Tại hội thảo "Phòng chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện" do Báo Tiền Phong phối hợp Bộ Y tế và Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng tổ chức sáng 31/7 tại TPHCM, PGS.TS.Đỗ Anh Tú - Phó giám đốc Bệnh viện K, Chánh Văn phòng Hội Ung thư Việt Nam cho biết, theo số liệu từ GLOBOCAN 2024, thế giới ghi nhận hơn 20 triệu ca ung thư mới mỗi năm và gần một nửa trong số đó đã tử vong. Tại Việt Nam, số ca mắc mới đã lên tới gần 180.000 trường hợp mỗi năm.
Theo ông, tỷ lệ tử vong do ung thư ở Việt Nam vẫn cao hơn nhiều nước phát triển vì phần lớn người bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn.
Ông cho biết cách đây khoảng 16 năm, Việt Nam ghi nhận hơn 100.000 ca ung thư mới mỗi năm. Đến nay, số ca mắc đã tăng gần 60%, số ca tử vong tăng khoảng 35% và dự báo sẽ còn tiếp tục gia tăng trong những thập niên tới, đồng thời có xu hướng trẻ hóa.
Trong các loại ung thư phổ biến, ung thư phổi vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở nam giới do đa số bệnh nhân được phát hiện muộn. Ngược lại, điều trị ung thư vú đã có nhiều tiến bộ, ngay cả bệnh nhân giai đoạn di căn vẫn có thể kéo dài thời gian sống nhờ các liệu pháp hiện đại. Bên cạnh đó, ung thư đại trực tràng, gan, dạ dày và thực quản vẫn nằm trong nhóm bệnh có tỷ lệ mắc cao.
Chuyển trọng tâm sang dự phòng và sàng lọc sớm
Theo PGS.TS Đỗ Anh Tú, khoảng 40% ca ung thư có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, ít vận động và nhiễm các virus gây ung thư như HPV, HBV, HCV. Vì vậy, mở rộng tiêm chủng, xây dựng lối sống lành mạnh và tăng cường vận động là những giải pháp quan trọng để giảm gánh nặng bệnh tật.
Ông cũng chỉ ra nhiều hạn chế của hệ thống phòng, chống ung thư hiện nay. Dù mạng lưới điều trị đã được mở rộng, nguồn nhân lực chuyên ngành vẫn còn thiếu, đặc biệt là bác sĩ giải phẫu bệnh. Theo khảo sát, cứ 1.000 bệnh nhân ung thư mới chỉ có khoảng 4,6 bác sĩ nội khoa ung thư và 1,3 bác sĩ xạ trị.
Chi phí điều trị cũng là áp lực lớn đối với người bệnh. Một bệnh nhân ung thư phổi có thể phải chi gần 170 triệu đồng cho quá trình điều trị, trong khi nhiều thuốc điều trị mới chưa được bảo hiểm y tế thanh toán hoặc mức chi trả còn hạn chế. Ông kỳ vọng danh mục thuốc BHYT sẽ tiếp tục được mở rộng, đồng thời tăng cường sử dụng thuốc tương tự sinh học (biosimilar) để giảm giá thành, giúp người bệnh tiếp cận các phương pháp điều trị hiện đại với chi phí hợp lý.
Một vấn đề khác được ông nhấn mạnh là Việt Nam vẫn thiếu hệ thống ghi nhận ung thư quốc gia hoàn chỉnh. Hiện việc thu thập dữ liệu mới được triển khai tại một số trung tâm lớn nên số liệu còn mang tính ước tính. Ông đề xuất sớm xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông trên phạm vi toàn quốc để phục vụ công tác hoạch định chính sách.
Dựa trên khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), PGS.TS.Đỗ Anh Tú cho rằng Việt Nam cần xây dựng chương trình phòng, chống ung thư toàn diện, bao gồm dự phòng, sàng lọc, chẩn đoán sớm, điều trị và chăm sóc sau điều trị. Việc sàng lọc nên triển khai theo lộ trình, ưu tiên các bệnh đã có bằng chứng hiệu quả như ung thư cổ tử cung, ung thư vú, sau đó mở rộng sang ung thư đại trực tràng và ung thư phổi.
PGS.TS.Đỗ Anh Tú đề xuất chiến lược quốc gia về phòng, chống ung thư trong thập kỷ tới tập trung vào 5 nhóm giải pháp gồm: tăng cường giám sát quốc gia; dự phòng theo vòng đời; tổ chức sàng lọc có mục tiêu; xây dựng mô hình chăm sóc liên tục từ phát hiện đến điều trị và theo dõi sau điều trị; đồng thời ứng dụng dữ liệu lớn và chuyển đổi số trong quản lý bệnh.
Đề xuất tăng ngân sách cho bệnh hiểm nghèo
Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TPHCM, cho biết bảo hiểm y tế đang giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giúp người bệnh tiếp cận các phương pháp điều trị tiên tiến. Năm 2025, TPHCM có hơn 1,19 triệu lượt khám, chữa bệnh ung thư, Quỹ BHYT thanh toán khoảng 4.860 tỷ đồng; 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận hơn 619.000 lượt khám với tổng chi hơn 2.478 tỷ đồng.
Theo bà Hằng, thuốc điều trị đích đã tạo bước ngoặt trong điều trị ung thư nhờ tác động chọn lọc lên tế bào ung thư, giúp nâng cao hiệu quả và giảm tác dụng phụ. Từ năm 2024 đến tháng 6/2026, Quỹ BHYT đã chi khoảng 3.925 tỷ đồng để thanh toán cho nhóm thuốc điều trị đích, trong đó có nhiều hoạt chất giá trị cao như Bevacizumab, Trastuzumab, Rituximab, Imatinib, Cetuximab, Gefitinib và Afatinib.
Tuy nhiên, việc mở rộng thanh toán thuốc điều trị đích cũng tạo áp lực lớn lên quỹ BHYT khi chi phí điều trị ngày càng tăng, số lượng bệnh nhân nhiều hơn và thời gian điều trị kéo dài. Một số thuốc dù đã nằm trong danh mục BHYT nhưng chỉ được thanh toán 50%, khiến người bệnh vẫn phải tự chi trả từ 30-60 triệu đồng mỗi tháng.
Để nâng cao hiệu quả chính sách, bà Nguyễn Thị Thu Hằng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế tài chính, đẩy mạnh đàm phán giá thuốc, tăng ngân sách cho các bệnh hiểm nghèo, sớm cập nhật danh mục thuốc BHYT trên cơ sở đánh giá công nghệ y tế, mở rộng thanh toán thuốc generic và biosimilar, đồng thời tăng cường quản lý sử dụng thuốc đúng chỉ định, hội chẩn đa chuyên khoa và liên thông dữ liệu giữa các cơ sở y tế nhằm vừa bảo đảm hiệu quả điều trị, vừa sử dụng quỹ BHYT bền vững.
