Gần 60 năm giữ lời hứa với đồng đội: 'Bạn về, tôi nhẹ lòng rồi'

Gần 60 năm qua, ông Đoàn Văn Sáng (nguyên Bí thư Huyện ủy Trảng Bàng, nguyên Tỉnh ủy viên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Tây Ninh cũ) vẫn luôn mang nặng nỗi day dứt vì chưa thể thực hiện lời hứa đưa người bạn, người đồng đội Võ Văn Phú (hy sinh năm 1967 và được chính tay ông an táng) trở về với gia đình.

Nhiều lần cùng thân nhân trở lại khoảng đất trống năm xưa tìm kiếm nhưng đều bất thành do bom đạn và thời gian làm thay đổi địa hình. Phải đến đầu tháng 8/2026, nhờ sự kiên trì của Đội K71, dựa trên ký ức và chỉ dẫn của ông Sáng, bộ hài cốt cùng tấm nylon quấn mộ năm xưa mới được tìm thấy, chính thức khép lại nỗi trăn trở kéo dài hơn nửa thế kỷ.

Ký ức về người đồng đội và buổi chiều định mệnh

Ở tuổi 84, mái tóc đã bạc trắng nhưng mỗi khi nhắc đến liệt sĩ Võ Văn Phú, ông Đoàn Văn Sáng vẫn nhớ rõ từng chi tiết của buổi chiều định mệnh cách đây gần sáu thập kỷ.

Tự tay pha trà mời khách, với giọng nói điềm đạm, đôi mắt rưng rưng, ông Sáng lật giở từng mảng ký ức về người đồng đội quen biết từ đầu năm 1966.

Khu vực này trước đây gọi là khu Cây Dương, là khu trắng bị càn quét, người dân bỏ nhà đi nhiều nhưng có Văn phòng Huyện ủy Trảng Bàng ở đây. Lúc đó tui đang là Phó Văn phòng Huyện ủy, Phú là bộ đội huyện, hay lui tới uống trà với tui” - ông Sáng kể.

Ông Sáng không nhớ rõ năm sinh của ông Phú nhưng vẫn nhớ vóc dáng to khỏe, đẹp trai và nhà của bạn mình ở xã Đôn Thuận. Hai người nhanh chóng trở thành bạn tâm giao, thường hay chuyện trò tâm sự, gọi mày xưng tao...

Khoảng 14h30 ngày 4/8/1967, khi đang làm việc tại Văn phòng Huyện ủy, ông Sáng cùng đồng đội nghe tiếng nổ lớn. Chạy ra ngoài, mọi người phát hiện ông Phú bị thương nặng ở chân. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, không có thuốc men hay phương tiện cứu chữa, đồng đội chỉ kịp đưa ông vào một căn nhà bỏ hoang, cho uống nước rồi tìm cách cầm cự.

Khi quân địch mở cuộc càn quét, ông Sáng và đồng đội buộc phải đưa ông Phú đến một chiến hào gần đó, dùng lá cây ngụy trang rồi rút đi tránh địch.

“Khi chúng tôi rời đi, anh Phú vẫn còn sống...” ông Sáng nghẹn ngào nhớ lại.

Khoảng nửa giờ sau, khi quay trở lại, mọi người bàng hoàng phát hiện ông Phú đã hy sinh vì mất máu quá nhiều. Ngay hôm đó, đồng đội đã chôn cất liệt sĩ Phú tại nơi ông đã ngã xuống. Hôm sau, gia đình mang quan tài và đồ liệm đến cải táng. Liệt sĩ Phú được quấn nylon, buộc bằng dây vải trước khi an táng cẩn thận. Ai cũng tin rằng sau ngày đất nước thống nhất sẽ sớm đưa ông về với gia đình.

Gần 60 năm tìm kiếm trong vô vọng

Suốt nhiều năm sau ngày đất nước hòa bình, ông Sáng cùng gia đình liệt sĩ Võ Văn Phú đã nhiều lần trở lại khu vực cũ để tìm kiếm. Tuy nhiên, bom đạn chiến tranh và thời gian đã làm thay đổi hoàn toàn địa hình, địa vật. Mọi dấu mốc năm xưa không còn khiến việc xác định vị trí chôn cất gần như là bất khả thi.

