Đờn ca tài tử rồi cũng phai nhạt, nếu…

Đờn ca tài tử rồi cũng phai nhạt, nếu…
TP - PGS.TS Vũ Nhật Thăng vừa tham gia xây dựng hồ sơ di sản Đờn ca tài tử trình UNESCO. Ông là chuyên gia hàng đầu về âm nhạc cổ điển phương Tây, nghiên cứu sâu các loại hình âm nhạc đặc thù của Việt Nam, trong đó có ca trù. Cuộc trò chuyện với ông xoay quanh hai di sản quốc gia này.
PGS.TS Vũ Nhật Thăng
PGS.TS Vũ Nhật Thăng .

Khi được hỏi vì sao giới trẻ không thích kịch Noh cũng như các loại hình nghệ thuật truyền thống khác mà rồi chúng vẫn được bảo tồn nguyên vẹn, người Nhật trả lời: “Về già, người ta mới thích”, ông nghĩ sao về câu chuyện này?

Tôi có lần xem kịch Noh ở Việt Nam. Chính người Nhật nói: “Hát Noh đến chúng tôi cũng không hiểu, chúng tôi cứ làm lại như cũ”. Có lẽ đất nước người ta coi trọng truyền thống đã đành, họ còn có tiền, mới có thể bảo tồn kỹ lưỡng như vậy. Họ cứ làm đúng như cũ, người dân có thể không cần biết tại sao lại diễn như thế.

Tôi tâm đắc lối suy nghĩ này. Nghệ thuật dân tộc người trẻ không thích lắm đâu. Nhưng rồi ai chả già. Đến lúc ấy, nghĩ về dân tộc mình, nghệ thuật cổ truyền của mình, mới biết bản sắc của mình rất đáng quý. Đến lúc nào đấy, trải qua hết các thứ nghệ thuật tân kỳ thì lại thấy cần phải dành cho truyền thống một góc riêng. Chứ tôi không dám nói nghệ thuật cổ ấy hay. Nghệ thuật là sự thay đổi, sự đa dạng, rất khó nói cái này hay hơn cái kia.

Ông nhận xét gì về ca trù hiện nay?

Ca trù chỉ rộ lên từng đợt- đợt làm hồ sơ, rồi đợt hồ sơ được công nhận. Tôi rất hy vọng dần dần kinh tế khá lên người ta sẽ quan tâm thưởng thức thường xuyên hơn. Có người nói nên đưa ca trù vào nhà trường, tôi không dám có ý kiến như thế.

"Tài tử - cải lương là nghệ thuật cổ truyền cuối cùng của chúng ta, sinh muộn nhất. Tất cả các loại hình nghệ thuật truyền thống từ đấy trở về trước, đều phải bảo tồn. Vì ngay cả đờn ca tài tử rồi cũng phai nhạt dần. Máy móc vào nông thôn rồi, tất cả cứ cuốn hết lên. Không có thời gian nông nhàn nữa thì làm sao chơi đờn ca tài tử với nhau được!"

Vì nhà trường có nhiều cái phải học. Nhưng đúng là phải nghiên cứu rõ luật lệ của nó, xây dựng những chương trình biểu diễn mang tính mẫu mực. Tuy vậy toàn quốc biểu diễn giống nhau thì lại không ra cái gì nữa. Chỉ cần những đơn vị mẫu mực, còn thì có thể biểu diễn khác đi.

Có người nói về cải biên ca trù. Tôi là người không thích nghe nhạc cải biên, nhưng tôi không phủ nhận. Có thể cải biên theo nhiều kiểu nhưng Việt Nam và châu Á nói chung bị ảnh hưởng lớn của nhạc châu Âu. Tôi dạy nhạc phương Tây mấy chục năm, anh ảnh hưởng tôi biết ngay.

Nhưng ngay cả như thế cũng không sao, với điều kiện những người làm nói thẳng: Cái đó là cải biên - dưới ảnh hưởng của nhạc châu Âu. Còn cải biên thành một loại ca trù mới với hy vọng nó có thể tiếp nối truyền thống, hơi khó trong khi người hát ca trù còn chưa sống được bằng nghề.

Đờn ca tài tử đang sống tương đối mạnh và hiện đã được trình lên UNESCO chờ công nhận. Nên ứng xử thế nào để bảo vệ di sản này?

Nhạc tài tử mà sau này thành ra cải lương mới có trên dưới trăm năm tuổi, thì ăn thua gì với ca trù hơn nghìn năm. Hiện đờn ca tài tử phát triển mạnh mẽ, nhưng nó không phải cứ mãi như thế đâu. Cải lương cũng có thể sống được nhưng khó hơn. Vì nó phải diễn, phải sống bằng nghề, còn tài tử thì không. Tức là người ta bận nhiều việc, nhưng vẫn có thể cắt thời giờ ra để đờn ca tài tử cho vui.

Đờn ca tài tử trên sông nước Ảnh: Hoàng Sơn
Đờn ca tài tử trên sông nước Ảnh: Hoàng Sơn.

