Nội dung trên được các đại biểu nêu ra khi Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, chiều 6/8.
Nêu ý kiến, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cho biết, luật hiện hành quy định cấp tỉnh xây dựng quy chế quản lý kiến trúc phải trình HĐND cùng cấp thông qua trước khi ban hành. Với đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I, phải có thêm ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng.
Tuy nhiên, dự thảo lần này đã bỏ cả hai lớp kiểm soát đó, chỉ còn quy định UBND cấp tỉnh tự tổ chức lập và tự ban hành. Theo ông, quy chế quản lý kiến trúc là công cụ trực tiếp quyết định chiều cao, mật độ, khoảng lùi, bản sắc kiến trúc của cả một địa phương.
“Việc để một cơ quan vừa lập vừa tự ban hành, không qua cơ quan dân cử hay cơ quan chuyên môn cấp trên thẩm định, là đi ngược lại tinh thần kiểm soát quyền lực, phòng chống lợi ích nhóm”, đại biểu nhìn nhận.
Từ phân tích trên, ông đề nghị khôi phục yêu cầu trình HĐND cùng cấp thông qua, ít nhất đối với cấp tỉnh, và khôi phục yêu cầu ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I.
Công trình biểu tượng đều phải thi tuyển
Tại phiên thảo luận, Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Quảng thống nhất cao việc phân quyền, phân cấp cho UBND cấp xã trong việc phê duyệt các kiến trúc. Theo ông, cần xác định rõ phạm vi phân cấp, phân quyền vì năng lực thực hiện ở cấp xã còn hạn chế, đặc biệt là nguồn nhân lực và năng lực chuyên môn về kiến trúc.
Theo ông, trước mắt có thể phân cấp cho cấp xã phê duyệt các dự án an sinh xã hội, nhà ở riêng lẻ; còn các dự án lớn vẫn nên để ở cấp tỉnh. Ông cũng lưu ý, cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ vì nếu chỉ hậu kiểm khi công trình đã hoàn thành, đến khi phát hiện sai phạm và xử phạt, yêu cầu tháo dỡ sẽ gây lãng phí lớn.
Cũng tại phiên thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh việc định hướng giảm thủ tục hành chính nhưng đi kèm hậu kiểm, tăng phân cấp phân quyền và chuyển từ cấp phép sang tự công bố, tự chịu trách nhiệm.
Theo bà Nguyễn Thanh Hải, dự thảo luật đã đề xuất bỏ sát hạch chứng chỉ cấp hành nghề kiến trúc với 5/7 công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề, thay vào đó là quy định tự công bố và tự chịu trách nhiệm, các nội dung tự cập nhật trên hệ thống quản lý.
Liên quan đến thi tuyển phương án kiến trúc, đại biểu Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh định hướng cần phân loại theo cấp công trình. Với những công trình quan trọng mang tính điểm nhấn, biểu tượng đều phải thi tuyển chứ không phụ thuộc vào nguồn vốn ngân sách hay vốn ngoài ngân sách.
