Hiểm họa khôn lường ẩn sau những "cạm bẫy" bắt mắt
Theo thông tin từ Chi cục Quản lý thị trường (QLTT) Hà Nội, chỉ tính riêng trong tháng 10/2026, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý tới 12 vụ kinh doanh thuốc lá điếu nhập lậu, tiến hành tịch thu 1.804 bao thuốc lá với tổng trị giá hơn 74 triệu đồng. Đáng chú ý, song song với thuốc lá truyền thống, làn sóng thuốc lá thế hệ mới đang ồ ạt tấn công qua các cửa ngõ. Cùng thời điểm, lực lượng Hải quan cửa khẩu sân bay Quốc tế Nội Bài đã kịp thời phát hiện, thu giữ hơn 400 cây thuốc lá nung nóng nhập lậu.
Những năm gần đây, thuốc lá điện tử (Electronic Nicotine Delivery Systems - ENDS) và thuốc lá nung nóng (Heated Tobacco Products - HTPs) không đơn thuần là một mặt hàng buôn lậu thông thường, mà đã thực sự trở thành mối đe dọa trực tiếp, khôn lường đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là lứa tuổi học sinh, sinh viên. Lợi dụng kiểu dáng bắt mắt, thiết kế nhỏ gọn dễ dàng ngụy trang cùng hàng loạt hương liệu hóa chất tạo mùi hấp dẫn, các sản phẩm này đang vượt qua các rào chắn để âm thầm len lỏi vào giới trẻ.
Nhìn nhận dưới góc độ y tế, đại diện Sở Y tế Hà Nội đưa ra những cảnh báo đầy nhức nhối. Khói thuốc lá điện tử chứa hàm lượng nicotine rất cao – một chất gây nghiện cực mạnh có khả năng làm tổn thương sự phát triển não bộ ở người trẻ. Cùng với đó là hàng loạt hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, kim loại nặng và hóa chất độc hại gây ra tổn thương phổi cấp tính (EVALI), các bệnh lý tim mạch và làm gia tăng nguy cơ ung thư. Nghiêm trọng và đáng báo động hơn, nhiều đối tượng tội phạm còn nhẫn tâm phối trộn tinh dầu thuốc lá điện tử với các chất ma túy tổng hợp mới. Hệ lụy là đã có không ít thanh thiếu niên rơi vào tình trạng ngộ độc cấp tính, rối loạn tâm thần, thậm chí đối mặt với nguy cơ tử vong.
Chiến thuật giao hàng "không dấu vết"
Nhận định về thực trạng trên, Phó Chi cục trưởng Chi cục QLTT Hà Nội Dương Mạnh Hùng cho biết, hoạt động kinh doanh, tàng trữ và phân phối thuốc lá nhập lậu trên địa bàn vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp. Trước làn sóng tấn công ồ ạt của thuốc lá thế hệ mới, công tác kiểm soát, ngăn chặn nguồn cung trên thị trường chính là "phòng tuyến" sống còn.
Tuy nhiên, cuộc chiến này đang gặp vô vàn thách thức. Theo ghi nhận của lực lượng QLTT, hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử hiện nay đã không còn diễn ra công khai theo kiểu mở cửa hàng mặt phố quy mô lớn như trước. Nhằm đối phó với sự kiểm tra ráo riết của các lực lượng liên ngành, các đối tượng đã lập tức chuyển sang phương thức hoạt động "du kích", lén lút và phân tán.
Những người bán hàng dựng lên những vỏ bọc như: thuê các căn nhà nằm sâu trong ngõ hẻm chằng chịt, chung cư đông dân cư hoặc chỉ thiết lập các điểm tập kết tạm thời tại khu phố cổ, trung tâm sầm uất (như Hàng Buồm, Lương Ngọc Quyến, Hai Bà Trưng...). Hàng hóa không tập trung một chỗ mà bị xé lẻ thành từng thùng carton nhỏ, ngụy trang cẩn thận rồi "gửi gắm" tại các vỉa hè hoặc điểm nhận hàng công cộng để xóa dấu vết, tránh bị truy xét ra kho chứa chính.
Không dừng lại ở đó, thị trường ngầm đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ giao thương trực tiếp lên môi trường số. Không gian mạng xã hội, các nhóm kín (Telegram, Zalo, Facebook), các phiên livestream ẩn danh và trang thương mại điện tử trở thành công cụ đắc lực. Người bán dùng tên giả, tài khoản ảo, liên tục thay đổi địa chỉ kinh doanh.
Đặc biệt, khâu vận chuyển được "xé nhỏ" qua dịch vụ giao hàng nhanh. Hàng sau khi chốt đơn qua mạng sẽ chuyển cho shipper, dịch vụ chuyển phát nhanh hoặc bưu chính. Sự vắng bóng của địa điểm kinh doanh cố định, kết hợp với việc chia nhỏ đơn lẻ khiến lực lượng chức năng gặp vô vàn khó khăn trong việc xác minh và truy xuất nguồn cung.
Siết chặt bằng kỷ luật "6 rõ"
Trước tình hình thị trường diễn biến phức tạp, UBND thành phố Hà Nội đã kịp thời ban hành Văn bản số 3217/UBND-KTN, yêu cầu các cơ quan chức năng tăng cường phối hợp kiểm tra, kiểm soát thị trường; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền phòng, chống tác hại của thuốc lá thế hệ mới, đặc biệt là xây dựng màng lọc vững chắc trong môi trường giáo dục.
Thực hiện chỉ đạo này, Chi cục QLTT Hà Nội cho biết sẽ tăng cường kiểm tra toàn diện các hoạt động sản xuất, nhập khẩu, vận chuyển và kinh doanh, trong đó lấy thuốc lá thế hệ mới làm trọng tâm đột phá. Phối hợp nhịp nhàng, Công an TP Hà Nội sẽ đẩy mạnh đấu tranh với các hành vi buôn lậu, chú trọng phát hiện việc pha trộn chất cấm trong dung dịch thuốc lá thế hệ mới. Cục Hải quan Hà Nội cũng thiết lập chốt chặn, tăng cường kiểm soát qua cửa khẩu và phối hợp triệt phá các đường dây buôn lậu, bao gồm hoạt động trên sàn thương mại điện tử.
Bám sát chỉ đạo tại Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 09/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng, chống thuốc lá lậu, lực lượng chức năng Thủ đô cam kết tiếp tục hành động quyết liệt theo phương châm "sáu rõ" (rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ kết quả).
Trọng tâm của giai đoạn tới là gắn chặt trách nhiệm quản lý trên từng địa bàn, tăng cường kiểm tra đột xuất tại các điểm nóng trung chuyển, chung cư, kho hàng tạm và các tuyến bưu chính. Cùng với đó là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để truy vết giao dịch "ảo", kiến nghị hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa các nền tảng số và dịch vụ vận chuyển để chặn đứt đường dây từ gốc.