Rất buồn cười chuyện ngóc ngách trong chuyên môn. Ông tài tử diễn thì làm sao bằng ông cải lương diễn tài tử, vì ông ấy nhà nghề. Nhưng những người chơi kiểu nghiệp dư lại không ưa những người chuyên nghiệp…

Xã hội thay đổi, dân ca bị ảnh hưởng mới ghê. Tôi vừa phát hiện ra cái hò miền Trung mất mới tiếc. Vào khoảng những năm sau cách mạng vẫn còn nhiều lắm. Hoặc ca kịch Huế từng được đưa lên ngang hàng với cải lương vào những năm 1910, rồi cũng không phát triển được. Cũng do bản thân nghệ thuật ấy. Không sống được rộng rãi trong dân thì đành chịu.

Cùng chuyên mục

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

Công bố làm phim ‘Tuyên ngôn độc lập’

TPO - Bộ phim "Tuyên ngôn độc lập" do đạo diễn Phi Tiến Sơn thực hiện tái hiện những sự kiện lịch sử từ cuối tháng 8 đến ngày 2/9/1945, dự kiến ra mắt dịp Quốc khánh năm 2027.

Đôi bàn tay cô giáo

Đôi bàn tay cô giáo

Các bạn! Mỗi lần tôi ghé sát mắt vào trang giấy hay màn hình điện thoại để mượn những con chữ trải lòng cùng bạn đọc là một lần tôi nhớ về cô, nhớ về đôi bàn tay dịu dàng, ấm áp đã giúp tôi viết nên trang mới của cuộc đời. Có lẽ suốt những năm tháng tuổi thơ, hiện tại và cả sau này tôi vẫn sẽ không quên được cái ngày đó - một dấu mốc quan trọng trong hành trình thay đổi số phận của tôi.

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

Hé lộ kho cổ vật từ con tàu đắm Cù Lao Chàm

TPO - 70 hiện vật gốm sứ từ tàu đắm Cù Lao Chàm có niên đại thế kỷ XV-XVI cùng nhiều bảo vật quốc gia, cổ vật quý được giới thiệu tại triển lãm ở Đà Nẵng thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng.

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc (Hoa Kỳ)

Tiếp nối dấu ấn được UNESCO chọn giới thiệu với thế giới như một trải nghiệm văn hóa đặc sắc của Việt Nam, Thiền Cà Phê tiếp tục ghi dấu tại Liên Hiệp Quốc. Đây là bước tiến lớn, khẳng định triết lý Cà Phê Đạo của Nhà sáng lập – Chủ tịch tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ trên toàn cầu sau khi hiện diện trên quê hương Trà Đạo Nhật Bản.

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

Sau 'Huy Bến xe', TPHCM rà soát phim giang hồ mạng

TPO - Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết đang rà soát thông tin trên mạng hằng ngày, phối hợp công an xử lý nội dung vi phạm, trong đó có phim ca nhạc khai thác đề tài giang hồ, tội phạm, bạo lực để thu hút người xem.

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

Đại tướng Phan Văn Giang gợi mở những đề tài mới về người lính

TPO - Công việc của những người lính nghiên cứu, sản xuất vũ khí, trang bị là một trong những đề tài Đại tướng Phan Văn Giang gợi ra cho văn nghệ sĩ Quân đội. Đại tướng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tạo điều kiện để người sáng tác đi thực tế, nhất là ở những lĩnh vực khó và địa bàn trọng yếu.

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

NSƯT Tân Nhàn nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ

TPO - Sáng 19/11, PGS.TS. NSƯT Tân Nhàn - Trưởng khoa Thanh nhạc, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam - được trao bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì những thành tích xuất sắc trong đổi mới giảng dạy, đào tạo và bồi dưỡng sinh viên trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện.

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chi tiết chuỗi hoạt động mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

TPO - Từ ngày 21-24/11, Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 với nhiều sự kiện đặc sắc như diễu hành di sản quanh hồ Hoàn Kiếm, trình diễn ánh sáng 3D mapping tại Tháp Rùa, triển lãm văn hóa và đại nhạc hội quy mô 50.000 khán giả tại sân vận động Mỹ Đình.

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

Phiên bản 'Con đĩ đánh bồng' mới

TPO - "Con đĩ đánh bồng" là điệu múa cổ của làng Triều Khúc, người múa phải là nam đóng giả nữ. Tồn tại qua hơn 1.000 năm, mới đây di sản này đã thu hút sự tham gia của một số nghệ sĩ quốc tế đến từ Pháp, Hà Lan, Italy trong sự kiện hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Vẽ lại những điều có thể biến mất

Vẽ lại những điều có thể biến mất

TPO - Họa sĩ vẽ một góc vườn ở Bắc Sơn vì lo cảnh vật ấy có thể biến mất khi du lịch cộng đồng phát triển. Từ những góc vườn, bến sông đến những tác phẩm nhỏ xinh, triển lãm “Miền xa - miền gần” cho thấy cách các nghệ sĩ lưu giữ những hình ảnh bình dị của đời sống.

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

Đôi rồng cao 10 m bên Hồ Gươm, người dân khen hoành tráng

TPO - Sự xuất hiện của đôi rồng khổng lồ mang phong cách thời Lý tại sân khấu Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 đang tạo nên những luồng ý kiến trái chiều. Người trầm trồ trước thiết kế hoành tráng, người lại lo ngại công trình lấn át không gian cảnh quan quen thuộc của Hồ Gươm.