Vướng mắc
Dự thảo thông tư mới nhận được sự đồng thuận lớn khi chuyển sang mô hình bổ nhiệm gắn với vị trí việc làm. Quy định này giúp tăng quyền tự chủ và đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu các trường đại học. Tuy nhiên, các tiêu chí về công bố khoa học đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn.
Tại hội thảo, nhiều trường đại học cho rằng, các quy định về bài báo khoa học còn thiếu tính khả thi. Đại diện Trường ĐH Cần Thơ, PGS.TS Trần Thanh Trúc phân tích sự chồng chéo trong cách xác định bài báo loại 1. Dự thảo đưa kỉ yếu hội nghị vào nhóm công bố loại 1 (theo phân loại của Bộ Khoa học và Công nghệ). Tuy nhiên, Thông tư 27 hiện hành của bộ này lại không có danh mục xếp loại cho kỉ yếu hội nghị.
Dự thảo cũng quy định, khi chưa có bảng xếp hạng mới, các trường áp dụng danh mục năm 2025 của Hội đồng Giáo sư Nhà nước. Danh mục này chỉ công nhận tạp chí có mức điểm từ 1,0 trở lên. Điểm này mâu thuẫn với quy định công nhận báo cáo kỉ yếu hội nghị quốc tế hạng A (tương đương bài báo xếp hạng Q1, Q2 (quy định xếp hạng bài báo từ cao xuống thấp theo thứ tự từ Q1-Q4).
PGS Trần Thanh Trúc cũng chỉ rõ sự bất cập khi dự thảo ưu tiên xếp hạng Q1, Q2 theo Web of Science (là một cơ sở dữ liệu trích dẫn khoa học trực tuyến uy tín và lâu đời nhất thế giới, hiện do tập đoàn Clarivate Analytics, Mỹ quản lí) trước, sau đó mới dùng đến cơ sở dữ liệu Scopus (là cơ sở dữ liệu tóm tắt và trích dẫn khoa học lớn nhất thế giới, thuộc quyền sở hữu của Nhà xuất bản Elsevier, Hà Lan). Cách làm này gây thiệt thòi cho các tạp chí chỉ nằm trong hệ thống Scopus.
Về cách tính tác giả chính, PGS.TS Trần Thanh Trúc nêu thực tế, các bài báo quốc tế hiện nay thường có nhiều đồng tác giả đứng đầu hoặc đồng tác giả liên hệ. Việc yêu cầu phải có văn bản đồng thuận của tất cả tác giả nước ngoài là điều rất khó thực hiện. Ông kiến nghị nên cho phép chia điểm hoặc tính giảm trừ theo tỉ lệ tương ứng.
GS Trần Đình Phúc (nguyên Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học Quân sự) cho rằng, quy định bắt buộc bài báo khoa học phải đăng trên các tạp chí đạt 1,0 điểm là rào cản quá lớn. Ngành khoa học quân sự có 6 chuyên ngành độc lập. Tuy nhiên, hiện nay toàn ngành chỉ có 4 tạp chí được tính 1,0 điểm. Bốn tạp chí này không thể tải hết các bài báo của cả 6 chuyên ngành.
Giáo sư Phúc đề nghị cho phép ngành quân sự áp dụng cơ chế quy đổi. Ứng viên phải có tối thiểu 6 công trình thực chất. Số bài còn lại được quy đổi từ tạp chí tính 0,75 điểm với tỉ lệ: hai bài 0,75 điểm đổi lấy một bài 1,0 điểm.
Đại diện Trường ĐH Ngoại ngữ (ĐH Quốc gia Hà Nội) cũng nêu khó khăn riêng. Nhiều tạp chí ngôn ngữ uy tín ở Nga, Trung Quốc hay châu Âu không thuộc Web of Science hay Scopus. Nhà trường đề xuất bộ cần có cơ chế công nhận linh hoạt cho các ấn phẩm này. Đại diện các trường quân đội cũng cho biết, giảng viên sĩ quan khó đăng bài quốc tế do phải bảo đảm các quy định bảo mật.
Vấn đề bài báo bị rút cũng được GS.TS Bùi Văn Ga (ĐH Đà Nẵng) và PGS.TS Hoàng Anh Sơn, Giám đốc Học viện Khoa học và Công nghệ (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) lưu ý. Các chuyên gia đề nghị ban soạn thảo phải quy định rõ thời hiệu xử lí khi bài báo bị rút sát ngày xét tuyển. Đồng thời, chỉ cơ quan quản lí cán bộ có thẩm quyền mới được ra kết luận về vi phạm liêm chính trước khi hội đồng loại hồ sơ.
Cần cơ chế công bằng
Việc quy đổi các sản phẩm ứng dụng thay thế bài báo khoa học nhận được nhiều ý kiến đóng góp.
PGS.TS Hoàng Anh Sơn chỉ rõ, dự thảo mới chỉ quy đổi bằng độc quyền sáng chế tương đương bài báo Q2. Văn bản hoàn toàn bỏ quên bằng độc quyền giải pháp hữu ích. Học viện đề xuất cần công nhận bằng giải pháp hữu ích tương đương sản phẩm loại 1.
Khối ngành sức khỏe cũng chỉ ra nhiều khoảng trống pháp lý. Đại diện Học viện Quân y và Trường ĐH Y Hà Nội đánh giá: Phác đồ chẩn đoán, điều trị mới là sản phẩm khoa học giá trị. Dự thảo cho phép dùng phác đồ mới thay thế bài báo nhưng chưa quy định cấp nào phê duyệt. Tiêu chí xác định “vai trò chủ trì” cũng chưa rõ khi một phác đồ có rất nhiều bệnh viện cùng tham gia.
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT chia sẻ, với dự thảo quy định về xét GS, PGS, cơ chế xét duyệt tập trung hằng năm không còn. Việc xét công nhận tập trung mỗi năm một đợt trước đây giống như tổ chức một kì thi chung trên toàn quốc, khiến mọi áp lực và đơn thư khiếu nại đều dồn lên Hội đồng Giáo sư nhà nước và bộ trưởng. Với quy định mới, các trường có thể bổ nhiệm quanh năm. Đồng thời, một ứng viên có thể nộp hồ sơ vào nhiều trường khác nhau, nếu cùng trúng tuyển thì có thể chọn làm việc ở nơi tốt nhất.
PGS.TS Trần Thanh Trúc nhận định, việc đưa phác đồ điều trị mới hay công thức thuốc mới vào thay thế công bố quốc tế cần tiêu chí định lượng rất chặt chẽ. Nếu không làm rõ quy mô sản xuất và đơn vị tiếp nhận thì hội đồng rất khó đánh giá.
Đại diện Trường ĐH Sư phạm Hà Nội phản ánh tâm tư của giảng viên ngành sư phạm. Đội ngũ này dành nhiều tâm huyết biên soạn sách giáo khoa phổ thông và bồi dưỡng giáo viên. Tuy nhiên, các công trình sách giáo khoa hiện không được tính điểm công trình đại học. Giờ bồi dưỡng giáo viên cũng không được tính vào định mức giảng dạy.
Ngoài ra, việc xếp ngành Ngữ văn chung với ngành Nghệ thuật cũng gây bất hợp lí. Sản phẩm thay thế của ngành nghệ thuật chỉ ưu tiên tác phẩm nghệ thuật đạt giải. Trong khi đó, ngành Ngữ văn không có sản phẩm này và rất khó công bố quốc tế. Nhà trường đề nghị cho phép ngành Ngữ văn dùng sách chuyên khảo thay thế hoặc chuyển hẳn sang khối ngành khác.
