Theo báo cáo từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội, toàn thành phố hiện có tổng diện tích gieo trồng đạt khoảng 32.000 ha/năm, trong đó hơn 5.500 ha sản xuất chuyên canh tập trung tại 269 vùng trọng điểm với trên 40 chủng loại rau phong phú. Thời gian qua, nhiều thương hiệu rau địa phương như Văn Đức, Tráng Việt, Lĩnh Nam đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Việc nông dân chủ động chuyển đổi sang sử dụng thuốc thảo mộc, chế phẩm sinh học và tuân thủ thời gian cách ly trước thu hoạch đã giúp duy trì năng suất ổn định trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp dần thu hẹp bởi tốc độ đô thị hóa.
Tại xã Bát Tràng, địa phương đang khai thác hiệu quả diện tích đất nông nghiệp hàng hóa với 333,53 ha chuyên canh rau, đạt năng suất trung bình 83 tấn/ha/năm. Đại diện UBND xã cho biết, dù tỷ trọng kinh tế nông nghiệp chỉ chiếm hơn 7% tổng giá trị sản phẩm địa phương, Bát Tràng vẫn xác định vùng rau an toàn Văn Đức theo tiêu chuẩn VietGAP là mục tiêu chiến lược để xây dựng thương hiệu bền vững. Tương tự, tại xã Mê Linh – vùng rau quy mô lớn với 547 ha – chính quyền địa phương duy trì các đoàn kiểm tra liên ngành để siết chặt thị trường vật tư nông nghiệp, đồng thời phối hợp ban quản trị các hợp tác xã giám sát trực tiếp quy trình sản xuất của từng hộ dân.
Tuy nhiên, bức tranh sản xuất tại các vùng chuyên canh này vẫn đối mặt với những nút thắt cố hữu. Việc quản lý quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc nông sản hiện vẫn phụ thuộc phần lớn vào sổ sách ghi chép thủ công, thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu giám sát tức thời. Ngoài ra, hạ tầng kỹ thuật phục vụ canh tác còn nhiều hạn chế khi tỷ lệ nhà màng, nhà lưới còn thưa thớt, khiến năng suất dễ tổn thương trước biến động thời tiết.
Đặc biệt, sự thiếu hụt các cơ sở sơ chế và chế biến sâu tại chỗ đang tạo rào cản lớn, khiến giá trị gia tăng của nông sản chưa cao, dễ phát sinh tình trạng "được mùa mất giá" và tạo áp lực rác thải hữu cơ sau thu hoạch lên môi trường.
Số hóa truy xuất nguồn gốc và ứng dụng camera AI giám sát đồng ruộng
Để khắc phục triệt để các tồn tại trên theo chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội quyết định triển khai thí điểm mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại hai vùng rau tập trung gồm Văn Đức (xã Bát Tràng) và Tráng Việt (xã Mê Linh). Trọng tâm của mô hình là chuyển đổi toàn diện phương thức quản lý từ thủ công sang nền tảng số hóa, kết hợp siết chặt kiểm soát vật tư đầu vào và vệ sinh môi trường đồng ruộng.
Cụ thể, mô hình thí điểm sẽ thay thế hoàn toàn việc ghi chép nhật ký nông hộ truyền thống bằng hệ thống định danh điện tử, xác thực dữ liệu số và khởi tạo mã QR truy xuất nguồn gốc tự động. Thông qua việc nâng cao năng lực quản trị cho ban giám đốc các hợp tác xã, dữ liệu từ thời điểm gieo cấy, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch đều được công khai minh bạch. Phương thức này không chỉ giúp củng cố niềm tin cho người tiêu dùng tại các kênh bán lẻ hiện đại mà còn nâng cao trách nhiệm tự giám sát nội bộ của từng tổ hợp tác.
Song song với việc số hóa dữ liệu canh tác, cơ quan chuyên môn thành phố sẽ phối hợp cùng chính quyền địa phương tổ chức ký cam kết đối với các cơ sở kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; chuẩn hóa quy trình thu gom, xử lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng đúng quy chuẩn kỹ thuật.
Về giải pháp công nghệ mới, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội được giao làm đầu mối chủ trì triển khai việc lắp đặt thử nghiệm hệ thống camera AI tại vùng sản xuất. Thông qua sự phối hợp với lực lượng Công an, hệ thống camera thông minh sẽ hỗ trợ nhận diện, phát hiện sớm các hành vi vi phạm quy chuẩn an toàn thực phẩm ngay trên đồng ruộng, như việc sử dụng vật tư ngoài danh mục hoặc không tuân thủ thời gian cách ly.
Bên cạnh giải pháp kỹ thuật số, Chi cục sẽ đẩy mạnh lấy mẫu kiểm tra định kỳ và đột xuất, tham mưu thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành nhằm xử lý nghiêm các trường hợp buôn bán vật tư giả, kém chất lượng. Kết quả thí điểm tại Bát Tràng và Mê Linh sẽ là căn cứ thực tiễn quan trọng để ngành nông nghiệp Hà Nội hoàn thiện khung quy trình, tiến tới nhân rộng mô hình quản lý hiện đại ra toàn bộ các vùng rau chuyên canh trên địa bàn Thủ đô.
Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.
