Những cô gái "mở đường"
Chiều 17/7, bà Nguyễn Thị Hòa (75 tuổi, xã Thạch Hà, Hà Tĩnh) lặng lẽ ngồi ở hàng ghế đầu hội trường UBND xã Thạch Hà, chờ đến lượt khám sức khỏe và nhận phần quà trong chương trình tri ân do Hội Cựu TNXP Việt Nam phối hợp với các đơn vị đồng hành tổ chức nhân kỷ niệm 76 năm Ngày truyền thống lực lượng TNXP Việt Nam và 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.
Mái tóc đã bạc, những nếp nhăn in hằn dấu thời gian nhưng trên gương mặt người nữ TNXP năm xưa vẫn ánh lên nụ cười hiền hậu. Mỗi dịp tháng Bảy, ký ức về những ngày bám trụ nơi "tọa độ lửa" lại ùa về.
"Cứ đến tháng Bảy là tôi lại nhớ đồng đội. Nhiều người đã nằm lại chiến trường, còn mình may mắn được trở về. Được gặp lại đồng đội, được mọi người hỏi thăm, động viên, tôi thấy rất ấm lòng", bà Hòa nghẹn ngào.
Ngược dòng ký ức, bà Hòa kể, năm 1968, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, bà vừa tròn 17 tuổi đã tình nguyện gia nhập lực lượng TNXP, thuộc Tổng đội 55, Đơn vị 553. Cô gái trẻ cùng đồng đội làm nhiệm vụ mở đường, san lấp hố bom, rà phá bom mìn tại Ngã ba Đồng Lộc.
"Bom vừa dứt là chúng tôi lại lao ra đường, cuốc đất, lấp hố bom để xe kịp thông tuyến. Có hôm vừa làm xong, máy bay lại quay lại ném bom. Khi ấy chẳng ai nghĩ đến cái chết, chỉ mong con đường không bị tắc để xe ra tiền tuyến an toàn", bà Hòa nhớ lại.
Dẫu hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, mỗi lần nhắc đến đồng đội, giọng bà vẫn chùng xuống. Những người cùng bà bám trụ trên tuyến lửa năm ấy có người mãi mãi nằm lại, có người trở về với những vết thương không bao giờ lành.
"Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi xuân, bằng máu và cả tính mạng của biết bao đồng đội. Chỉ mong những hy sinh ấy sẽ mãi được các thế hệ sau ghi nhớ", bà Hòa tâm sự.
Cuộc gặp mặt tri ân trong những ngày tháng Bảy cũng khiến bà Nguyễn Thị Thường (75 tuổi, xã Thạch Hà) không khỏi bồi hồi. Những ký ức về một thời tuổi đôi mươi khoác màu áo thanh niên xung phong chợt ùa về. Năm 1971, khi vừa tròn 20 tuổi, bà tình nguyện gia nhập lực lượng TNXP thuộc Tổng đội 55, Đại đội 552.
Thời điểm ấy, đường 15 là tuyến giao thông huyết mạch vận chuyển vũ khí, đạn dược, lương thực và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam. Để giữ cho mạch giao thông luôn thông suốt, bà Thường cùng đồng đội ngày đêm bám đường, san lấp hố bom, dò phá bom mìn.
"Giờ tóc đã bạc, lưng cũng còng rồi, nhưng ngày ấy, những cô gái thanh niên xung phong gan dạ lắm. Chúng tôi chẳng nghĩ đến sợ hãi. Đường tắc ở đâu là có mặt ở đó. Bom cày nát mặt đường thì lại san lấp, xe chưa qua được thì còn tiếp tục làm. Khi ấy, ai cũng chỉ có một suy nghĩ là giữ cho tuyến đường luôn thông suốt để chi viện cho tiền tuyến, chứ ít khi nghĩ đến hiểm nguy của bản thân", bà Thường bồi hồi nhớ lại.
Nối dài hành trình tri ân
Ngồi giữa những người đồng đội cũ, ông Trần Văn Niệm (thôn Sơn Hòa, xã Thạch Hà) vẫn nhớ như in những năm tháng bám trụ trên tuyến đường 15 chiến lược. Năm 1968, ông gia nhập Tổng đội 55 TNXP Hà Tĩnh, cùng đồng đội làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông, giữ cho tuyến đường huyết mạch chi viện chiến trường miền Nam luôn thông suốt.
Điều day dứt nhất với ông là trận bom B-52 cuối năm 1972 tại xã Phú Lộc, khi 23 đồng đội mãi mãi nằm lại ở tuổi mười tám, đôi mươi. Nhắc đến những đồng đội đã hy sinh, ông lặng người rồi chậm rãi đọc những câu thơ do chính mình viết:
"Phú Lộc ơi đau thương này năm tháng chắc nào quên...
Tuổi mười tám, đôi mươi hiến trọn cả cuộc đời..."
Bốn lần thoát chết trong gang tấc, mang trên mình những vết thương chiến tranh, với ông Niệm, được sống và trở về là điều may mắn.
Mất chân phải trong chiến tranh, hơn 40 năm qua, đôi nạng đã trở thành người bạn đồng hành của ông Nguyễn Bá Xuân (65 tuổi, xã Thạch Hà). Tại chương trình, ông được các đoàn viên thanh niên dìu đến khu vực khám sức khỏe.
Người cựu binh kể lại, năm 1979, ông lên đường nhập ngũ, tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam. Trước ngày chia tay, ông hẹn người con gái cùng làng Nguyễn Thị Hồng là "hết chiến tranh anh sẽ về cưới em".
Thế nhưng, năm 1983, trong một lần làm nhiệm vụ, ông không may rơi vào bãi mìn. Vụ nổ khiến nhiều đồng đội hy sinh, còn ông bị thương nặng và buộc phải cắt bỏ chân phải để giữ lại sự sống.
"Ngày trở về, tôi chỉ nghĩ mình không còn lành lặn nữa, sợ người yêu sẽ khổ nếu lấy mình. Nhưng cô ấy vẫn đợi và quyết định cùng tôi xây dựng gia đình, có với nhau hai người con trai. Chiến tranh quá đau thương, điều khiến tôi day dứt là nhiều đồng đội vẫn còn nằm lại nơi chiến trường", ông Xuân nói.
Ông Thân Đức Nam - Phó Chủ tịch Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam, cho biết lực lượng TNXP đã có những đóng góp đặc biệt quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, bảo vệ biên giới sau năm 1975 và tham gia khôi phục, xây dựng đất nước trong thời bình.
Hiện Hội Cựu TNXP Việt Nam có khoảng 397.000 hội viên trên cả nước. Sau chiến tranh, nhiều người trở về với thương tật, bệnh tật kéo dài hoặc chịu di chứng chất độc hóa học; có người sống lặng lẽ một mình đến cuối đời, không lập gia đình. Cuộc sống của không ít hội viên vẫn còn nhiều khó khăn, cần sự chung tay của cộng đồng.
Chương trình tri ân do Hội Cựu TNXP Việt Nam phối hợp các đơn vị đồng hành tổ chức tại Hà Tĩnh nhân kỷ niệm 76 năm Ngày truyền thống lực lượng TNXP Việt Nam (15/7/1950-15/7/2026) và 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026).
Trong khuôn khổ chương trình, ban tổ chức khám bệnh, tư vấn sức khỏe, cấp phát thuốc miễn phí cho 500 cựu TNXP và người có công với cách mạng tại hai điểm ở xã Thạch Hà và xã Kỳ Anh; đồng thời trao tặng 5 căn nhà Nhân ái cho các cựu TNXP có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh.