Trước năm 2000, ông Nguyễn Văn Thánh (67 tuổi, ngụ ở xã Đồng Tâm, TP. Đồng Nai, cháu gọi liệt sĩ Võ Văn Phú bằng cậu) cùng gia đình cũng nhiều lần phối hợp với ông Đoàn Văn Sáng trở lại khu vực này để đào tìm nhưng không có kết quả. Mỗi lần trở về với hai bàn tay trắng, nỗi day dứt trong lòng người cựu cán bộ lại thêm nặng trĩu. Ông Sáng luôn cảm thấy mắc nợ một lời hứa với người đồng đội đã khuất.

Có lúc, gia đình liệt sĩ Phú đã không còn hy vọng có thể tìm lại được xương cốt người thân của mình. Chỉ đến khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ được triển khai với sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật hiện đại cùng sự kiên trì của cán bộ, chiến sĩ Đội K71, niềm hy vọng mới được thắp lên và dần trở thành hiện thực.

“Bạn về, tôi nhẹ lòng rồi...”

Khi chiến dịch quy tập được đẩy mạnh tại phường An Tịnh, ông Đoàn Văn Sáng đã cung cấp toàn bộ thông tin, ký ức còn lưu giữ về nơi an táng liệt sĩ Võ Văn Phú để Đội K71 làm cơ sở xác minh và tổ chức đào tìm.

Đầu tháng 8/2026, nhận được tin Đội K71 phát hiện một bộ hài cốt tại đúng khu vực ông từng chỉ dẫn ở khu phố Tịnh Phong (phường An Tịnh), ông Sáng lập tức có mặt tại hiện trường. Trực tiếp chứng kiến cán bộ, chiến sĩ cẩn trọng bóc tách từng lớp đất, đến khi xuất hiện phần xương sọ, các đoạn xương ống còn khá nguyên vẹn cùng tấm nylon đã ngả màu theo thời gian, ông Sáng lặng đi.

Đó chính là tấm nylon gần 60 năm trước chính tay ông đã dùng để bó trước khi chôn cất liệt sĩ Phú. Bên cạnh đó, màu đất tại vị trí tìm thấy hài cốt chuyển sang màu đen sẫm, khác hẳn khu vực xung quanh, một dấu hiệu đặc trưng của các phần mộ lâu năm mà những người làm công tác quy tập thường gặp. Với ông Sáng, đó là những ký ức không thể nhầm lẫn.

“Tôi cảm thấy như trút được gánh nặng đã mang suốt gần sáu mươi năm”, ông Sáng chậm rãi nói sau bao năm tháng đợi chờ.

Ngồi cạnh chồng, bà Nguyễn Thị Thể (76 tuổi) không giấu được những giọt nước mắt xúc động. Dù không trực tiếp chứng kiến phút giây an táng năm xưa nhưng suốt ngần ấy năm chung sống, bà đã nghe chồng kể không biết bao nhiêu lần về người đồng đội và nỗi niềm trăn trở ấy.

Đối với bà, việc tìm thấy hài cốt không chỉ mang lại niềm vui cho dòng họ mà còn tháo bỏ được tâm trạng trĩu nặng của chồng. Nguyện vọng lớn nhất lúc này của bà là các cơ quan chức năng sớm hoàn tất thủ tục xác minh danh tính để sớm đưa liệt sĩ về với gia đình hoặc an táng tại nghĩa trang liệt sĩ để người thân có nơi hương khói trang nghiêm.

Về phía gia đình, ông Nguyễn Văn Thánh cũng vô cùng xúc động khi tận mắt chứng kiến những di vật còn sót lại, đặc biệt là tấm nylon quấn liệt sĩ hoàn toàn trùng khớp với lời kể của các nhân chứng. Gia đình ông đã có thêm cơ sở vững chắc để tin rằng bộ hài cốt vừa quy tập chính là người cậu ruột.