mặn trên khắp khu vực.
Do đó, hiệp ước được ký tại Mecca ngày 7/8 có thể được coi như thông điệp cảnh báo gửi tới Tehran: Một cuộc tấn công quy mô lớn khác nhằm vào Ả-rập Xê-út có thể kích hoạt hiệp ước, kéo Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ vào xung đột và khiến chiến tranh lan rộng đáng kể.
Những phản ứng đầu tiên từ Tehran cho thấy họ không hài lòng với thỏa thuận. Một quan chức cấp cao Iran cảnh báo rằng hiệp ước này sẽ không đảm bảo an ninh cho Ả-rập Xê-út.
“Người Ả-rập Xê-út nên hiểu rằng thỏa thuận trên giấy với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan sẽ không mang lại an ninh cho họ, cũng giống như nhiều thập kỷ phụ thuộc một chiều vào Mỹ đã không làm được điều đó”, ông Ebrahim Rezaei - thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, viết trên mạng xã hội X.
Thỏa thuận mới củng cố mối quan hệ quân sự ngày càng sâu sắc giữa ba quốc gia. Ả-rập Xê-út và Pakistan từng ký hiệp ước phòng thủ chung song phương vào tháng 9/2025, trước khi Iran bắt đầu trực tiếp tấn công vào Ả-rập Xê-út.
