Hành trình từ trang sách giáo khoa đến thực địa
Tận dụng thế mạnh của những "công dân số", nhóm học sinh Vinschool đã biến những di tích lịch sử ngàn năm vốn bị coi là "khô khan" thành một trải nghiệm đa phương tiện sống động trong dự án "Di sản không ngủ: Từ cố đô đến không gian số".
Cuộc thi VINFORMATION, sân chơi sáng tạo sách dành cho học sinh THCS và THPT trên toàn quốc do Hệ thống Giáo dục Vinschool khởi xướng, đã tổ chức được 3 mùa và tiếp tục khẳng định vị thế là một không gian học thuật tự do đầy cảm hứng.
Tại đây, lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam không còn là những khái niệm trừu tượng mà trở thành chất liệu để các nhà sáng tạo trẻ kể lại bằng lăng kính hiện đại.
Nổi bật trong mùa thi năm nay là dự án của nhóm học sinh đến từ Trường Trung học Vinschool Times City. Nhóm gồm 4 thành viên: Nguyễn Thanh Thủy (11A10), Nguyễn Đỗ Đức Lương (10A2), Hoàng Phạm Bảo Trân (9B1) và Hoàng Minh Tuệ (8B3).
Dưới sự dẫn dắt tận tâm của ThS. Cao Thị Việt Anh (Tổ trưởng chuyên môn Lịch sử) và ThS. Nguyễn Phương Nam, các em đã chọn một chủ đề đầy thách thức nhưng cũng cực kỳ hấp dẫn: “Di sản không ngủ: Từ cố đô đến không gian số”.
Câu hỏi đau đáu xuyên suốt hành trình của nhóm là: "Liệu có thể kể lại lịch sử theo một cách khác, trực quan hơn, sinh động hơn và gần gũi hơn với người trẻ hay không?". Để trả lời câu hỏi đó, nhóm đã không chọn cách ngồi trong thư viện để "xào nấu" tư liệu. Thay vào đó, các em đã thực hiện một cuộc hành trình "về nguồn" đúng nghĩa.
Những chuyến thực địa xuyên suốt các vùng di sản đã được tổ chức: từ vùng đất Tổ Phong Châu linh thiêng dâng hương các vị Vua Hùng, đến việc chiêm bái thành Cổ Loa – kinh đô hơn hai nghìn năm tuổi. Nhóm cũng đã đặt chân đến cố đô Hoa Lư (Ninh Bình) để cảm nhận địa thế “núi trong sông, sông trong núi”, thăm Hoàng thành Thăng Long, thành Nhà Hồ, di tích Lam Kinh, Vạn Lại - Yên Trường...
Đặc biệt, không gian bảo tàng dưới lòng đất tại Nhà Quốc hội đã mang đến cho các em cái nhìn trực diện vào những lớp trầm tích văn hóa chồng xếp lên nhau qua hàng thế kỷ.
Tại mỗi điểm dừng chân, lịch sử không còn "im lìm" trên những trang giấy trắng mực đen. Những thước phim tư liệu, lời kể của thuyết minh viên và chính hơi thở của các di vật đã khiến kiến thức trở nên đầy màu sắc, âm thanh.
Em Hoàng Phạm Bảo Trân chia sẻ: “Đứng trước những bức tường thành cổ, chúng em không chỉ thấy một công trình, mà thấy công sức của hàng vạn con người và cả một thời kỳ lịch sử phía sau đó”. Chính trải nghiệm "mắt thấy tai nghe" này đã giúp các em chuyển hóa từ việc "biết" lịch sử sang việc "cảm" lịch sử.
Khát vọng "số hóa" ký ức dân tộc
Một trong những rào cản lớn nhất khiến môn Lịch sử thường bị coi là môn phụ hay môn học thuộc chính là phương pháp tiếp cận thụ động và thiếu tính khoa học tư duy. Nhận thức rõ điều này, nhóm học sinh Vinschool đã thực hiện một bước đi chuyên nghiệp: tham vấn ý kiến từ các chuyên gia đầu ngành.
Sự đồng hành của PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ và TS Lê Thùy Linh đến từ Viện Sử học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã giúp bản thảo của nhóm đạt được độ chính xác và tính hệ thống cao.
Việc kết nối với các nhà nghiên cứu không chỉ cung cấp nguồn tài liệu chính thống mà còn giúp các em rèn luyện tư duy nghiên cứu độc lập, phương pháp làm việc nhóm và khả năng phân tích sự kiện trong dòng chảy vận động của lịch sử.
Tuy nhiên, điểm tạo nên sự đột phá của bản thảo “Di sản không ngủ: Từ cố đô đến không gian số” chính là yếu tố công nghệ. Trong kỷ nguyên mà Gen Z được coi là những công dân số nhạy bén, nhóm đã mạnh dạn đưa vào cuốn sách những công cụ hiện đại nhất:
Mô hình 3D & Thực tế ảo: Cho phép người đọc bước vào không gian các cố đô xưa thay vì chỉ quan sát từ bên ngoài.
Video thực tế và Mini game: Tăng tính tương tác, biến việc tiếp nhận kiến thức thành một hành trình khám phá thú vị.
Audio book cho người khiếm thị: Thể hiện tính nhân văn và khả năng tiếp cận cộng đồng của dự án.
Ý tưởng về một "bảo tàng ảo" tích hợp trong sách đã giúp dự án vượt qua 102 đối thủ trên toàn quốc để trở thành 1 trong 8 bản thảo xuất sắc nhất lọt vào vòng Chung kết VINFORMATION.
Nguyễn Đỗ Đức Lương, thành viên nhóm, khẳng định: “Trong thời đại trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, việc học không còn chỉ là tiếp nhận thông tin, mà là khả năng kết nối, trải nghiệm và sáng tạo. Lịch sử nếu được kể đúng cách, hoàn toàn có thể trở thành một lĩnh vực hấp dẫn”.
Thành công của nhóm học sinh Vinschool Times City không chỉ nằm ở một giải thưởng hay một bản thảo sách. Quan trọng hơn, các em đã chứng minh rằng: Lịch sử không bao giờ cũ, chỉ có cách chúng ta tiếp cận nó là cũ.
Khi được tiếp sức bởi lòng tự hào dân tộc và sự hỗ trợ của công nghệ số, thế hệ trẻ hoàn toàn có thể trở thành những người giữ lửa và truyền tải di sản một cách đầy kiêu hãnh. Cuộc "cách mạng" trong cách dạy và học Sử đã thực sự bắt đầu từ chính những nỗ lực sáng tạo như thế.
